Đó là một phần trong ý tưởng xây dựng Bảo tàng bánh Việt mà Công ty Cổ phần Bột - Thực phẩm Tài Ký đang chuẩn bị, sau hành trình 50 năm phát triển từ một cơ sở bột thủ công thành doanh nghiệp có sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia.
Từ củ khoai mì góc bếp
Ít ai hình dung, doanh nghiệp này đang ấp ủ dự án văn hóa ấy từng khởi đầu từ một củ khoai mì còn sót lại trong góc bếp.
Năm 1976, tại khu vực chợ Thị Nghè, TP.HCM, vợ chồng ông Bùi Sa Nhung và bà Nguyễn Thị Xuân phải xoay xở nhiều nghề để nuôi năm người con. Bà Xuân gánh tàu hủ đường, còn ông Nhung làm nghề chở thuê bằng xe ba gác máy.
 |
| Tổng giám đốc Tài Ký - Bùi Thị Thúy Loan: Tài Ký muốn đặt câu chuyện bánh truyền thống trong một không gian văn hóa rộng hơn, thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm nguyên liệu thực phẩm của doanh nghiệp |
Một hôm, từ củ khoai mì còn lại trong bếp, bà Xuân mài lấy bột để nấu chè cho các con. Sau đó, bà tiếp tục làm bột, đem một nhúm gói trong tờ giấy lịch đến chào bán tại tiệm tạp hóa. Công việc làm bột của gia đình bắt đầu từ đó.
Nửa thế kỷ sau, Tài Ký đã trở thành doanh nghiệp sản xuất bột thực phẩm với nhiều dòng sản phẩm, được phân phối tại thị trường trong nước và xuất khẩu đến 34 quốc gia, vùng lãnh thổ.
Cùng với quá trình phát triển ấy là vai trò của người kế nghiệp Bùi Thị Thúy Loan. Điều đáng chú ý ở bà Loan không chỉ là khả năng điều hành một doanh nghiệp gia đình, mà còn là quyết định đưa khoa học vào những công thức làm bột, làm bánh truyền thống.
Bà từng chủ động tìm đến cô Nguyễn Thị Bạch Tuyết, khi đó là Chủ nhiệm bộ môn Công nghệ thực phẩm, Đại học Bách khoa TP.HCM, để học cách chuẩn hóa nguyên liệu. Sau những buổi học, bà dựng một phòng nghiên cứu bằng lều bạt trên sân thượng nhà mình, dành ba năm thử nghiệm các công thức.
Từ đó, Tài Ký phát triển các dòng bột bánh xèo, bánh cuốn, bột chiên giòn và nhiều sản phẩm phù hợp nhu cầu chế biến của người tiêu dùng.
 |
| Bên cạnh dự án bảo tàng, bà Thúy Loan còn chia sẻ kế hoạch xây dựng chuỗi bánh Việt, hướng đến những địa điểm có đông khách du lịch, trong đó có các sân bay |
Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, nhận xét câu chuyện kế nghiệp của bà Loan không chỉ là hành trình phát triển doanh nghiệp, mà còn gợi mở nhiều kinh nghiệm quản trị cho những người khởi nghiệp.
Theo bà Hạnh, những bài học về nghiên cứu thị trường, kiểm soát chất lượng, quản trị dòng tiền, xử lý rủi ro và giữ chữ tín đều có thể tìm thấy trong câu chuyện của gia đình Tài Ký, từ thời cơ sở sản xuất còn rất nhỏ.
Bà Hạnh nhìn nhận hành trình phát triển của Tài Ký gắn với ba định hướng: nâng giá trị nông sản Việt bằng chế biến sâu; thích ứng với lối sống hiện đại trên cơ sở gìn giữ văn hóa ẩm thực; và phát triển doanh nghiệp bằng khoa học, công nghệ cùng các phương thức quản trị mới.
Năm 2026, Tài Ký đánh dấu 50 năm hình thành và phát triển, đồng thời có 22 năm được người tiêu dùng bình chọn Hàng Việt Nam Chất lượng cao. Doanh nghiệp cũng ba lần có sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam vào các năm 2022, 2024 và 2026.
Đặc biệt, tại Lễ hội Kỷ niệm 30 năm Hàng Việt Nam Chất lượng cao - “Tự hào và tiếp nối”, diễn ra từ ngày 8 - 11/10 tại Công viên Lê Văn Tám, Tài Ký đã tổ chức một không gian giới thiệu khoảng 200 loại bánh Việt.
