Ủy ban châu Âu (EC) ngày 16/4 đã có các động thái nhằm tăng cường giám sát và bảo đảm cạnh tranh đối với 2 tập đoàn công nghệ lớn là Google và Meta trong bối cảnh thị trường số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển nhanh chóng.
Tại Brussels, EC vừa gửi tới Google các kết luận sơ bộ, trong đó nêu định hướng các biện pháp nhằm bảo đảm tập đoàn công nghệ này tuân thủ đầy đủ Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA), văn bản pháp lý được ban hành để tăng cường cạnh tranh và hạn chế vị thế độc quyền trong không gian số.
Theo nội dung đề xuất, tập đoàn đa quốc gia có trụ sở tại Mỹ này phải tạo điều kiện để các công cụ tìm kiếm bên thứ ba tiếp cận một số loại dữ liệu liên quan đến hoạt động tìm kiếm, bao gồm dữ liệu xếp hạng, truy vấn, lượt nhấp và lượt hiển thị.
Việc chia sẻ này phải được thực hiện trên cơ sở công bằng, hợp lý và không phân biệt đối xử, qua đó giúp các đối thủ cạnh tranh có thêm điều kiện cải thiện chất lượng dịch vụ.
EC cho rằng việc tiếp cận dữ liệu tìm kiếm là yếu tố then chốt để các dịch vụ tìm kiếm và các ứng dụng AI có chức năng tra cứu có thể phát triển, từ đó tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng hơn so với vị thế hiện tại của Google Search trên thị trường.
Các biện pháp dự kiến bao gồm xác định rõ nhóm đối tượng được tiếp cận dữ liệu, có thể bao gồm cả các hệ thống chatbot AI có tích hợp chức năng tìm kiếm. Đồng thời, EC cũng đề xuất làm rõ phạm vi dữ liệu phải được chia sẻ, phương thức và tần suất cung cấp dữ liệu, cũng như các yêu cầu về bảo đảm ẩn danh nhằm bảo vệ quyền riêng tư của người dùng.
Bên cạnh đó, cơ quan này còn đặt ra yêu cầu về việc xây dựng cơ chế định giá đối với dữ liệu được chia sẻ, bảo đảm mức phí áp dụng là công bằng và không phân biệt đối xử.
Các quy tắc liên quan đến quy trình tiếp cận dữ liệu cũng sẽ được thiết lập nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả thi trong thực thi.
Để hoàn thiện khung biện pháp, EC đã mở đợt tham vấn công khai và mời các bên liên quan đóng góp ý kiến đến trước ngày 1/5. Các kết luận sơ bộ cùng nội dung đề xuất hiện đã được công bố trên trang tham vấn chính thức của cơ quan này.
Sau khi tiếp nhận ý kiến từ Google và các bên liên quan, EC sẽ tiến hành đánh giá toàn diện trước khi ban hành quyết định cuối cùng. Đây sẽ là văn bản có tính ràng buộc pháp lý và phải được thông qua trước ngày 27/7.
EC cho biết quy trình hiện tại không ảnh hưởng đến quyền áp dụng các biện pháp xử phạt trong trường hợp phát hiện vi phạm nghĩa vụ theo DMA.
Phó Chủ tịch điều hành EC phụ trách chuyển đổi sạch, công bằng và cạnh tranh Teresa Ribera cho biết việc đưa ra các tiêu chuẩn là nhằm bảo đảm Google thực hiện đúng nghĩa vụ theo quy định, đồng thời nhấn mạnh vai trò của dữ liệu như một yếu tố đầu vào quan trọng đối với cạnh tranh và phát triển các dịch vụ mới, bao gồm cả AI.
Cũng theo bà Ribera, EC sẽ không cho phép các hành vi thu hẹp thị trường hoặc hạn chế lựa chọn của người dùng.
Trong khi đó, Phó Chủ tịch điều hành EC phụ trách chủ quyền công nghệ, an ninh và dân chủ Henna Virkkunen nhấn mạnh mục tiêu trọng tâm là tạo điều kiện cho các công cụ tìm kiếm đổi mới và bắt kịp nhu cầu của người dùng.
Quá trình tham vấn công khai sẽ giúp thu thập ý kiến từ thị trường nhằm xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu hiệu quả hơn, qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cạnh tranh lành mạnh trong bối cảnh công nghệ AI ngày càng phát triển.
Việc EC đưa ra các kết luận sơ bộ lần này nằm trong khuôn khổ thủ tục được khởi động từ ngày 27/1, qua đó tiếp tục thể hiện nỗ lực của Liên minh châu Âu (EU) trong việc siết chặt quản lý các nền tảng công nghệ lớn, bảo đảm môi trường số cạnh tranh và minh bạch hơn trong dài hạn.
