Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam: Hành trình từ tĩnh lặng đến sống động

Gần một năm kể từ ngày chính thức khai trương vào tháng 3/2025, Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam (The Art Glass Museum) đã khẳng định vị thế là bảo tàng chuyên đề đầu tiên tại Việt Nam dành riêng cho nghệ thuật kính màu và thủy tinh, một lĩnh vực từng khá xa lạ với công chúng trong nước.

_______________

Dưới sự quản lý của Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam (VFUA), bảo tàng hình thành từ bộ sưu tập gần 2.000 hiện vật quý giá, được ông Nguyễn Xuân Thắng - nhà ngoại giao, nhà báo, Chủ tịch VFUA sưu tầm công phu trong gần 40 năm qua từ khắp nơi trên thế giới. Không gian trưng bày rộng hơn 2.000 m² tại Trại Da Vinci, xã Suối Hai (xã Ba Trại, huyện Ba Vì cũ), Hà Nội, với kiến trúc Tudor độc đáo đã mang đến cho du khách trải nghiệm thẩm mỹ sâu sắc, từ những kiệt tác kính màu kinh điển đến các tác phẩm thủy tinh châu Âu, Mỹ. Ông Nguyễn Xuân Thắng chia sẻ: “Chúng tôi nhận được phản hồi tích cực 100% từ mọi đối tượng tham quan: Từ trí thức, doanh nhân, Việt kiều đến người dân và du khách quốc tế. Nhiều người bày tỏ sự kinh ngạc, khâm phục trước sự tinh tế, hoàn thiện và ý nghĩa giáo dục thẩm mỹ. Có khách quay lại nhiều lần, thậm chí 5 lần, đưa theo bạn bè, gia đình, cơ quan”.

Họa sĩ, giảng viên Nguyễn Thu Thủy (Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, ĐH Quốc gia Hà Nội) thích thú: “Là một nghệ sĩ gốm theo đuổi phong cách men nhiều màu trên nền nâu cánh gián, tôi đã quen với sự thâm trầm, sâu lắng của đất, của lửa và của những vết nứt men như vết thời gian động lại. Thế nhưng, khi đặt chân vào Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu - bảo tàng đầu tiên tại Việt Nam về loại hình này, tôi như được tiếp thêm một luồng sinh khí mới, một cảm hứng sáng tạo bừng sáng từ sự chuyển động bất tận của sắc và sáng”.

Nữ họa sĩ đặc biệt bị cuốn hút bởi các lọ thủy tinh lấp lánh, thủy tinh lễ hội và bộ sưu tập đèn kính màu “như bước ra từ một giấc mơ cổ tích”. Chị nhận xét: “Kính màu mang trong mình một ngôn ngữ rất khác với gốm, không hấp thụ mà phản chiếu, không tĩnh tại mà luôn chuyển hóa. Ánh sáng qua kính như vẽ nên những vệt cảm xúc, khiến tôi liên tưởng đến những mảng men gốm khi gặp lửa, không đoán định hay lập trình, mà đầy bản năng và ngẫu hứng”.

ThS. Đinh Việt Hải (Trưởng phòng Khảo thí và Đảm bảo chất lượng, Trường KHLN&NT, ĐH Quốc gia Hà Nội) nhận định, bảo tàng là “một không gian độc đáo để giới thiệu nghệ thuật kính màu và gốm phương Tây”. Ông kỳ vọng những câu chuyện về hiện vật sẽ sớm được làm dày thêm, chuyên nghiệp và kết nối với tư liệu bản địa qua công nghệ số: “Đó cũng là con đường đưa nghệ thuật, di sản thế giới gần Việt Nam hơn nữa”.

Về chất lượng của các hiện vật trong bảo tàng, TS. Trần Hậu Yên Thế cho biết: “Các hiện vật trong bộ sưu tập không chỉ đa dạng về số lượng và còn nổi bật về chất lượng và niên đại. Chúng trải dài từ thế kỷ thứ 2 TCN đến thể kỷ 20, mỗi tác phẩm đều chứa đựng những câu chuyện về văn hóa và tay nghề bậc thầy của các nghệ nhân. Nhiều cổ vật tại đây được đánh giá có thể sánh ngang với các bảo tàng kính màu lớn trên thế giới như The Stained Glass Museum (Anh quốc) hay Musée du Vitrail (Pháp).”

