Bắc Băng Dương được bao phủ bởi một vùng băng biển rộng lớn, liên tục mở rộng và thu hẹp theo mùa. Trong mùa đông dài và tối, băng hình thành và phát triển, thường đạt diện tích lớn nhất vào tháng 3. Khi thời tiết ấm lên, băng tan dần và thu hẹp xuống mức thấp nhất vào tháng 9. Chu kỳ này đã diễn ra trong hàng nghìn năm. Tuy nhiên, các phép đo vệ tinh cho thấy diện tích băng biển Bắc Cực đang suy giảm đáng kể ở cả hai thời điểm cực đại và cực tiểu trong năm.
Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) và Trung tâm Dữ liệu Băng tuyết Quốc gia Mỹ (NSIDC), diện tích băng biển Bắc Cực trong năm 2026 đạt mức thấp nhất trong năm vào ngày 12/9, với khoảng 4,6 triệu km2. Con số này ngang bằng các mức ghi nhận vào năm 2008, 2010 và 2025, đồng thời là mức thấp thứ 10 kể từ khi hoạt động theo dõi bằng vệ tinh bắt đầu. Dù chưa lập kỷ lục thấp nhất, số liệu tiếp tục cho thấy những thay đổi đáng kể đang diễn ra tại vùng cực Bắc.
Từ cuối năm 1978, vệ tinh đã liên tục ghi nhận quá trình băng biển Bắc Cực mở rộng và thu hẹp theo mùa. Chuỗi dữ liệu kéo dài gần 5 thập kỷ cho thấy diện tích băng giảm trong dài hạn, đặc biệt tốc độ suy giảm gia tăng trong những năm 2000.Một dấu hiệu đáng chú ý là tất cả các mùa hè từ năm 2007 đến năm 2026 đều nằm trong nhóm 20 năm có diện tích băng biển tháng 9 thấp nhất trong lịch sử quan trắc vệ tinh. Mức thấp nhất từng được ghi nhận xảy ra vào tháng 9/2012.
Tuy nhiên, tốc độ mất băng vào mùa hè không diễn ra đồng đều qua các năm. Trong khoảng một thập kỷ gần đây, diện tích băng biển tháng 9 tương đối ổn định hơn so với giai đoạn suy giảm nhanh trước đó. Các nhà khoa học lưu ý rằng điều kiện thời tiết trong từng năm có thể ảnh hưởng đáng kể đến lượng băng tan vào mùa hè. Chẳng hạn, trong những năm gần đây, mây xuất hiện nhiều hơn trên Bắc Cực đã làm giảm lượng ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống bề mặt băng, qua đó hạn chế phần nào quá trình tan chảy.
Dù vậy, sự ổn định tương đối này không đồng nghĩa băng biển Bắc Cực đã phục hồi. Diện tích băng vào tháng 9 vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình lịch sử.
Sự thay đổi tại Bắc Cực không chỉ thể hiện ở diện tích bề mặt được băng bao phủ. Cấu trúc và tuổi của lớp băng cũng đang biến đổi rõ rệt, với xu hướng ngày càng trẻ và mỏng hơn.
Trước đây, một phần lớn Bắc Băng Dương được bao phủ bởi băng nhiều năm tuổi, tức lớp băng tồn tại qua ít nhất một mùa hè. Do tiếp tục tồn tại và tích tụ qua nhiều mùa đông, loại băng này thường dày hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn trước nhiệt độ cao so với lớp băng mới hình thành trong một mùa đông.
Tuy nhiên, quan sát vệ tinh cho thấy diện tích băng nhiều năm tuổi đã suy giảm đáng kể. Hệ quả là Bắc Cực ngày càng được bao phủ bởi băng năm thứ nhất, lớp băng hình thành trong những tháng lạnh và dễ tan chảy hơn khi mùa hè đến. Sự thay đổi này khiến lớp băng còn lại dễ bị tổn thương trước những đợt nắng nóng và biến động thời tiết. Khi băng mỏng tan nhanh hơn, khả năng duy trì lớp phủ băng qua các mùa cũng giảm xuống. Đáng chú ý, xu hướng suy giảm không chỉ xuất hiện vào mùa hè, thời điểm băng tan mạnh nhất, mà còn thể hiện trong mùa đông.
Thông thường, diện tích băng biển Bắc Cực đạt mức lớn nhất vào tháng 3. Tuy nhiên, trong năm 2026, mức cực đại này ngang bằng với tháng 3/2025 và là mức đỉnh mùa đông thấp nhất trong chuỗi dữ liệu vệ tinh. Điều đó cho thấy sự thu hẹp của băng biển đang tác động đến toàn bộ chu kỳ đóng băng và tan chảy hằng năm tại khu vực.
Diện tích băng biển Bắc Cực chịu ảnh hưởng của các hình thái khí hậu tự nhiên, khiến mức độ đóng băng và tan chảy thay đổi qua từng năm. Một ví dụ là Dao động Bắc Cực (Arctic Oscillation), hình thái biến đổi trong hoàn lưu khí quyển có ảnh hưởng đến nhiệt độ, gió và điều kiện băng biển trên toàn khu vực.
Tuy nhiên, những biến động tự nhiên không thể giải thích đầy đủ xu hướng suy giảm kéo dài được ghi nhận kể từ năm 1978. Theo các nhà khoa học, nhiệt độ toàn cầu tăng cùng những dao động khí hậu tự nhiên đã góp phần thúc đẩy tình trạng mất băng tại Bắc Cực.
Trong những thập niên tới, triển vọng của khu vực này tiếp tục làm dấy lên nhiều lo ngại. Các nhà khoa học dự báo Bắc Băng Dương có thể trải qua ít nhất một mùa hè gần như không còn băng biển trước giữa thế kỷ XXI. Đây sẽ là thay đổi lớn đối với một khu vực đã duy trì lớp băng theo mùa trên diện rộng trong hàng nghìn năm.
