Nhận định trên được đưa ra trong nghiên cứu do Phó Giáo sư Lâm Ngọc Thành, thuộc Khoa Năng lượng và Môi trường của Đại học Thành phố Hong Kong, phối hợp với các nhà nghiên cứu tại Australia, Anh, New Zealand và Mỹ thực hiện. Công bố trên tạp chí Nature Geoscience ngày 30/9, nghiên cứu đánh giá tác động của tình trạng mất băng ở Nam Cực đối với các cộng đồng ven biển nằm cách xa khu vực này.
Phó Giáo sư Lâm Ngọc Thành cho biết nhóm nghiên cứu đã thử nghiệm hàng nghìn mô hình và nhận thấy có cơ sở vững chắc để dự báo mực nước biển tại Hong Kong và Thượng Hải sẽ dâng cao hơn mức trung bình toàn cầu do ảnh hưởng của Nam Cực. Ngay cả trong kịch bản nhiệt độ toàn cầu tăng không quá 1,5 độ C, Nam Cực vẫn có 92% khả năng mất khối lượng băng trong thế kỷ này.
Theo ông, tác động của băng tan đối với các thành phố ven biển có thể xuất hiện gần như ngay lập tức. Khi băng từ Nam Cực trôi ra đại dương, lượng nước này được phân bố lại trong vài tuần đến vài tháng, góp phần làm mực nước biển dâng. Nếu lượng khí thải nhà kính không được cắt giảm đủ nhanh, hiệu ứng dây chuyền có thể khiến mực nước biển dâng thêm tới 25 cm vào năm 2100 do băng tan ở Nam Cực. Mức tăng này có thể khiến nhà cửa của hơn 10 triệu người bị nhấn chìm vĩnh viễn.
Hiệu ứng dây chuyền bắt đầu khi khí thải nhà kính làm ấm vùng biển quanh Nam Cực. Nước ấm làm mỏng các thềm băng nổi, khiến chúng suy yếu và vỡ ra. Khi mất đi cấu trúc có tác dụng giữ ổn định, các dòng sông băng trên lục địa sẽ chảy nhanh hơn ra đại dương, làm gia tăng lượng băng thất thoát.Tại Hong Kong, tác động của mực nước biển dâng đã thể hiện rõ qua tình trạng ngập lụt ven biển.
Theo nghiên cứu của Phó Giáo sư Lâm Ngọc Thành, mực nước biển dâng do hoạt động của con người là nguyên nhân gây ra hơn 70% số ngày ngập lụt ven biển cực đoan tại đây trong giai đoạn 2010-2018. Ông cảnh báo riêng Nam Cực có thể khiến mực nước biển dâng thêm khoảng 29-30 cm tại Hong Kong và Thượng Hải vào năm 2100. Mức này chưa bao gồm phần gia tăng do băng tan ở Greenland, các sông băng trên núi và sự giãn nở của nước biển khi đại dương ấm lên.
Được ví như “gã khổng lồ đang ngủ” trong cuộc khủng hoảng nước biển dâng, Nam Cực đóng góp khoảng 10% mức tăng mực nước biển toàn cầu trong giai đoạn 2006-2018. Tuy nhiên, một khi quá trình tan băng tăng tốc, tác động có thể kéo dài hàng thế kỷ. Theo các mô phỏng ở kịch bản cực đoan nhất của một dự án quốc tế về mô hình hóa dải băng, riêng Nam Cực có thể khiến mực nước biển dâng thêm khoảng 7 m vào năm 2300.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh việc hạn chế rủi ro đối với các cộng đồng ven biển đông dân cư đòi hỏi phải cắt giảm nhanh lượng khí thải nhà kính, thực hiện các mục tiêu của Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, đồng thời nâng cao năng lực thích ứng và bảo vệ bờ biển. Với những đô thị cảng lớn như Hong Kong và Thượng Hải, chuẩn bị sớm cho tình trạng nước biển dâng sẽ có ý nghĩa quyết định đối với an toàn dân cư và khả năng chống chịu của cơ sở hạ tầng.
