Gấu thần linh, còn được biết đến với tên gọi gấu Kermode, thực chất là một phân loài của gấu đen nhưng lại sở hữu bộ lông trắng “như những bóng ma”. Chúng ẩn mình trong khu rừng mưa Great Bear, nằm ở phía Tây Canada với diện tích còn lớn hơn cả một quốc gia. Loài vật này sống tách biệt với thế giới loài người, duy trì sự sống bằng nguồn cá hồi dồi dào từ vùng biển Thái Bình Dương lạnh giá. Ước tính trên thế giới chỉ còn không quá 100 cá thể gấu thần linh tồn tại.
Gấu thần linh và những cộng đồng bản địa lân cận bao gồm người Kitasoo Xai’xais, Gitga’at, Heiltsuk, Metlakatla, Nuxalk và Wuikinuxv, có mối liên kết sâu sắc trong cả văn hóa lẫn đời sống. Những dấu tích về sự hiện diện của con người tại rừng mưa Great Bear đã có từ 11.000 năm trước. Hình ảnh loài gấu trắng xuất hiện dày đặc trên các cột vật tổ, trong các câu chuyện truyền miệng và những điệu nhảy truyền thống. Cả con người và loài gấu đều dựa vào cùng một mảnh đất và cùng một nguồn thức ăn để sinh tồn.
“Đó là một thực thể huyền bí sống giữa cộng đồng người bản địa Canada. Thế nhưng, phần lớn người dân Kitasoo Xai’xais vẫn chưa một lần tận mắt nhìn thấy chúng”, nhiếp ảnh gia Jack Plant chia sẻ.
Trong suốt một thập kỷ qua, từ mùa xuân đến mùa thu, anh Plant sống cùng người Kitasoo Xai’xais trong cộng đồng thổ dân Klemtu trên đảo Swindle, giữa hàng chục vịnh hẹp ven biển. Khác với nhiều người bản địa, nhiếp ảnh gia người Anh này đã may mắn được chiêm ngưỡng gấu thần linh nhiều hơn bất cứ ai nhờ những chuyến thâm nhập sâu vào rừng mưa ôn đới với tư cách là hướng dẫn viên và nhiếp ảnh gia. Những hình ảnh từ cuộc phiêu lưu của anh vừa được tập hợp trong cuốn sách mới mang tên “Spirit of the Great Bear” (tạm dịch: Linh hồn của Đại Ngàn), bao gồm 90 bức ảnh quý giá về khu rừng.
 |
| Khoảnh khắc một chú gấu thần linh săn cá hồi bên bờ suối. |
Bộ ảnh khắc họa những khoảnh khắc gấu linh hồn lấp ló sau tán rừng xanh mướt, khi chúng ướt sũng dưới lòng sông hay cảnh chúng ngấu nghiến cá hồi với bộ hàm đỏ máu. Hình ảnh chúng hiện lên thật đơn độc, uy nghi nhưng vẫn rất hòa hợp với môi trường xung quanh. Không chỉ có gấu trắng, cuốn sách còn mở ra một hệ sinh thái đại ngàn sống động với những thước ảnh về gấu xám, sói rừng, cho đến những “gã khổng lồ” của đại dương như cá voi sát thủ và cá voi lưng gù.
“Việc xuất bản sách chưa bao giờ là mục tiêu của tôi”, vị nhiếp ảnh gia chia sẻ. Anh Plant cho biết mỗi năm mình chỉ chọn ra từ 5 đến 10 bức ảnh tâm đắc nhất. “Nhiều nhiếp ảnh gia chỉ có duy nhất một chuyến đi để đời. Thật may mắn khi tôi lại có cơ hội được thử nghiệm nhiều lần. Vì vậy, tôi không chịu bất kỳ áp lực nào ngoài kỳ vọng của chính bản thân mình”.
