Giữ gìn một loại hình nghệ thuật truyền thống không đồng nghĩa với việc lặp lại những khuôn mẫu đã có. Với sơn mài Việt Nam, sức sống của di sản nằm ở khả năng tiếp tục được khám phá, sáng tạo và chuyển tải những câu chuyện của đời sống hôm nay.
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt triển lãm “Nguyên - Lãng du cùng Sơn”, khai mạc ngày 30/10 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Hà Nội. Quy tụ tám họa sĩ thuộc Nguyên Lacquer, triển lãm đặt ra câu hỏi về cách chất liệu sơn ta truyền thống có thể tiếp tục phát triển trong dòng chảy mỹ thuật đương đại.
 |
TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ phát biểu khai mạc Lễ khai mạc triển lãm “Nguyên - Lãng du cùng Sơn”. |
Khi truyền thống gặp những cá tính sáng tạo
Sơn mài vốn được biết đến với những sắc son, đen, nâu cánh gián cùng ánh vàng, bạc đặc trưng. Tại triển lãm, bảng màu ấy được mở rộng bằng những sắc xanh, tím, cam, hồng, kết hợp các thử nghiệm về hình khối và bề mặt, tạo nên những cách biểu đạt phong phú.
Mỗi họa sĩ lựa chọn một hướng đi riêng. Nguyễn Văn Bảng khai thác phong cảnh và những suy ngẫm đời sống qua ngôn ngữ trừu tượng, bán trừu tượng. Nguyễn Thị Tiến, với hơn 45 năm gắn bó cùng sơn mài, tiếp tục tìm cảm hứng từ thiên nhiên qua các tác phẩm “Phong cảnh Yên Châu”, “Sen trắng” và “Xuân”.
Trong khi đó, Lily Lai hướng đến hình ảnh người phụ nữ, tình mẫu tử và thế giới nội tâm. Họa sĩ Bùi Thị Mừng khai thác hình tượng Phật giáo, hoa sen và cảnh sắc quê nhà, gửi gắm những suy niệm về lòng từ bi, trí tuệ và sự an lạc.
Phát biểu tại lễ khai mạc, TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ, bày tỏ sự trân trọng đối với những người dành tâm huyết cho sơn mài. Ông nhấn mạnh đây là loại hình nghệ thuật đòi hỏi công phu, sự kiên nhẫn và khả năng cảm thụ tinh tế.
Từ góc nhìn văn hóa, ông Bùi Hữu Dược mong muốn các họa sĩ tiếp tục bền bỉ với chất liệu sơn ta, phát huy những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời tìm kiếm cách biểu đạt mới để sơn mài hiện diện sâu rộng hơn trong đời sống nghệ thuật.
Chia sẻ về hành trình sáng tác, họa sĩ Nguyễn Văn Bảng cho rằng sơn mài là chất liệu bản địa quý giá, vẫn còn nhiều dư địa khám phá. Theo ông, sức sống của sơn mài phụ thuộc vào năng lực sáng tạo của người vẽ. Kế thừa truyền thống phải đi cùng tư duy mới, thay vì lặp lại nguyên vẹn cách làm của thế hệ trước.
 |
TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cùng TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ tặng hoa chúc mừng 8 họa sĩ có tranh sơn mãi trưng bày tại Triển lãm. |
Giữ hồn sơn ta bằng tinh thần đổi mới
Đằng sau vẻ đẹp của mỗi bức tranh là quá trình lao động công phu. Sơn ta được phủ thành nhiều lớp, kết hợp vàng, bạc, vỏ trứng, vỏ trai rồi trải qua các công đoạn mài và xử lý bề mặt. Những lớp màu ẩn bên dưới dần hiện ra, tạo chiều sâu và hiệu ứng ánh sáng đặc trưng.
Quá trình ấy đòi hỏi người họa sĩ vừa làm chủ kỹ thuật, vừa thích ứng với những biến đổi khó dự đoán của chất liệu. Chính sự tương tác giữa ý tưởng sáng tạo và đặc tính tự nhiên của sơn ta tạo nên sức hấp dẫn riêng của nghệ thuật sơn mài.
Họa sĩ Lily Lai chia sẻ: “Tôi muốn làm chủ chất liệu, nhưng không muốn tước đi sự bí ẩn của nó”. Theo nữ họa sĩ, những bất ngờ xuất hiện trong quá trình mài vẫn cần được kiểm soát bằng tư duy tạo hình, kinh nghiệm và khả năng quan sát để hoàn thiện tác phẩm.
Ở một góc nhìn khác, họa sĩ Nguyễn Thị Tiến dành nhiều năm quan sát hình dáng, màu sắc và sự chuyển biến của hoa sen qua từng giai đoạn phát triển. Từ những chi tiết gần gũi của thiên nhiên, bà tìm cách chuyển hóa thành ngôn ngữ hội họa, tạo nên dấu ấn riêng trên chất liệu truyền thống.
 |
Không gian triển lãm |
Điểm đáng chú ý tại triển lãm là khu vực giới thiệu các mẫu sơn mài qua từng công đoạn chế tác. Người xem có thể quan sát quá trình tạo lớp sơn, mài và hoàn thiện bề mặt, qua đó hiểu thêm giá trị lao động cùng những yêu cầu kỹ thuật phía sau mỗi tác phẩm.
Không gian sáng tác Nguyên Lacquer cũng cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý trong gìn giữ nghệ thuật truyền thống. Các họa sĩ cùng trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ kỹ thuật và góp ý tác phẩm, trong khi vẫn phát triển phong cách cá nhân, tạo nên sự đa dạng từ một nền tảng chất liệu chung.
Triển lãm mở cửa tự do đến ngày 4/11 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số 66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội. Qua những tìm tòi của tám họa sĩ, sơn mài tiếp tục khẳng định sức sống của một di sản nghệ thuật, nơi giá trị truyền thống được tiếp nối bằng chính tinh thần sáng tạo của con người hôm nay.
 |
 |
Đông đảo các họa sĩ, những người hoạt động trong lĩnh vực mỹ thuật và công yêu nghệ thuật tham quan triển lãm. |
