7,5 giờ thực chiến bảo vệ hệ thống tài chính trước các cuộc tấn công mạng

Năm 2026, tình hình an ninh mạng tiếp tục diễn biến phức tạp. Các nhóm tấn công có chủ đích duy trì hoạt động nhắm vào hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia và hạ tầng trọng yếu. Mã độc tống tiền kết hợp đánh cắp dữ liệu để gây sức ép kép; tội phạm mạng khai thác trí tuệ nhân tạo để giả mạo giọng nói, hình ảnh, tự động hóa lừa đảo và phát triển mã độc. Tấn công qua chuỗi cung ứng, nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba và hoạt động mua bán trái phép dữ liệu cá nhân ngày càng phổ biến.

Trong khi đó, năng lực bảo vệ an ninh mạng, cơ chế điều phối liên ngành có lúc, có nơi còn thiếu sự đồng bộ. Hạ tầng số quốc gia còn phân tán, phụ thuộc vào công nghệ lõi của nước ngoài và bên ngoài; thế trận phòng vệ khẩn nguy chưa thống nhất. Năng lực tự chủ đối với dữ liệu trọng yếu, mật mã và không gian an ninh mới chưa đáp ứng yêu cầu.

Lĩnh vực tài chính - ngân hàng là mục tiêu hàng đầu của tội phạm mạng. Với thanh toán số, ngân hàng số và xác thực sinh trắc học đã phổ cập rộng rãi, một sự cố an ninh mạng tại tổ chức tài chính có thể gây thiệt hại lớn về tài sản, lộ lọt dữ liệu khách hàng, gián đoạn hoạt động thanh toán và làm suy giảm niềm tin của người dân, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh kinh tế, trật tự an toàn xã hội.

Trong bối cảnh đó, ngày 27/10 tại Hà Nội, Cục An ninh mạng (A05) Bộ Công an phối hợp với Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) tổ chức Chương trình Diễn tập an ninh mạng quốc gia năm 2026, với kịch bản mô phỏng tấn công vào hệ thống thông tin của một tổ chức tài chính.

Chương trình góp phần củng cố cơ chế phối hợp giữa lực lượng chuyên trách, các bộ, ngành, tổ chức tài chính và doanh nghiệp an ninh mạng; đồng thời phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về an ninh mạng và chia sẻ kinh nghiệm, quy trình, phương pháp ứng cứu sự cố giữa các bên tham gia.

Chương trình diễn tập gồm 2 phiên. Phiên 1 là phiên thực hành, diễn ra trong 7,5 tiếng liên tục trên hệ thống mô phỏng hạ tầng của một tổ chức tài chính, với sự tham gia của 90 cán bộ, chiến sĩ, chuyên viên thuộc 46 đơn vị, gồm các đơn vị thường trực bảo vệ an ninh mạng của 14 bộ, ngành và Phòng An ninh mạng Công an 32 tỉnh, thành phố, chia thành 10 đội.

Điểm mới của diễn tập năm nay là hình thức phòng thủ trực tiếp kết hợp điều tra trực tiếp. Các đội phải tập trung giám sát, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các cuộc tấn công để bảo vệ hệ thống; song song đó phải phân tích nhật ký, truy vết hành vi của đối tượng qua các giai đoạn của cuộc tấn công, khoanh vùng, xử lý sự cố, khôi phục hoạt động hệ thống và thu thập chứng cứ điện tử phục vụ công tác điều tra. Phần điều tra được chấm điểm theo thể thức CTF với 43 thử thách; kết quả chung của mỗi đội phản ánh cả năng lực phòng thủ lẫn năng lực điều tra.

Thượng tá Nguyễn Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia (Cục An ninh mạng, Bộ Công an), cho biết Ban Tổ chức đưa ra 43 thử thách. Kết thúc thời gian diễn tập từ 7h30 đến 16h31, các đội giải quyết được 39 thử thách. Ban Tổ chức đánh giá cao nỗ lực phối hợp của các đội, nhất là khi phần lớn thành viên đến từ những đơn vị khác nhau và lần đầu làm việc chung trong một tình huống thực chiến.