Anh Plant đến rừng mưa Great Bear lần đầu vào năm 2014 khi mới ngoài 20 tuổi, sau khi bị mê hoặc bởi trang bìa tạp chí National Geographic in hình một gấu thần linh. "Tôi trở nên ám ảnh, suốt nhiều năm nay tôi chỉ nói về chúng”, vị nhiếp ảnh gia người Anh kể lại. Bức ảnh Jack anh Plant nhìn thấy năm 2010 được chụp bởi nhiếp ảnh gia huyền thoại người Canada Paul Nicklen - người sau này trở thành cố vấn của Plant và cũng chính là người viết lời tựa cho cuốn sách của anh.
 |
| “Survivor” (tạm dịch: Kẻ sống sót) là tác phẩm mang sức nặng và ý nghĩa lớn nhất đối với nhiếp ảnh gia Jack Plant. |
Trong chuyến đi đầu tiên ấy, anh Plant đã nhìn thấy chú gấu thần linh đầu tiên vào đúng ngày sinh nhật mình. “Quả là một khoảnh khắc điên rồ”, anh hào hứng kể lại. Nhưng điều khiến vị nhiếp ảnh gia bất ngờ hơn là sự gắn kết của anh với những người dân bản địa nơi đây: “Tôi không ngờ mình lại cảm thấy kết nối với họ nhiều đến vậy. Mọi thứ diễn ra như thể đã được sắp đặt sẵn vậy. Tôi tự nhủ: “Mình phải tìm cách trở lại mảnh đất này thật nhiều lần nữa”.
Sau đó, anh Plant chuyển sang làm hướng dẫn viên và được ông Douglas Neasloss, Giám đốc quản lý hiện tại của cộng đồng Kitasoo Xai’xais, cùng cố thủ lĩnh Haay-maas Ernest V. (Charlie) Mason hướng dẫn. Vị nhiếp ảnh gia này Anh Plant nhớ lại: “ Tuy luôn phải đeo cặp kính dày cộp, cụ Mason luôn phát hiện ra gấu thần linh trước tất cả mọi người”.
“Người dân nơi đây thật khác biệt. Kiến thức của họ không dựa trên khoa học hay nghiên cứu, mà được đúc kết từ tri thức và trí tuệ truyền đời. Tôi nghĩ đó là những tri thức không gì có thể sánh được”, anh Plant nhận xét.
 |
Trong quãng thời gian lưu trú, vị nhiếp ảnh gia đã chứng kiến nhiều thành tựu đáng kể trong công tác bảo tồn do người Kitasoo Xai’xais thúc đẩy. “Dù là một cộng đồng nhỏ bé, nhưng sức ảnh hưởng của họ vô cùng lớn lao”, anh Plant nói.
Năm 2000, người Kitasoo Xai’xais đã vạch ra kế hoạch quản lý để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Năm 2012, họ nằm trong nhóm các cộng đồng bản địa thực hiện lệnh cấm săn bắn gấu lấy chiến lợi phẩm trong rừng mưa. Thành công này đã góp phần giúp họ thuyết phục được chính quyền tỉnh bang British Columbia (Canada) ban hành lệnh cấm săn bắn gấu xám trên toàn tỉnh bang vào năm 2017 và tiếp đó là lệnh cấm săn gấu đen vào năm 2022. Cùng năm 2022, họ cũng thiết lập khu bảo tồn biển tại vịnh Kitasoo để bảo vệ trữ lượng cá trích.
Anh Jack Plant mô tả lệnh cấm săn bắn là một “chiến thắng cho quan điểm rằng loài gấu có giá trị khi còn sống hơn là khi đã chết và rằng du lịch là ngành công nghiệp lớn hơn săn bắn, vì vậy hãy giữ cho chúng được sống”.
 |
| Rừng mưa Great Bear là dải rừng mưa ôn đới ven biển nguyên sơ có quy mô lớn nhất hành tinh. |
Về mặt di truyền, gấu thần linh là kết quả của tổ hợp gen lặn từ cả gấu bố và gấu mẹ thuộc loài gấu đen. Khác với lầm tưởng của nhiều người, chúng không hề mắc chứng bạch tạng.
“Đây là loài động vật rất khó nghiên cứu”, anh Plant nhận định, nguyên nhân đến từ sự khan hiếm về cá thể và phạm vi di chuyển rộng lớn của chúng. Hiện vẫn chưa có các dữ liệu chuẩn xác để xác nhận số lượng gấu thần linh còn lại, với các ước tính dao động từ 100 đến 500 cá thể. Tổ chức Nghiên cứu Gấu Thần Linh ước tính không quá 100 con sống trong rừng Great Bear nhưng anh Plant tin rằng con số thực tế còn ít hơn nhiều, “có lẽ chỉ khoảng 50 con”.
Dù công tác bảo vệ đã được cải thiện, nhiếp ảnh gia này nhận định gấu linh hồn ngày càng khó bắt gặp. “Rất khó để khẳng định được rằng chúng đang di chuyển đến những khu vực con người khó tiếp cận hay quần thể của chúng đang suy giảm”, anh Plant nói thêm.