Trong động thái tương tự, cùng ngày, EC gửi “Bản thông báo các phản đối bổ sung” tới tập đoàn Meta, trong đó có nội dung yêu cầu công ty công nghệ này phải khôi phục quyền truy cập các trợ lý AI của bên thứ ba trên nền tảng WhatsApp theo các điều kiện trước thời điểm thay đổi chính sách ngày 15/10/2025.
Hiện, EC vẫn đang tiếp tục xem xét các điều chỉnh được Meta công bố ngày 4/3 vừa qua liên quan đến cơ chế tiếp cận nền tảng dành cho các dịch vụ AI bên ngoài.
EC cho biết đây là bước tiếp theo trong quy trình áp dụng các biện pháp tạm thời nhằm ngăn ngừa nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng và khó khắc phục đối với cạnh tranh trên thị trường trợ lý AI, lĩnh vực đang tăng trưởng nhanh và thu hút sự tham gia của nhiều doanh nghiệp công nghệ.
Trước đó, ngày 9/2, EC đã gửi thông báo phản đối đầu tiên tới Meta, trong đó nhận định các chính sách của tập đoàn này có dấu hiệu vi phạm quy định cạnh tranh của EU.
Phó Chủ tịch EC Ribera nhấn mạnh những hành vi gây cản trở cạnh tranh trên thị trường công nghệ mới nổi, đặc biệt là AI, cần được xử lý kịp thời bằng các biện pháp khẩn cấp.
Dự kiến, EC sẽ áp dụng các biện pháp tạm thời để duy trì điều kiện cạnh tranh trong thời gian tiếp tục tiến hành điều tra và các biện pháp này sẽ có hiệu lực đến khi EC ban hành quyết định cuối cùng dựa trên ý kiến đầy đủ của các bên liên quan, bao gồm cả Meta.
Bên cạnh đó, EC cũng phối hợp với cơ quan cạnh tranh của Italy để mở rộng phạm vi xem xét vụ việc, qua đó bảo đảm các biện pháp xử lý có hiệu lực trên toàn Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA).
Đây là bước đi nhằm tăng cường tính thống nhất trong thực thi luật cạnh tranh đối với các nền tảng số xuyên biên giới.
EC tiến hành điều tra từ tháng 12/2025 sau khi Meta điều chỉnh điều khoản dịch vụ WhatsApp Business, dẫn đến việc hạn chế khả năng tiếp cận các trợ lý AI đa năng của bên thứ ba.
Đến tháng 2/2026, EC chính thức nêu quan điểm sơ bộ về khả năng Meta vi phạm quy định cạnh tranh. Tháng Ba vừa qua, Meta điều chỉnh chính sách theo hướng dỡ bỏ lệnh cấm nhưng thay thế bằng cơ chế thu phí đối với các nhà cung cấp AI bên ngoài.
Tuy nhiên, theo đánh giá mới nhất của EC, thay đổi này chưa giải quyết được mối quan ngại về tác động loại trừ cạnh tranh trên thị trường.
Phó Chủ tịch Ribera nhấn mạnh việc thay thế lệnh cấm bằng cơ chế thu phí không làm thay đổi bản chất vấn đề, nếu như kết cục vẫn hạn chế quyền tiếp cận thị trường của các đối thủ cạnh tranh.
Meta - tập đoàn công nghệ có trụ sở tại Mỹ - hiện sở hữu các nền tảng lớn như Facebook, Instagram, WhatsApp và Messenger, đồng thời đang đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực AI thông qua các sản phẩm trợ lý AI và hoạt động mua bán, sáp nhập trong ngành.
Căn cứ Điều 102 của Hiệp ước về Chức năng của EU (TFEU), các hành vi lạm dụng vị thế thống lĩnh thị trường gây ảnh hưởng đến thương mại giữa các quốc gia thành viên và làm suy giảm cạnh tranh trên thị trường chung bị nghiêm cấm.
Trên cơ sở đó, EC có quyền áp dụng các biện pháp khẩn cấp khi thấy có dấu hiệu vi phạm và có nguy cơ gây ra những thiệt hại không thể đảo ngược cho cấu trúc thị trường.
Các bước đi trên cho thấy EC tiếp tục duy trì lập trường siết chặt giám sát các nền tảng công nghệ lớn, đặc biệt trong bối cảnh AI đang trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược.
Mục tiêu là bảo đảm môi trường số công bằng, minh bạch và hạn chế các hành vi có thể làm sai lệch cạnh tranh trên thị trường chung châu Âu.
