Vì sao người béo khó giảm cân?

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Béo phì có thể ảnh hưởng đến não, làm hỏng khả năng nhận biết cảm giác no và cảm xúc thỏa mãn sau khi ăn chất béo và đường. Điều đó có thể giải thích tại sao người béo khó giảm cân, và thường dễ tăng cân trở lại nếu có giảm được.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: CNN.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: CNN.

Một nghiên cứu thú vị của các nhà khoa học tại các trung tâm y tế Đại học Yale (Mỹ) và Đại học Amsterdam (Hà Lan) tiết lộ rằng béo phì ảnh hưởng xấu đến cách não bộ của một người phản ứng với thực phẩm và chất dinh dưỡng. Theo các nhà nghiên cứu, một người béo phì trải qua những thay đổi não bộ kéo dài làm hạn chế khả năng cảm nhận những cảm xúc tích cực và sự hài lòng sau khi ăn.

Hơn nữa, những thay đổi não đó có thể kéo dài ngay cả sau khi những người béo phì đã giảm được một lượng cân nặng đáng kể. Cơ chế đó có thể giải thích tại sao nhiều người dễ bị tăng cân trở lại.

Tiến sĩ Caroline Apovian, giáo sư y khoa tại Trường Y Harvard, cho biết: “Không có dấu hiệu của sự đảo ngược - não của những người mắc bệnh béo phì tiếp tục thiếu các phản ứng hóa học nói với cơ thể rằng: 'Được rồi, bạn đã ăn đủ rồi'.

Theo định nghĩa về mặt y tế, những người mắc bệnh béo phì có chỉ số khối cơ thể (BMI) trên 30, trong khi mức cân nặng bình thường có chỉ số BMI trong khoảng từ 18 đến 25.

Tiến sĩ Apovian, người không tham gia vào nghiên cứu, cho biết: “Nghiên cứu này nắm bắt được lý do tại sao béo phì là một căn bệnh, nó có những thay đổi thực sự đối với não bộ.

Tiến sĩ Sadaf Farooqi, Giáo sư về trao đổi chất và y học tại Đại học Cambridge ở Anh, người không tham gia vào nghiên cứu nói trên, cũng cho biết: “Nghiên cứu này rất nghiêm ngặt và khá toàn diện".

Nghiên cứu được công bố hôm 12/6 trên tạp chí Nature Metabolism, là một thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát, trong đó 30 người được coi là béo phì về mặt y tế và 30 người có cân nặng bình thường được cho ăn đường carbohydrate (glucose), chất béo (lipid) hoặc nước (như là một dạng đối chứng). Mỗi nhóm chất dinh dưỡng được đưa trực tiếp vào dạ dày qua ống dẫn thức ăn vào những ngày riêng biệt.

Não bộ bị ảnh hưởng ra sao

Tiến sĩ Mireille Serlie, Giáo sư nội tiết tại Trường Y Yale, người dẫn đầu nghiên cứu, cho biết: “Chúng tôi muốn bỏ qua miệng và tập trung vào mối liên hệ giữa ruột và não, để xem các chất dinh dưỡng ảnh hưởng đến não một cách độc lập như thế nào khi nhìn, ngửi hoặc nếm thức ăn”.

Vào đêm trước khi thử nghiệm bắt đầu, tất cả 60 người tham gia nghiên cứu đều ăn cùng một bữa tối tại nhà và không ăn lại cho đến khi đặt ống truyền thức ăn vào sáng hôm sau. Khi đường hoặc chất béo đi vào dạ dày qua ống, các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) và chụp cắt lớp vi tính phát xạ đơn photon (SPECT) để ghi lại phản ứng của não trong 30 phút.

Tiến sĩ Farooqi cho biết: “MRI cho thấy nơi các tế bào thần kinh trong não đang sử dụng oxy để phản ứng với chất dinh dưỡng - phần não đó sáng lên. Một quá trình quét khác đo lường dopamine - loại hormone là một phần của hệ thống 'phần thưởng', là tín hiệu phát ra khi não tìm kiếm được thứ gì đó thú vị, bổ ích và thúc đẩy và sau đó muốn thứ đó.”