Nếu một con gấu xám di dời đến khu vực mới, gấu đen thường sẽ phải chuyển đi nơi khác - đây là một khả năng Plant đưa ra. Nhưng nếu quần thể gấu thần linh đang thu hẹp lại giống những gì anh Plant nghĩ thì nguyên nhân có thể đến từ nhiều yếu tố. Trong số những thách thức, nguồn thức ăn là vấn đề lớn nhất. “Tôi từng thấy những con sông đầy ắp cá hồi nhưng giờ đây chúng gần như trống trơn”, anh Plant xót xa kể lại.
Bức ảnh gây ám ảnh nhất cuốn sách là cảnh một chú gấu thần linh và một chú gấu đen đang tranh giành xác cá hồi trong đợt hạn hán năm 2018 - sự kiện hiếm có khiến cá không thể bơi ngược dòng tại khu rừng mưa. Biến đổi khí hậu cùng với tình trạng đánh bắt quá mức đang đẩy hệ sinh thái này vào thế nguy hiểm. Đối với vị nhiếp ảnh gia, dù các cộng đồng bản địa đã “thắng nhiều trận chiến”, “chúng ta vẫn đang thua trong cuộc chiến bảo tồn”.
 |
| Một chú gấu đen và gấu thần linh đang quyết đấu tranh giành cá hồi. |
Tháng 8 năm 2026, Douglas Neasloss sẽ được phong tước hiệu thủ lĩnh tại lễ hội Potlatch - một nghi lễ trao tặng quà truyền thống để vinh danh cố thủ lĩnh Mason, người đã qua đời năm 2025. Khác với anh Plant, ông Neasloss không đồng tình với nhận định số lượng gấu thần linh đang giảm sút, ông cho rằng “loài vật này vốn có rất ít cá thể”.
Ông Neasloss là thành viên của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển - gồm các thành viên từ 7 cộng đồng bản địa chuyên tuần tra các vùng nước quanh vịnh hẹp. Họ ngăn chặn đánh bắt và săn trộm trái phép, đồng thời thực hiện khảo sát động vật hoang dã, giám sát nghề cá và hỗ trợ nghiên cứu khoa học. “Vào những năm 90, trước khi có đội tuần tra, hoạt động phi pháp diễn ra rất nhiều. Giờ đây thì hoàn toàn không còn nữa”, vị thủ lĩnh tương lai chia sẻ.
 |
| Cố tộc trưởng Haay-maas Ernest V. (“Charlie”) Mason của cộng đồng Kitasoo Xai'xais, người thầy có ảnh hưởng lớn đối với cuộc đời và sự nghiệp của nhiếp ảnh gia Jack Plant. |
Việc bảo vệ bờ biển, rừng già và gấu thần linh cũng chính là bảo vệ tương lai của người Kitasoo Xai’xais. Họ đã đầu tư mạnh vào hạ tầng du lịch sinh thái, bao gồm đào tạo hướng dẫn viên và xây dựng khu lưu trú Spirit Bear cho khách du lịch.
Với nhiếp ảnh gia Plant, cuốn sách này không phải là dấu chấm kết thúc một chương đời. Mùa hè này, anh sẽ trở lại Klemtu để dự lễ Potlatch của cụ Mason. Dù không còn làm hướng dẫn viên thường xuyên, anh vẫn sẽ trở lại nơi rừng sâu để tìm kiếm những chú gấu thần linh mới và có thể là cả “những gương mặt quen thuộc”.
“Có một chú gấu thần linh mà tôi đã theo dõi từ khi nó mới chỉ 8 tháng tuổi cho đến khi trở thành một chú gấu đực đầu đàn 8 tuổi. Khi tôi quay trở lại rừng với mong đợi rằng chú gấu đó sẽ xuất hiện, tôi đan chặt đôi tay, cầu nguyện rằng nó vẫn ổn và đã vượt qua được mùa đông khắc nghiệt. Và rồi khi nó thực sự xuất hiện, cảm giác ấy khiến tôi chỉ muốn rơi nước mắt... Nó lớn hơn một chút, trông khỏe mạnh và nhìn thẳng vào mắt tôi... Thật khó để không tin rằng giữa cả hai hiện hữu một sợi dây liên kết vô hình”, vị nhiếp ảnh gia xúc động kể lại.
