Thu hút nhất thời hay một nền công nghiệp bùng nổ?
Những năm gần đây, các concert quy mô lớn ngày càng thu hút công chúng, với lượng khán giả lên tới 50.000 người hoặc hơn không còn là điều xa lạ. Tuy nhiên, liệu sự hò reo của hàng chục nghìn khán giả, tốc độ bán vé nhanh hay sức lan tỏa trên mạng xã hội đã đủ để khẳng định công nghiệp concert và giải trí Việt Nam thực sự bùng nổ?
Một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay là thị trường vẫn thiếu hệ thống chỉ số cụ thể để đánh giá toàn diện quy mô, hiệu quả và tiềm năng kinh tế của lĩnh vực biểu diễn. Những concert đông khán giả là tín hiệu tích cực, nhưng chưa phản ánh đầy đủ mức độ phát triển của cả ngành.
Theo đạo diễn Việt Tú, sự sôi động của concert mới cho thấy một phần chuyển động của thị trường. Để xác định lĩnh vực đang phát triển đến đâu và cần ưu tiên nguồn lực vào đâu, cần có các tiêu chí đo lường cụ thể, từ đóng góp kinh tế đến tác động đối với những ngành liên quan. Điều này đòi hỏi phải nhìn nhận concert trong mối liên hệ với hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, thay vì chỉ tập trung vào doanh thu của nghệ sĩ hay đơn vị tổ chức.
 |
Các diễn giả thẳng thắn chia sẻ tại hội thảo (đạo diễn Việt Tú thứ 3 từ trái sang) |
Thực tế, một chương trình có thể thu hút hàng chục nghìn người tham dự nhưng hiệu quả kinh tế không chỉ nằm ở số vé bán ra. Chi phí sản xuất, thiết bị, nhân sự, truyền thông, địa điểm và vận hành đều ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Trong khi đó, concert còn có thể tạo ra nhu cầu đối với dịch vụ lưu trú, vận chuyển, ăn uống và du lịch tại địa phương. Nếu thiếu dữ liệu để đánh giá những giá trị trực tiếp và gián tiếp này, thị trường khó xác định đâu là mô hình hoạt động hiệu quả, đâu chỉ là sức nóng mang tính thời điểm.
Bên cạnh đó sự bùng lên của nhiều concert với sự đón nhận đông đảo cũng thường bị nhầm lẫn thành sự bùng nổ của ngành công nghiệp concert giải trí. Việt Nam mới ở giai đoạn chuyển từ “tăng trưởng theo mùa vụ” sang “tăng trưởng theo hệ thống”, sức hút của những đêm concert hàng ngàn người vẫn chưa đủ để hình thành một ngành công nghiệp biểu diễn bùng nổ hực sự
Theo chuyên gia truyền thông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, để chuyển sức hút của những đêm diễn thành một ngành công nghiệp chuyên nghiệp, cần đòi hỏi nhiều hơn nữa trong việc kết hợp giữa xây dựng thị trường khán giả lâu dài, mô hình kinh doanh khả thi và năng lực sáng tạo, sản xuất, vận hành đáng tin cậy.
Vô vàn thách thức trên đường đua sức bền
Tại hội thảo Công nghiệp concert: Từ bùng nổ đến bền vững, các diễn giả đã thẳng thắn nhìn nhận những điểm còn thiếu sót. Một trong những vấn đề cốt lõi là nguồn nhân lực chuyên nghiệp chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường. Nhạc sĩ Dương Cầm nhận định, thị trường mới chỉ bắt đầu hình thành những ê-kíp sản xuất, đạo diễn, quản lý chuyên nghiệp trong vài năm gần đây, với số lượng còn ít so với sự bùng nổ của các chương trình concert.
Ở góc độ đào tạo, bà Phạm Quỳnh Phương, phụ trách Khoa Công nghiệp văn hóa và Di sản, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật - Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết: “Năm nay mới là năm thứ 3 tuyển sinh hệ thạc sĩ ngành Công nghiệp văn hóa và sáng tạo. Việc đào tạo đội ngũ quản lý chuyên nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn do đây là lĩnh vực mới, trong khi việc định danh nghề nghiệp".