Các nhà nghiên cứu quan tâm đến việc chất béo và glucose sẽ kích hoạt riêng lẻ các vùng khác nhau của não kết nối với các khía cạnh "phần thưởng" của thực phẩm như thế nào. Họ muốn biết liệu điều đó có khác nhau ở những người béo phì so với những người có cân nặng bình thường hay không.

Tiến sĩ Serlie cho biết: “Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến thể vân - phần não liên quan đến động lực thực sự đi tìm thức ăn và ăn thực phẩm của con người". Nằm sâu trong não, thể vân cũng đóng một vai trò trong việc hình thành cảm xúc và thói quen.

Ở những người có cân nặng bình thường, nghiên cứu cho thấy tín hiệu não ở thể vân bị chậm lại khi đường hoặc chất béo được đưa vào hệ tiêu hóa - là bằng chứng cho thấy não nhận biết cơ thể đã được cho ăn.

Tiến sĩ Serlie giải thích: “Việc giảm tổng thể hoạt động của não có ý nghĩa bởi vì một khi thức ăn đã ở trong dạ dày của bạn, bạn không cần phải đi kiếm thêm thức ăn".

Đồng thời, mức độ dopamine tăng ở những người có cân nặng bình thường, báo hiệu rằng các trung tâm "khen thưởng" của não cũng được kích hoạt, tức là não phát đi cảm xúc thỏa mãn sau khi ăn.

Tuy nhiên, khi các chất dinh dưỡng tương tự được cung cấp qua ống cho những người được coi là béo phì về mặt y tế, hoạt động của não không chậm lại và mức độ dopamine không tăng. Điều đó đồng nghĩa, não chưa phát tín hiệu ngừng tìm kiếm thức ăn, và chưa cho cảm xúc thỏa mãn vì đã được ăn.

Điều này đặc biệt đúng khi thức ăn là chất béo. Tiến sĩ Farooqi cho biết phát hiện đó rất thú vị vì hàm lượng chất béo càng cao thì thực phẩm càng mang tính "phần thưởng": “Đó là lý do tại sao bạn thực sự muốn ăn một chiếc bánh mì kẹp thịt thay vì bông cải xanh, chất béo trong bánh mì kẹp thịt sẽ mang lại phản ứng tốt hơn trong não về mặt sinh học”.

Tiếp theo, nghiên cứu yêu cầu những người mắc bệnh béo phì giảm 10% trọng lượng cơ thể trong vòng ba tháng - một lượng cân nặng được biết là giúp cải thiện lượng đường trong máu, thiết lập lại quá trình trao đổi chất và tăng cường sức khỏe tổng thể.

Các thử nghiệm được lặp lại như trước - với kết quả đáng ngạc nhiên. Tiến sĩ Serlie cho biết, việc giảm cân không thiết lập lại cơ chế bộ não ở những người béo phì.

Bà nói: “Không có gì thay đổi - bộ não vẫn không nhận ra cảm giác no hoặc cảm thấy hài lòng. Bây giờ, bạn có thể nói ba tháng là không đủ dài, hoặc họ không giảm đủ cân".

“Nhưng phát hiện này cũng có thể giải thích lý do tại sao mọi người giảm cân thành công và sau đó dễ tăng cân trở lại, bởi tác động lên não có thể không hồi phục như chúng ta mong muốn", nhà nghiên cứu giải thích.

Một phân tích tổng hợp năm 2018 về các thử nghiệm lâm sàng giảm cân dài hạn cho thấy 50% số cân nặng giảm ban đầu của một người đã "trở lại" sau hai năm, và đến năm thứ năm, 80% số cân nặng về như cũ.