Hàng ngàn lượt người tiêu dùng đến tham quan, thưởng thức và tìm hiểu cách làm bánh. Theo bà Loan, nhiều bạn trẻ không chỉ chụp ảnh, trải nghiệm mà còn đặt câu hỏi về công thức, nguyên liệu và cách chế biến. Những phản hồi ấy khiến bà nghĩ đến việc phát triển các lớp học làm bánh, phối hợp với nghệ nhân và các chuyên gia ẩm thực để đưa bánh truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Từ câu chuyện một doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu, Tài Ký đang tìm cách mở rộng hoạt động sang giới thiệu, trải nghiệm và phát triển văn hóa bánh Việt.
Đến mong muốn quảng bá văn hóa Việt
Hình dung một ngày nào đó, khi bước vào Bảo tàng bánh Việt, người trẻ có thể khám phá những món bánh gắn với đời sống, phong tục của 54 dân tộc Việt Nam. Ở đó, bên cạnh trang phục, hình ảnh và câu chuyện văn hóa, còn có những món bánh dân gian, những công thức được truyền qua nhiều thế hệ, kể cả những món ngày nay không còn dễ tìm thấy ngoài chợ.
 |
| Tại Lễ hội Kỷ niệm 30 năm HVNCLC - “Tự hào và tiếp nối”, diễn ra từ ngày 8 - 11/10 tại Công viên Lê Văn Tám, Tài Ký đã tổ chức một không gian giới thiệu hàng trăm loại bánh Việt |
Theo bà Loan, Tài Ký đã có quỹ đất dự kiến dành cho dự án bảo tàng. Trong không gian ấy, doanh nghiệp muốn giới thiệu văn hóa của 54 dân tộc, trong đó bánh truyền thống là một cách để công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tìm hiểu sự đa dạng văn hóa Việt Nam.
Bà Loan hình dung một bạn trẻ khi đến tham quan lần đầu có thể chỉ nhận biết được năm hoặc mười dân tộc. Nhưng sau những lần trải nghiệm, tìm hiểu về trang phục, phong tục, ẩm thực và những món bánh đặc trưng, các bạn sẽ biết thêm nhiều cộng đồng khác, từng bước hình thành sự hiểu biết về văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam.
Đích đến mà người đứng đầu Tài Ký mong muốn không chỉ là kiến thức. Bà muốn người trẻ bước vào không gian ấy phải cảm thấy tò mò, thích thú, thậm chí thốt lên sự ngạc nhiên trước những điều mới được khám phá về văn hóa của chính đất nước mình.
Bà Thúy Loan cho biết doanh nghiệp đã hoàn thành một bộ ảnh nghệ thuật về 54 dân tộc Việt Nam, sau khoảng một năm nghiên cứu và thực hiện. Công việc không chỉ là tổ chức chụp ảnh mà còn phải tìm hiểu đặc điểm nhân học, tuyển chọn người mẫu, phục dựng trang phục, hóa trang và đối chiếu các yếu tố văn hóa để thể hiện đúng đặc trưng của từng dân tộc.
Từ bộ ảnh ấy, Tài Ký tiếp tục thực hiện dự án 54 bức tượng đồng. Theo bà Loan, việc xây dựng tượng đang trong giai đoạn thực hiện và hoàn thiện mẫu đầu tiên. Trong tính toán của doanh nghiệp, bộ tượng đồng có thể phục vụ không gian trưng bày cố định, còn bộ ảnh thuận tiện đưa đến các sự kiện, triển lãm văn hóa và ẩm thực ở nước ngoài.
Bảo tàng bánh Việt hiện là dự án tâm huyết, Tài Ký muốn đặt câu chuyện bánh truyền thống trong một không gian văn hóa rộng hơn, thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm nguyên liệu thực phẩm của doanh nghiệp.
Đón nhận ý tưởng Bảo tàng bánh Việt, nghệ nhân ẩm thực Bùi Thị Sương kể về món bánh gói mà bà từng biết từ thuở nhỏ. Đó là chiếc bánh dân dã làm từ bột gạo, nước cốt dừa, lá dứa, gói trong lá chuối rồi hấp chín. Bánh được ăn lúc còn âm ấm, thêm nước cốt dừa và chút mè rang.
Ngày trước, món bánh ấy xuất hiện trong đời sống thường ngày, được làm và bán tại những gia đình có nghề bánh. Nhưng nay, theo quan sát của bà Sương, gần như không còn thấy bánh gói nội đô TP.HCM. Muốn tìm, đôi khi phải đến các chợ truyền thống ở Bình Dương trước đây hoặc những tỉnh miền Tây.
