Gần đây, quan niệm bỏ bữa sáng để “gan được nghỉ”, “insulin được nghỉ” hay giúp cơ thể đốt mỡ tốt hơn được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội. Những lập luận này nghe có vẻ hợp lý, nhưng theo chuyên gia dinh dưỡng, chuyển hóa của cơ thể không đơn giản như việc cho một cơ quan “tạm ngừng hoạt động”.
TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, cho biết sau một đêm ngủ khoảng 8-12 giờ, cơ thể vẫn phải duy trì hoạt động chuyển hóa dù chưa được bổ sung thức ăn.
Trong thời gian nhịn qua đêm, gan sử dụng glycogen dự trữ để góp phần giữ đường huyết ổn định. Khi cần, cơ thể còn tạo glucose mới để đáp ứng nhu cầu năng lượng. Lượng glycogen trong gan giảm sau một đêm nhưng không đồng nghĩa nguồn dự trữ này đã cạn kiệt vào buổi sáng.
Vì vậy, với người trưởng thành khỏe mạnh, việc thức dậy và chưa ăn ngay không có nghĩa cơ thể đang rơi vào tình trạng thiếu năng lượng cấp tính.
Khi không ăn, insulin giảm và cơ thể tăng huy động chất béo làm nhiên liệu. Đây là phản ứng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, TS Giang lưu ý, insulin giảm trong vài giờ không đồng nghĩa độ nhạy insulin chắc chắn được cải thiện về lâu dài.
Một thử nghiệm nhỏ trên 22 người mắc tiểu đường type 2 cho thấy khi bỏ bữa sáng, đáp ứng glucose sau bữa trưa tăng khoảng 37% và sau bữa tối tăng 27%. Đồng thời, đáp ứng insulin và GLP-1 cũng giảm.
Kết quả này chưa thể áp dụng cho tất cả người khỏe mạnh, nhưng cho thấy một điểm đáng lưu ý: bữa ăn trước có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể xử lý bữa ăn tiếp theo.
Theo TS Giang, người trưởng thành khỏe mạnh không nhất thiết phải ăn sáng đúng 7 giờ sáng mỗi ngày nếu tổng khẩu phần trong ngày vẫn đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng, cân nặng ổn định, không có bệnh lý đặc biệt. Điều quan trọng là không nên biến việc bỏ bữa sáng thành “thành tích sức khỏe” hay mặc định rằng nhịn càng lâu càng tốt.
Nếu lựa chọn nhịn ăn trong thời gian dài, người trưởng thành cần xem lại toàn bộ khẩu phần trong ngày, từ năng lượng, protein đến các vi chất như sắt, vitamin B12, folate và canxi. Chế độ ăn cũng cần đa dạng, thay vì bỏ bữa sáng rồi dồn phần lớn lượng thức ăn vào tối muộn.
“Trước khi bỏ bữa, cần xem cách ăn đó có thực sự phù hợp với mình hay chỉ đang chạy theo một trào lưu trên mạng”, TS Giang nói.
Một số nhóm càng không nên tự ý áp dụng nhịn ăn kéo dài, gồm trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người cao tuổi suy yếu, người thiếu cân hoặc suy dinh dưỡng, người có tiền sử rối loạn ăn uống. Người mắc tiểu đường đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết cũng cần được tư vấn trước khi thay đổi thời gian ăn.
TS Giang cho rằng nhịn ăn gián đoạn hay bỏ bữa sáng về bản chất chỉ là cách sắp xếp thời gian ăn uống, có thể phù hợp với người này nhưng không nhất thiết phù hợp với người khác. Đây cũng không phải phương pháp “thải độc” cho gan hay lý do để cắt giảm dinh dưỡng.
“Gan không cần bỏ bữa sáng để nghỉ ngơi. Điều gan cần là một chế độ ăn hợp lý và ổn định để duy trì sức khỏe chuyển hóa lâu dài”, TS Giang nói. Thay vì chỉ hỏi có nên bỏ bữa sáng hay không, theo chuyên gia, điều đáng quan tâm hơn là tổng thể chế độ ăn trong cả ngày có đủ và cân đối hay chưa.