Cần nghiên cứu thêm và sự đồng cảm

Tiến sĩ Serlie cho biết cần thận trọng khi giải thích những phát hiện này, vì còn nhiều điều chưa biết: “Chúng tôi không biết khi nào những thay đổi sâu sắc này trong não xảy ra trong quá trình tăng cân. Khi nào não bắt đầu mất khả năng cảm nhận?”

Béo phì có yếu tố di truyền và mặc dù nghiên cứu đã cố gắng kiểm soát điều đó bằng cách loại trừ những người mắc bệnh béo phì khi còn nhỏ, nhưng vẫn có khả năng “các gien đang ảnh hưởng đến phản ứng của chúng ta trong não đối với một số chất dinh dưỡng", Tiến sĩ Farooqi, người đã nghiên cứu vai trò của gien trên trọng lượng trong nhiều năm, nhận xét.

Theo họ, cần nhiều nghiên cứu hơn nữa để hiểu đầy đủ tác hại của bệnh béo phì đối với não và liệu điều đó có được kích hoạt bởi chính mô mỡ, loại thực phẩm ăn vào hoặc các yếu tố môi trường và di truyền khác hay không.

“Có những thay đổi xảy ra ở mọi người khi họ tăng cân không? Hay có những thứ mà họ ăn khi tăng cân, chẳng hạn như thực phẩm siêu chế biến, đã gây ra sự thay đổi trong não bộ? Tất cả những điều này đều có thể xảy ra và chúng tôi thực sự không biết đó là gì", ông Farooqi nói.

TIến sĩ Serlie cho biết, cho đến khi khoa học trả lời những câu hỏi này, nghiên cứu nhấn mạnh một lần nữa rằng, sự kỳ thị cân nặng không có chỗ trong cuộc chiến chống béo phì.

Bà nói: “Niềm tin rằng việc tăng cân có thể được giải quyết đơn giản bằng cách 'chỉ cần ăn ít hơn, tập thể dục nhiều hơn và nếu bạn không làm điều đó thì đó là sự thiếu ý chí' là điều quá đơn giản và sai sự thật.

“Tôi nghĩ điều quan trọng đối với những người đang đấu tranh với bệnh béo phì là phải biết rằng bộ não bị trục trặc có thể là lý do khiến họ phải vật lộn với lượng thức ăn nạp vào cơ thể. Và hy vọng thông tin này sẽ làm tăng sự đồng cảm cho cuộc đấu tranh đó", bà Serlie nhấn mạnh.