Kịch bản được xây dựng theo ba giai đoạn tấn công, tương ứng với các khu vực hạ tầng của tổ chức tài chính giả định. Giai đoạn đầu mô phỏng việc tin tặc khai thác máy chủ quản lý học tập (LMS) tại vùng DMZ, gửi tài liệu chứa liên kết độc hại để chiếm quyền trên máy trạm, sau đó tận dụng tài khoản dùng chung mật khẩu và quyền quản trị vượt mức để mở rộng phạm vi xâm nhập vào hệ thống nội bộ.

Ở giai đoạn tiếp theo, tình huống chuyển sang hạ tầng điện toán đám mây. Kẻ tấn công khai thác các điểm yếu trong quản lý thông tin xác thực và triển khai mã độc lên cụm máy chủ Kubernetes, thiết lập kết nối tới máy chủ điều khiển từ xa, tìm kiếm dữ liệu nhạy cảm và trích xuất thông tin liên quan đến tài sản số.

Giai đoạn cuối mô phỏng cuộc tấn công vào hạ tầng chuỗi khối và hợp đồng thông minh. Đối tượng tìm cách khai thác các điểm yếu trong quy tắc hợp đồng, kiểm soát truy cập và cơ chế đa chữ ký để rút tài sản, sau đó chuyển qua nhiều lớp ví trung gian và giao dịch nhằm che giấu dấu vết.

Thông qua kịch bản này, các đội phải thực hiện đồng thời nhiệm vụ ngăn chặn tấn công, duy trì hoạt động hệ thống, truy vết hành vi và thu thập chứng cứ điện tử. Mỗi giai đoạn mở ra những rủi ro tiếp theo, cho thấy một chuỗi sai sót nhỏ như mật khẩu dùng chung, tài khoản được cấp quyền quá mức hoặc thông tin xác thực đám mây bị lộ có thể tạo điều kiện để kẻ tấn công tiến sâu hơn vào hệ thống.

Phiên 2 được tổ chức dưới hình thức hội thảo chuyên đề, với sự tham gia của lãnh đạo Phòng An ninh mạng Công an các tỉnh, thành phố và đơn vị bảo đảm an ninh mạng của các bộ, ngành.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an, cho biết lần đầu tiên lực lượng chuyên trách của công an địa phương và lực lượng bảo đảm an ninh mạng của các bộ, ngành cùng tham gia xử lý một tình huống sự cố chung trên hệ thống mô phỏng trải dài từ hạ tầng công nghệ thông tin truyền thống đến điện toán đám mây, chuỗi khối và tài sản số.

Theo Đại tá, đây cũng là bức tranh hạ tầng mà nhiều cơ quan, doanh nghiệp đang vận hành, khi hệ thống cũ vẫn tồn tại song song với công nghệ mới, tạo ra những vùng rủi ro đan xen. Môi trường diễn tập giúp các lực lượng kiểm nghiệm năng lực thực chiến và khả năng phối hợp trong điều kiện gần với thực tế.

Bên cạnh điểm số của các thử thách, Ban Tổ chức còn theo dõi mức độ an toàn và tính liên tục của hệ thống. Các đội có thể bị trừ điểm khi hệ thống bị khai thác thành công hoặc dịch vụ bị gián đoạn. Cách tính này đặt yêu cầu phòng thủ song song với điều tra: xử lý được dấu vết tấn công nhưng không duy trì được hoạt động hệ thống vẫn có thể ảnh hưởng đến kết quả chung.

Kết thúc chương trình, Ban Tổ chức đã trao giải cho các đội đạt thành tích cao trong chương trình diễn tập.

Chương trình Diễn tập an ninh mạng quốc gia năm 2026 cũng là dịp để các lực lượng bảo vệ an ninh mạng kiểm nghiệm năng lực thực chiến, cập nhật và đưa các quy định mới của pháp luật vào thực tiễn, qua đó góp phần xây dựng thế trận an ninh mạng quốc gia vững chắc, bảo vệ an toàn hạ tầng số và niềm tin của người dân trong kỷ nguyên số.