Nghệ nhân Bùi Thị Sương cho rằng, những món bánh Việt có thể bị mai một không hẳn vì người tiêu dùng không thích, mà còn do cơ hội tiếp cận ngày càng ít. Nhiều loại bánh đòi hỏi sự am hiểu nguyên liệu, kỹ thuật, thời gian chế biến và kinh nghiệm mà không phải ai cũng có điều kiện học.
Trong khi đó, các loại bánh nước ngoài xuất hiện ngày càng nhiều, có lợi thế về hình thức, bao bì, sự tiện lợi và cách tiếp thị.
Từ những chuyến giới thiệu ẩm thực Việt ở nước ngoài, bà Sương nhận thấy bánh truyền thống hoàn toàn có cơ hội tiếp cận thực khách quốc tế nếu được cải tiến cách trình bày và tổ chức sản xuất.
Bà dẫn câu chuyện tại Canada, nơi các siêu thị châu Á đã có bán bánh chuối, bánh khoai mì và một số bánh truyền thống Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm được bán dưới dạng nguyên ổ lớn. Theo bà, nếu làm thành những phần bánh nhỏ, trình bày trong một hộp có nhiều loại, người tiêu dùng sẽ thuận tiện thưởng thức, lựa chọn và mua làm quà hơn.
Một kinh nghiệm khác đến từ Florence, Ý, nơi bà từng tham gia xây dựng thực đơn và hướng dẫn chế biến cho một nhà hàng Việt Nam. Món bánh khọt của Việt Nam đã thu hút đông đảo thực khách, đến mức bà phải liên tục đứng bếp trong nhiều giờ để phục vụ.
Từ trải nghiệm ấy, bà nhận ra rằng một món bánh Việt tưởng chừng rất bình dân vẫn có thể chinh phục thực khách quốc tế nhờ sự kết hợp giữa nguyên liệu, hương vị, kỹ thuật chế biến và cách phục vụ.
 |
| Tổng giám đốc Tài Ký - Bùi Thị Thúy Loan: Tài Ký muốn đặt câu chuyện bánh truyền thống trong một không gian văn hóa rộng hơn, thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm nguyên liệu thực phẩm của doanh nghiệp |
Với bà Sương, bảo tồn bánh Việt không có nghĩa chỉ giữ nguyên một công thức cũ. Việc ghi chép, truyền dạy và cải tiến kỹ thuật cũng cần thiết để những món bánh ấy tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống.
Bà kể từng tham quan những bảo tàng về bánh và ẩm thực tại Nhật Bản, Hàn Quốc. Những nơi đó không chỉ trưng bày thành phẩm mà còn góp phần lưu giữ kiến thức nghề, lịch sử và văn hóa ẩm thực.
Bởi vậy, một Bảo tàng bánh Việt, nếu được tổ chức bài bản, sẽ cần sự tham gia của nghệ nhân, các nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia thực phẩm và những cộng đồng đang nắm giữ tri thức làm bánh truyền thống.
Không chỉ là bảo tàng, còn có giấc mơ đưa bánh Việt đi xa
Bên cạnh dự án bảo tàng, bà Thúy Loan còn chia sẻ kế hoạch xây dựng chuỗi bánh Việt, hướng đến những địa điểm có đông khách du lịch, trong đó có các sân bay.Ý tưởng này xuất phát từ thực tế tại nhiều sân bay quốc tế, du khách có thể mua những món ăn, bánh và đặc sản bản địa làm quà. Theo bà Loan, bánh Việt cũng có thể tham gia thị trường ấy nếu được nghiên cứu kỹ về nguyên liệu, chất lượng, quy cách, bảo quản và hình thức sản phẩm.
Tài Ký đang tính toán việc xây dựng bộ nhận diện cho chuỗi bánh Việt, kết hợp hình ảnh văn hóa dân tộc và những đặc trưng của sản phẩm Việt Nam. Doanh nghiệp cũng nghiên cứu các sản phẩm bánh chế biến sẵn, cấp đông, hướng đến nhu cầu của giới trẻ trong nước và cộng đồng người Việt sinh sống ở nước ngoài.
Điểm chung giữa những kế hoạch này là mong muốn tạo thêm cơ hội để người tiêu dùng tiếp cận bánh Việt. Từ việc thử một món bánh, tự tay làm bánh tại nhà đến tìm hiểu câu chuyện văn hóa phía sau món ăn, Tài Ký muốn xây dựng mối liên hệ lâu dài với thế hệ khách hàng mới.
Theo bà Thúy Loan, đích đến của doanh nghiệp không chỉ là phát triển thương hiệu Tài Ký, mà còn muốn những sản phẩm có xuất xứ Việt Nam được thị trường quốc tế nhận diện và tin dùng.