Trưng bày thu hút sự quan tâm của người yêu mỹ thuật - Ảnh: Minh Khang
Tác phẩm của các danh họa mỹ thuật Đông Dương và Gia Định đến với công chúng
(Ngày Nay) -Người yêu thích mỹ thuật Đông Dương và mỹ thuật Gia Định đã có thể thường xuyên ngắm những Hải quỳ của họa sĩ Lê Phổ, Phụ nữ Bắc vấn tóc trần của Vũ Cao Đàm, Tuồng đời của Bùi Xuân Phái, Thiên thai của Phạm Tăng… tại nơi trưng bày tầng 3, Nhà 1 Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM (97A Phó Đức Chính, phường Bến Thành).
Rực rỡ trang phục phụ nữ Hà Nhì mùa Tết Hồ Sự Chà
Rực rỡ trang phục phụ nữ Hà Nhì mùa Tết Hồ Sự Chà
(Ngày Nay) - Giữa những nếp nhà trình tường còn mờ sương, những đường thêu đỏ, vàng, xanh nổi lên trên nền áo chàm của phụ nữ Hà Nhì. Ở Mù Cả, các bà, các mẹ sửa soạn xà cạp, dây lưng bằng những mũi thêu cuối cùng. Ở Thu Lũm, những tà váy chàm lay động theo nhịp vòng xòe trong ngày Tết Hồ Sự Chà.
Viettel đặt ra lộ trình tới năm 2030 đưa toàn bộ mạng lưới đạt mức tự trị Cấp độ 4 và tiến tới Cấp độ 5 ở những lĩnh vực phù hợp.
Viettel đạt chuẩn mạng tự trị cao nhất thế giới
(Ngày Nay) - Ngày 19/11, tại Innovate Asia 2026 diễn ra ở Bangkok (Thái Lan), Hiệp hội viễn thông quốc tế (TM Forum) chính thức vinh danh Viettel là nhà mạng đầu tiên tại Việt Nam đạt chứng nhận Mạng tự trị Cấp độ 4, mức cao nhất được cấp trên thế giới hiện nay. Kết quả được xác lập bằng các giải pháp do đội ngũ kỹ sư Viettel tự nghiên cứu, phát triển và đang vận hành thương mại, đưa Viettel vào nhóm nhà mạng dẫn đầu toàn cầu về năng lực mạng tự trị.
Trung tâm Hội nghị APEC
Việt Nam chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027: Phú Quốc chuẩn bị ra sao cho sự kiện lớn bậc nhất hành tinh?
(Ngày Nay) - Ngày 19/11, tại Thâm Quyến (Trung Quốc), Việt Nam chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027. Tại Phú Quốc (An Giang), nơi diễn ra Tuần lễ Cấp cao APEC 2027, 21 dự án với tổng vốn sơ bộ hơn 137.000 tỷ đồng đang được đẩy nhanh tiến độ, trong đó Sun Group là nhà đầu tư chủ lực của chuỗi công trình từ sân bay, giao thông đến hội nghị và lưu trú.
Lũ lụt hoành hành tại Nam Mỹ do tác động từ El Nino
Lũ lụt hoành hành tại Nam Mỹ do tác động từ El Nino
(Ngày Nay) - Mưa lớn kéo dài do hiện tượng khí hậu El Nino cường độ mạnh đang gây lũ lụt nghiêm trọng tại nhiều quốc gia Nam Mỹ, khiến ít nhất 14 người thiệt mạng ở Ecuador và buộc hàng nghìn người tại Argentina, Paraguay và Brazil phải rời bỏ nhà cửa, trong khi đỉnh lũ và mùa mưa cao điểm vẫn còn ở phía trước.
Nhóm Bộ tứ tái khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN
Nhóm Bộ tứ tái khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN
(Ngày Nay) - Ngày 17/11, các nhà lãnh đạo Nhóm Bộ tứ (Quad) gồm Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Australia Anthony Albanese, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã tái khẳng định sự ủng hộ kiên định đối với vai trò trung tâm và sự đoàn kết của ASEAN, đồng thời cam kết duy trì một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở.
Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
(Ngày Nay) - Đợt tuyển dụng nhân sự đầu tiên của Cảng hàng không Quảng Trị đã thu hút gần 300 hồ sơ ứng tuyển, mở ra cơ hội nghề nghiệp mới cho người lao động địa phương. Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng về nguồn nhân lực, hướng tới mục tiêu đưa sân bay vào khai thác thương mại trong tháng 3/2027.
Kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh hợp lý để bảo vệ người bệnh
Kiểm soát nhiễm khuẩn, sử dụng kháng sinh hợp lý để bảo vệ người bệnh
(Ngày Nay) - Sáng 18/11, tại Hà Nội, Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan, đơn vị tổ chức Mít tinh hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc (18-24/11) và sơ kết thực hiện Kế hoạch hành động phòng, chống kháng thuốc trong y tế giai đoạn 2026-2030.
"Sống cùng dòng sông" - Triển lãm về tuyến đường sinh thái ven sông Hồng
"Sống cùng dòng sông" - Triển lãm về tuyến đường sinh thái ven sông Hồng
(Ngày Nay) -  Tuyến đường sinh thái dài hơn 2 km nối hai công viên rừng Phúc Tân và Chương Dương là nội dung chính của triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”, khai mạc ngày 17/ 11 tại Biệt thự 49 Trần Hưng Đạo, Hà Nội. Triển lãm giới thiệu cách cư dân cải tạo những bãi rác ven sông thành không gian công cộng, đồng thời đưa công chúng đến gần hơn với hệ động, thực vật của vùng bờ vở.