Chi sẻ trên của bà Phạm Quỳnh Phương cho thấy việc xác lập vị trí của nhân lực trên thị trường hiện tại cũng chưa dễ dàng và phổ biến. Qua đó cho thấy việc phát triển nguồn nhân lực cần được đầu tư dài hạn để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.
 |
Bà Phạm Quỳnh Phương chia sẻ những khó khăn trong đào tạo nhân lực quản lý cho nền công nghiệp concert và giải trí |
Bên cạnh nhân lực, “khoảng trống hạ tầng” vẫn là một vấn đề nan giải. Những concert quốc tế có thể mang lại nguồn thu lớn cho nền kinh tế, điển hình như 2 đêm concert BigBang vừa diễn ra được đại diện Hiệp hội Du lịch Hà Nội ước tính có thể đem lại từ 650 đến 800 tỷ đồng.
Tuy nhiên, những chương trình quy mô lớn như vậy vẫn chưa xuất hiện thường xuyên. Đạo diễn Việt Tú chỉ ra sự thiếu hụt các trung tâm biểu diễn, sân vận động đạt tiêu chuẩn quốc tế về tải trọng, hạ tầng kỹ thuật tự động có thể chuyển đổi linh hoạt cho các mục đích khác nhau. Hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tổ chức các chương trình quy mô lớn, cũng như năng lực thu hút những sự kiện quốc tế.
Phát triển IP và câu chuyện bản sắc Việt
Không chỉ gặp khó khăn về điều kiện tổ chức, công nghiệp concert còn đối mặt với bài toán xây dựng sản phẩm có bản sắc riêng. Việc phát triển IP không chỉ nằm ở bảo vệ bản quyền, mà còn ở khả năng tạo dựng thương hiệu biểu diễn có sức sống lâu dài.
Theo ông Lê Quốc Vinh, nhiều chương trình vẫn dựa vào format nhập khẩu hoặc nghệ sĩ quốc tế, trong khi sản phẩm do đội ngũ trong nước phát triển chưa tạo được dấu ấn rõ nét. Khi sức hút của concert chủ yếu phụ thuộc vào tên tuổi nghệ sĩ, chương trình sẽ khó trở thành một thương hiệu độc lập có khả năng phát triển qua nhiều mùa.
Tình trạng này cũng thể hiện ở các sự kiện văn hóa địa phương. Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ly Ly chỉ ra rằng nhiều chương trình, lễ hội còn đi theo lối mòn, trùng lặp về hình thức và chưa khai thác hiệu quả chất liệu bản địa. Khi thiếu câu chuyện và trải nghiệm đặc trưng, các sự kiện dễ bị hòa lẫn giữa hàng loạt chương trình mỗi năm.
Trong khi đó, tại Thái Lan, những lễ hội như Songkran, Loy Krathong hay Yi Peng đã gắn với hình ảnh đặc trưng, trở thành điểm hẹn theo mùa trong tâm trí du khách. Sự tương phản này cho thấy khó khăn của Việt Nam không nằm ở số lượng sự kiện, mà ở việc tạo dựng dấu ấn riêng đủ sức lưu lại trong ký ức công chúng.
 |
Lễ hội thả đèn lồng thường niên tại Chiang Mai (Thái Lan) trở thành điểm hẹn thu hút du khách mỗi năm. |
Một thách thức khác đến từ thói quen tiêu dùng của khán giả. Việc các chương trình miễn phí do nhãn hàng tài trợ hoặc các lễ hội âm nhạc không thu vé xuất hiện thường xuyên có thể hình thành tâm lý chờ đợi ở một bộ phận công chúng, dần tạo thói quen thưởng thức âm nhạc mà không cần chi trả. Điều này gây sức ép lên thị trường bán vé, khiến các đơn vị tổ chức khó xây dựng nguồn thu ổn định và tái đầu tư cho sản phẩm mới.
Ngay cả khi có sản phẩm thu hút công chúng, khả năng duy trì hoạt động vẫn phụ thuộc vào nền tảng tài chính ổn định. Việc tổ chức chương trình phụ thuộc lớn vào nguồn tài trợ khiến kế hoạch sản xuất dễ bị ảnh hưởng khi nguồn vốn không được bảo đảm. Trong khi đó, tình trạng chậm thanh toán hoặc vốn bị chiếm dụng có thể gây áp lực dòng tiền, đặc biệt với các đơn vị sản xuất và nhà cung ứng phải ứng trước chi phí nhân sự, thiết bị, kỹ thuật và vận hành. Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ tổ chức mà còn hạn chế khả năng tái đầu tư, duy trì hoạt động và nâng cao chất lượng sản phẩm trong dài hạn.
