Một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đến gần. Yêu cầu đặt ra không chỉ là ổn định tổ chức mà phải nâng cao chất lượng vận hành, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.
Thực tiễn cho thấy, bộ máy đã cơ bản thông suốt, nhưng cũng bộc lộ không ít vướng mắc cần tháo gỡ kịp thời để mô hình thực sự phát huy hiệu quả.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị quán triệt và triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2, khóa XIV nêu rất rõ yêu cầu: phải tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực chất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Sau gần một năm triển khai, mô hình này đã vượt qua giai đoạn khởi động ban đầu, cơ chế vận hành tương đối ổn định, thông suốt, chuyển dần sang giai đoạn nâng cao chất lượng thực thi.
Dự kiến tháng 7 này sẽ sơ kết 1 năm thực hiện, từ đó tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.
Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là Trung ương mạnh về định hướng chiến lược, thể chế và giám sát, địa phương mạnh về tổ chức thực hiện, trong đó cấp xã đóng vai trò then chốt quyết định chất lượng vận hành của toàn hệ thống.
Năm 2026 được xác định là “Năm cán bộ cơ sở”, từng cơ sở phải thay đổi. Và đó chính là nền tảng để bảo đảm sự thông suốt, kỷ luật và hiệu quả của toàn bộ hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở.
Nhưng thực tế cho thấy năng lực cấp xã vẫn là khâu then chốt đòi hỏi cần tiếp tục được nâng lên. Kết quả kiểm tra, giám sát đợt 1 của 22 đoàn kiểm tra của Bộ Chính trị đối với 40 Ban Thường vụ tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương cho thấy nhiều địa phương đã chủ động, nghiêm túc triển khai nghị quyết, phản ánh sự đồng thuận cao của nhân dân và sự vận hành thông suốt của hệ thống chính trị sau sắp xếp.
Tuy nhiên, có những địa phương kiến nghị còn chung chung, chưa toàn diện, chưa đi sâu vào những vấn đề thể chế và khó khăn thực chất. Đây là điểm cần khắc phục để mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ vận hành “đúng quy trình” mà còn thực sự hiệu quả.
Trong khi đó, Trung ương đã chỉ rõ tinh thần của việc kiểm tra, giám sát này không phải để “bắt lỗi” mà là để nhận diện đúng thực chất, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp.
Trung ương cũng đã chỉ đạo đẩy sớm thời gian kiểm tra đợt 2 nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc ngay trong năm, phục vụ mục tiêu tăng trưởng là một cách làm linh hoạt, sát thực tiễn.
Cùng với kiểm tra, giám sát, công tác thông tin, tuyên truyền cũng được đặt ở vị trí quan trọng. Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết đã yêu cầu các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia phải dẫn dắt dòng chủ lưu thông tin, góp phần tạo sự thống nhất nhận thức và hành động. Việc tinh gọn bộ máy không chỉ là sắp xếp tổ chức, mà còn là sắp xếp lại cách làm, cách nghĩ, trong đó thông tin phải chính xác, kịp thời, có định hướng.
Tinh gọn nhưng phải đảm bảo hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Không thể cắt giảm cơ học mà làm suy giảm chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Bộ máy phải mạnh, phải gọn và phải rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ hiệu quả thực chất. Đây là nguyên tắc xuyên suốt, không chỉ đối với báo chí mà đối với toàn bộ hệ thống chính trị khi triển khai mô hình mới.
Từ chỉ đạo của Trung ương nhìn về địa phương, thực tiễn sau 10 tháng triển khai cho thấy những kết quả cụ thể. Theo Bộ Tài chính, đến nay 34 địa phương đã hoàn thành việc sắp xếp, xử lý 25.885 cơ sở nhà đất, bảo đảm toàn bộ có chủ thể quản lý.
Tuy nhiên, những khó khăn, vướng mắc cũng bộc lộ rõ. Một trong những vấn đề nổi lên là việc chậm khai thác, sử dụng hiệu quả các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sáp nhập.
Tại nhiều địa phương, các trụ sở cũ vẫn “đóng cửa”, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến không gian đô thị. Nguyên nhân chủ yếu là do chưa kịp thời điều chỉnh các quy hoạch liên quan, thiếu hành lang pháp lý để triển khai.
Thực tế cho thấy, việc xử lý tài sản công sau sắp xếp là nhiệm vụ phức tạp. Hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, cán bộ kiêm nhiệm nhiều việc, công tác rà soát còn chậm. Trong khi đó, yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng đưa các cơ sở này vào sử dụng, ưu tiên cho y tế, giáo dục, công cộng hoặc khai thác thương mại để tạo nguồn lực phát triển.
Một số địa phương đã chủ động điều chỉnh quy hoạch, chuyển đổi công năng, bước đầu phát huy hiệu quả. Nhưng nhìn chung, tiến độ vẫn chưa đồng đều, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn của các cấp, các ngành.
Cùng với quản lý tài sản, tổ chức quân sự địa phương cũng được sắp xếp theo hướng “tinh, gọn, mạnh.” Qua thực tiễn triển khai tại các địa phương biên giới và vùng trọng điểm, có thể thấy mô hình mới bước đầu vận hành ổn định, bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh không bị gián đoạn.
Song vẫn còn những khó khăn như hệ thống văn bản chưa hoàn thiện kịp thời, cơ chế phối hợp có lúc chưa thống nhất, cơ sở vật chất còn thiếu. Việc điều chỉnh tổ chức, biên chế trong khi địa bàn quản lý mở rộng cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực chỉ huy, điều hành.
Thực tiễn đó cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp là đúng hướng, nhưng để phát huy đầy đủ hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện nhiều khâu.
Trước hết là hoàn thiện thể chế, đặc biệt là các quy định về phân cấp, phân quyền, quy hoạch và quản lý tài sản công. Tiếp đó là nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, nhất là ở cấp cơ sở; đồng thời, phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số để hỗ trợ quản lý và ra quyết định.
Quan trọng hơn, mọi chủ trương phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể, gắn với đời sống người dân. Khi người dân thấy rõ lợi ích, thấy công việc được giải quyết nhanh hơn, thuận lợi hơn, niềm tin sẽ được củng cố, tạo động lực cho toàn xã hội.