Ông đánh giá cao về giá trị nghệ thuật và lịch sử của Bảo tàng: “Mỗi tác phẩm kính màu là thành quả của kỹ thuật chế tác tinh xảo, niềm đam mê của nghệ nhân và mang trong mình những giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc của từng thời kỳ, từng quốc gia. Bộ sưu tập này không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ mà còn mở ra những góc nhìn mới về lịch sử mỹ thuật, kiến trúc, tôn giáo, tín ngưỡng và nghề thủ công”. Ông cũng cho hay bản thân đặc biệt ấn tượng với tác phẩm “Giáng Sinh” (The Nativity), tác phẩm mà ông Nguyễn Xuân Thắng đã mất ngót nghét 7 năm để có thể sở hữu trọn vẹn; và tác phẩm tranh kính “Trường học Athen” (The School of Athens), tái hiện lại bức bích họa nổi tiếng của Raphael.

Nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân bày tỏ: “Tại đây, người thưởng ngoạn được đắm chìm trong một trải nghiệm đa sắc, một thế giới muôn màu phản chiếu thông qua sự giao hòa giữa ánh sáng và màu sắc trên từng tấm kính, từng mảnh thủy tinh, tạo nên những ấn tượng thị giác sống động, huyền hoặc. Phảng phất đâu đó thanh điệu hoài niệm vừa mơ hồ, vừa quyến rũ tới từ những chiếc hộp nhạc cổ chạy bằng đĩa kim loại hay hơi nước. Bên cạnh vẻ đẹp đến từ cái nhìn, không gian còn mời gọi người xem khám phá chiều sâu bí ẩn của kỹ nghệ thủ công: từ sự tinh xảo của tranh sứ âm bản (lithophane), những đường nét mịn màng, mô phỏng nếp vải, ren váy trên sứ, đến tranh kính nhà thờ thâm nghiêm và sự tái hình dung những kiệt tác kinh điển bằng ngôn ngữ kính màu, minh chứng tột bậc cho sự tài hoa của bàn tay nghệ nhân và tinh thần nghệ sĩ, từ bậc thầy phương Tây xa xưa truyền cảm hứng cho nghệ nhân Việt ngày nay.”

Rất nhiều nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và giới mộ điệu đến tham quan bảo tàng đều công nhận, Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu không chỉ là nơi trưng bày, mà còn là nơi kích hoạt trí tưởng tượng và cảm hứng sáng tạo. Nhờ đó, những người nghệ sĩ, nghệ nhân có thể tìm thấy một “ánh sáng mới” từ những mảng kính màu, rồi từ đó lan tỏa đến khắp cộng đồng nghệ thuật Việt Nam.

Tuy nhiên, như nhà ngoại giao Nguyễn Xuân Thắng đánh giá, lượng khách công chúng phổ thông vẫn chưa đông đảo, điều ông đã lường trước và hiểu rằng cần có thêm thời gian. Theo ông, “thiếu yếu tố giải trí động” là căn nguyên chính chưa thu hút mạnh mẽ học sinh, thanh thiếu niên - nhóm đối tượng quan trọng cho sự phổ cập rộng rãi và lượng khách ổn định lâu dài.

Nhận thức rõ thách thức này, bảo tàng đang định hướng phát triển để tăng tính tiếp cận và hấp dẫn hơn với mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp xã hội. Ông Nguyễn Xuân Thắng cho biết: “Chúng tôi sẽ tiếp tục giữ vững cốt lõi là bộ sưu tập kính màu kinh điển, mang tính bảo tàng cao cấp, đồng thời xen vào đó dòng chảy của thời gian của những thứ tuy là tĩnh vật nhưng đã từng “động đậy” trong quá khứ sang những thứ thật sự “động đậy” của hiện tại hướng đến tương lai.” Những hoạt động này được kỳ vọng sẽ khơi dậy ký ức tuổi thơ, tăng tính tương tác, giải trí nhẹ nhàng, giúp bảo tàng phổ cập rộng rãi hơn, thu hút ổn định du khách trẻ tuổi, học sinh, thanh thiếu niên, đồng thời giữ chân những người yêu thích nghệ thuật sâu sắc.

Đoàn 150 cán bộ, giảng viên Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN đến thăm Bảo tàng vào ngày 30/7/2025.

Với tầm nhìn dài hạn, bảo tàng hứa hẹn sẽ tiếp tục là không gian sáng tạo, kết nối văn hóa, giáo dục thẩm mỹ và truyền cảm hứng. Gần một năm hoạt động đã chứng minh giá trị của bảo tàng như một “viên ngọc” mới của du lịch văn hóa Hà Nội, góp phần đa dạng hóa di sản bảo tàng Việt Nam.