Hơn 8 triệu phương tiện do thành phố quản lý, cùng lượng lớn phương tiện từ các địa phương khác thường xuyên lưu thông đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hạ tầng và môi trường Hà Nội.
Giao thông vận tải đóng góp khoảng 23% lượng bụi mịn PM2.5, trong khi bụi thứ cấp chiếm khoảng 27%, xây dựng và bụi đường 20%. Những con số này cho thấy giảm phát thải giao thông là cần thiết nhưng chưa đủ để cải thiện chất lượng không khí Thủ đô.
Áp lực kép từ phương tiện, ùn tắc và phát thải
Với mật độ phương tiện lớn và tiếp tục gia tăng, giao thông đang tạo ra sức ép kép đối với Hà Nội, vừa là một trong những nguyên nhân gây ùn tắc, vừa là nguồn phát thải đáng kể tác động đến chất lượng không khí.
Hà Nội hiện quản lý hơn 8 triệu phương tiện, gồm khoảng 1,1 triệu ôtô và hơn 6,9 triệu xe máy. Bên cạnh đó, khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các tỉnh, thành phố khác thường xuyên lưu thông trên địa bàn. Tốc độ gia tăng phương tiện khoảng 4-5%/năm, trong khi tốc độ phát triển hạ tầng giao thông thấp hơn nhiều.
Áp lực này càng rõ khi tỷ lệ đất dành cho giao thông của Hà Nội hiện mới đạt khoảng 12,2%, đất dành cho giao thông tĩnh khoảng 0,65%; vận tải hành khách công cộng mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu đi lại. Trong bối cảnh đó, ùn tắc giao thông đã được Hà Nội xác định là một trong 5 “điểm nghẽn” lớn cần tập trung giải quyết trong năm 2026, cùng với úng ngập, ô nhiễm môi trường, trật tự xây dựng và an toàn thực phẩm.
 |
Sức ép từ lượng phương tiện lớn khiến giảm phát thải giao thông trở thành yêu cầu cấp thiết. Nguồn: TTXVN |
Sức ép từ lượng phương tiện lớn khiến giảm phát thải giao thông trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, các số liệu về cơ cấu nguồn bụi mịn cho thấy nếu chỉ tập trung vào phương tiện giao thông thì chưa thể giải quyết toàn diện bài toán chất lượng không khí Hà Nội.
Theo bà Nguyễn Hoàng Ánh, Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, số liệu quan trắc cho thấy từ năm 2022 đến 2025, ô nhiễm không khí tại khu vực Vùng Thủ đô chưa có dấu hiệu giảm, tập trung chủ yếu ở bụi mịn PM2.5. Nồng độ bụi PM2.5 trung bình trong 3 năm 2023-2025 dao động khoảng 47-48 µg/Nm³.
Số ngày chất lượng không khí vượt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí chiếm khoảng 1/3 số ngày trong năm, tập trung vào mùa ô nhiễm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Đối với các thông số ô nhiễm khác như NO2, O3, CO, SO2, kết quả quan trắc về cơ bản nằm trong giới hạn cho phép.
Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2023-2025 cho thấy, bụi mịn tại Hà Nội hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả nguồn phát sinh trên địa bàn thành phố và nguồn ô nhiễm lan truyền từ các địa phương lân cận.
Trong cơ cấu đóng góp đối với bụi PM2.5, giao thông vận tải chiếm khoảng 23%; xây dựng và bụi đường khoảng 20%; công nghiệp khoảng 10%; hoạt động đốt mở, trong đó có đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp, khoảng 12%; bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm khoảng 27% và các nguồn khác khoảng 8%.
Như vậy, dù giao thông là một nguồn phát thải đáng kể, đây không phải yếu tố duy nhất quyết định chất lượng không khí Hà Nội. Đáng chú ý, tỷ lệ bụi thứ cấp trong cơ cấu PM2.5 còn cao hơn tỷ lệ đóng góp trực tiếp từ giao thông. Điều này cũng cho thấy ngay cả khi nguồn phát thải từ giao thông được kiểm soát tốt hơn, Hà Nội vẫn phải đồng thời xử lý bụi từ xây dựng, công nghiệp, đốt mở và các nguồn ô nhiễm có tính liên vùng.
 |
Các tòa nhà ở Hà Nội chìm trong làn sương mù và bụi do ô nhiễm. Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN |
Không khí sạch cần được nhìn như một khoản đầu tư
Ngày 9/9 tại Hà Nội, Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup) phát động chiến dịch “Cùng hành động vì Bầu trời xanh 2026”. Trong khuôn khổ chương trình, tọa đàm chuyên đề “Bầu trời xanh: Tài sản chung của chúng ta” quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia khoa học, y tế, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cùng trao đổi về những giải pháp cải thiện chất lượng không khí.
Trên thực tế, tác động của ô nhiễm không khí không chỉ giới hạn ở các bệnh hô hấp mà còn liên quan chặt chẽ tới sức khỏe tim mạch. Bảo vệ chất lượng không khí vì thế không chỉ hướng tới kéo dài tuổi thọ mà quan trọng hơn là nâng cao số năm sống khỏe của người dân.
Theo Tiến sỹ Lê Thái Hà, Giám đốc điều hành Quỹ Vì tương lai xanh, không khí sạch không chỉ là vấn đề môi trường mà liên quan trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Đầu tư cho không khí sạch vì thế không đơn thuần là chi phí xử lý ô nhiễm mà còn là đầu tư cho sức khỏe, chất lượng sống và những giá trị kinh tế - xã hội lâu dài.
Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa nồng độ PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội xuống dưới 40 µg/m³, giảm 20% so với năm 2024. Đối với các tỉnh lân cận Hà Nội, nồng độ PM2.5 trung bình năm phải giảm tối thiểu 10% so với năm 2024.
Trong lĩnh vực giao thông, mục tiêu đặt ra là 100% phương tiện giao thông công cộng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch, xanh, thân thiện với môi trường vào năm 2030. Đồng thời, 100% nguồn phát thải công nghiệp lớn phải được quản lý chặt chẽ.
Tại Hà Nội, quá trình giảm phát thải giao thông đang được cụ thể hóa bằng nhiều giải pháp, trong đó có Vùng phát thải thấp (LEZ), chuyển đổi phương tiện, phát triển vận tải hành khách công cộng và từng bước kiểm soát phương tiện phát thải cao.
Tuy nhiên, với giao thông đóng góp khoảng 23% lượng PM2.5, hiệu quả cải thiện chất lượng không khí sẽ bị hạn chế nếu các nguồn ô nhiễm còn lại không được xử lý tương ứng. Cùng với chuyển đổi giao thông xanh, thành phố phải kiểm soát bụi từ xây dựng và bụi đường; giảm hoạt động đốt mở; kiểm soát nguồn thải công nghiệp và tăng cường phối hợp với các địa phương lân cận.
 |
Thành phố Hà Nội đã lần lượt đưa các loại hình xe buýt điện, xe buýt sử dụng nhiên liệu sạch CNG, xe đạp đô thị vào hoạt động, chuyển đổi sử dụng phương tiện "xanh", thân thiện với môi trường. |
