11 năm đánh thức “hồn” Tết Việt

Khi tiết trời Hà Nội bắt đầu se lạnh báo hiệu cho Tết Nguyên đán cận kề, mấy chục gương mặt thuộc nhiều độ tuổi khác nhau lại tề tựu trong không gian đình Kim Ngân, quang cảnh vô cùng ấm cúng mà nhộn nhịp. Từ những bạn trẻ còn đang đi học đến những bậc trưởng bối tóc bạc phơ, tất cả đều áo ngũ thân khăn xếp chỉnh tề, ánh mắt rạng ngời, mỗi người một tay, tất bật chuẩn bị cho một hoạt động đã trở thành thường niên suốt 11 năm qua: Chương trình “Tết Việt” của Câu lạc bộ Đình Làng Việt.

_____________________

Từ ước mơ một nồi bánh chưng quây quần ở đình làng

Ý tưởng không bắt đầu từ tham vọng lớn lao, mà nhen nhóm bởi khao khát kết nối. Họa sĩ Nguyễn Đức Bình, Chủ nhiệm CLB Đình Làng Việt, bồi hồi nhớ lại. “Tôi đã nảy ra dự định từ dịp Tết 2015,” anh Bình chia sẻ. “Lúc đó, tôi loay hoay với tâm nguyện làm sao có một nồi bánh chưng ngay tại sân đình. Không chỉ là ẩm thực, đó là cái cớ để anh chị em, những người trân quý di sản cha ông, ngồi lại tâm tình, nhìn về một năm đã qua. Nồi bánh chưng như biểu tượng của sự đoàn viên, mà đình làng là không gian cố kết cộng đồng.”

Phải một năm sau, giấc mơ ấy mới hội đủ nhân duyên để được hiện thực hóa tại Đình So (Quốc Oai, Hà Nội). Các họa sĩ Vũ Đình Tuấn, Đức Hòa, Đoàn Hương ủng hộ tranh để nhóm bán đấu giá lấy kinh phí tổ chức. Ngôi đình cổ kính xứ Đoài đã khởi đầu một hành trình đánh thức những phong tục cổ truyền tưởng chừng đã mai một. Không chỉ có nồi bánh chưng mà các thành viên tự gói rồi luộc, một cây nêu được dựng lên với sự chung tay của dân làng và những người tham dự, mang ý nghĩa xua đuổi tà ma và cầu mong cho một năm mới may mắn, thịnh vượng. Nghi thức này đã trở thành một “đặc sản thương hiệu” của chương trình “Tết Việt” từ đó về sau. Đoàn rước lễ và nghi thức tế cáo yết Thành hoàng trang nghiêm, chiếu Chèo sân đình với lời ca tiếng nhạc véo von cùng những trích đoạn rộn ràng như “Thị Mầu lên chùa”, “Tuần ty Đào Huế”, “ông đồ” thảo những nét rồng bay phượng múa, canh hát ca trù cửa đình âm vang cổ kính… tất cả hòa quyện lại thành một miền di sản sống động, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa.

Từ 2016 đến 2018, ba năm đầu tiên “Tết Việt” tổ chức tại đình So lưu giữ rất nhiều kỷ niệm của các thành viên kỳ cựu trong ban tổ chức. Nhà phê bình mỹ thuật Vũ Mai Thơ, người thường đảm nhiệm vai trò hậu cần, vui vẻ kể lại phải vận động hết công suất để làm phở, đứng bếp, chuẩn bị mấy trăm suất ăn. Từ 2017, chương trình thường có sự tham gia của nhiều đại biểu quốc tế, trong đó có đại sứ và cán bộ ngoại giao của các nước tới trải nghiệm phong tục tập quán Việt Nam. Anh Nguyễn Văn Sơn xúc động hồi tưởng: “Tôi là người làng So, tham gia “Tết Việt” từ năm 2018, tự hào vô cùng khi được đón bạn bè và cả các vị khách về quê hương mình, thăm ngôi đình làng.”

Năm 2019, “Tết Việt” được câu lạc bộ đưa về đình Lệ Mật. Cứ sau mỗi năm, công tác tổ chức lại được nâng tầm, vật dụng treo lên cây nêu ngày càng đa dạng và tăng tính thẩm mỹ, các nghi thức rước lễ và cúng tế được tiến hành nghiêm cẩn, diễn xướng dân gian đầu tư thêm chất lượng, Trang phục của các thành viên trong nhóm ngày một chỉnh tề, với những chiếc áo ngũ thân được may và mặc kỹ lưỡng. Anh Nguyễn Văn Sơn vẫn đảm nhiệm việc chỉnh trang khăn áo cho mọi người, và là một thành viên thường trực của đội tế Đình Làng Việt.

Ấn tượng Tết Phố

Từ năm 2020, “Tết Việt” có bước chuyển mình quan trọng khi thay đổi địa điểm tổ chức từ làng quê vào phố thị. Với sự chung tay của Ban quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội, chương trình được biết đến với tên gọi “Tết Việt - Tết Phố”. Dù không gian đình Kim Ngân giới hạn về diện tích hơn so với đình So và đình Lệ Mật, “Tết Phố” mang đến một sức lan tỏa mạnh mẽ đối với cộng đồng. Họa sĩ Nguyễn Đức Bình nhận định: “Tại phố cổ, chúng tôi phải theo một kịch bản khăng khít hơn. Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và sự hưởng ứng của du khách đã biến chương trình “Tết Việt” thành một sản phẩm văn hóa đặc trưng của Thủ đô.”

Đội ngũ tổ chức cũng đông đảo hơn và dần trước trẻ hóa. Nhiều thành viên sinh cuối thập niên 90, thậm chí sau năm 2000, tiếp nối ngọn lửa di sản. Kiến trúc sư Trịnh Văn Khuê, một người trẻ Gen Z, đã có một hành trình trưởng thành đầy ấn tượng theo từng mùa “Tết Phố”.

“Qua từng năm, tôi được đảm nhiệm những vị trí quan trọng hơn trong đội tế, từ bê lễ năm 2023, đến hàng bồi tế năm 2024 và phó tế năm 2025. Tôi nhớ mãi lần đầu tham dự năm 2023, không sao diễn tả được cái cảm xúc đứng giữa không gian ấm cúng của Ngôi nhà Di sản 87 Mã Mây, mọi người thuộc đủ mọi lứa tuổi, ngành nghề cùng giúp nhau mặc áo ngũ thân, vấn khăn, khoe nhau những tấm áo mới và ôn lại những câu chuyện cũ. Đó là một sự quần tụ tuyệt đẹp.”

Với Khuê, “Tết Việt” không chỉ là một sự kiện, mà là nỗ lực đưa những thứ trong sách vở trở lại đời sống. “Tôi mong “Tết Việt” thực sự trở thành một lễ hội truyền thống của phố cổ, một di sản phi vật thể đương đại”.

Vó ngựa kiêu hãnh và biểu tượng tinh thần Phù Đổng

Năm 2026, năm của những chú ngựa, Tết Việt hứa hẹn sẽ bùng nổ với những ý tưởng đột phá. Vào ngày 8/2 (21 tháng Chạp), đoàn rước quanh khu phố cổ và hồ Hoàn Kiếm chắc chắn sẽ rực rỡ với hàng trăm bộ cổ phục đến từ Áo dài Phạm gia và Bách Hoa Bộ Hành. Một trong những điểm nhấn đặc sắc là sự xuất hiện của 15 chú ngựa từ Câu lạc bộ Kỵ Xạ Việt Nam. Cùng với đó, nghi thức mở cửa Ô Quan Chưởng lần đầu tiên được thực hiện, mô phỏng một thực cảnh đầy uy nghiêm.

Lấy cảm hứng từ biểu tượng tối cao trong Hội Gióng, hiện thân của Thánh Gióng trong giờ phút xuất quân, Cỗ xe Phù Đổng do nghệ nhân, họa sĩ Nam Chi cùng nhóm Thong Dong tái hiện sẽ được các em thiếu nhi kéo trong đoàn rước. Hình ảnh này không chỉ mang tinh thần Phù Đổng “vươn mình” mà còn là sự gửi gắm di sản cho thế hệ tương lai. Họa sĩ Nam Chi chia sẻ: “Cỗ xe Phù Đổng là một hình tượng tráng lệ: một chiến mã trắng uy nghi trên khung xe gỗ 4 bánh, được che chắn bởi cờ, tán, lọng vàng. Trong tâm thức người Việt, khoảnh khắc cỗ xe Phù Đổng lăn bánh là hành trình của sức mạnh ‘bạt núi san đồi’. Chúng tôi tái hiện lại dáng ngựa kiêu hãnh và chiếc lọng che của bậc thánh nhân để mang theo câu chuyện về lòng tự hào dân tộc và khát vọng thái bình”.

Với tâm thế sẵn sàng của những người tổ chức và sự hào hứng của cộng đồng, chương trình “Tết Việt - Tết Phố” Bính Ngọ 2026 không chỉ là một lễ hội mùa xuân, mà còn là một bức tranh văn hóa huy hoàng, nơi vó ngựa cùng những vần thơ viết tiếp câu chuyện trao truyền di sản của người Việt ngàn đời nay.