Ngày 12/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc gia về Chính sách sức khỏe trường học và Nước sạch, vệ sinh trong trường học với chủ đề “Từ bằng chứng đến hành động”.
Hội thảo tập trung chia sẻ kết quả khảo sát quốc gia tại hàng nghìn trường học, đồng thời trao đổi, đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế trong công tác chăm sóc sức khỏe học sinh, cải thiện điều kiện nước sạch và vệ sinh trường học.
Tham dự hội thảo có Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh; bà Michaela Bauer, Quyền Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam; TS. Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam; cùng đại diện các bộ, ngành, tổ chức quốc tế, chuyên gia và cơ sở giáo dục.
Thiếu nhân lực, điều kiện chăm sóc sức khỏe chưa đồng đều
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh, sức khỏe học đường có vai trò quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của học sinh. Công tác này không chỉ giới hạn ở hoạt động khám, chữa bệnh mà cần được triển khai đồng bộ, gắn với dinh dưỡng, giáo dục thể chất, nước sạch, vệ sinh và xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh.
 |
| Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh phát biểu tại hội thảo |
Theo Thứ trưởng, để nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe học sinh, cần chú trọng chất lượng hoạt động y tế trường học, bố trí nhân lực phù hợp và tăng cường phối hợp giữa ngành giáo dục với ngành y tế. Việc đầu tư cơ sở vật chất, đặc biệt là công trình nước sạch và vệ sinh, cũng cần gắn với công tác quản lý, vận hành và bảo trì lâu dài.
Những yêu cầu này được phản ánh qua kết quả khảo sát quốc gia được công bố tại hội thảo. Theo TS. Angela Pratt, khảo sát gồm hai nội dung bổ trợ: đánh giá chính sách và thực hành sức khỏe trường học tại 959 trường; khảo sát dịch vụ nước sạch, vệ sinh môi trường và vệ sinh cá nhân tại hơn 8.000 trường trên toàn quốc.
Kết quả cho thấy, bên cạnh những tiến bộ đạt được, hơn 30% trường học chưa có cán bộ y tế. Một bộ phận nhân sự phụ trách công tác này chưa được đào tạo chuyên môn hoặc phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.
Thiếu nhân lực chuyên môn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng theo dõi sức khỏe, tư vấn và hỗ trợ học sinh tại trường. Trong khi đó, đây là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe, tổ chức hoạt động chăm sóc và kết nối học sinh với các cơ sở y tế khi cần thiết.
Ở lĩnh vực nước sạch và vệ sinh, hơn 8/10 trường học đã có dịch vụ nước sạch, vệ sinh môi trường và vệ sinh cá nhân ở mức cơ bản. Đây là tín hiệu tích cực, phản ánh nỗ lực của Chính phủ, chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục trong thời gian qua.
Tuy nhiên, việc có công trình không đồng nghĩa với khả năng sử dụng thường xuyên, an toàn và thuận tiện. Theo UNICEF, cơ sở vật chất tại một số trường chưa được vận hành ổn định, trong khi những hạn chế về nhân lực và nguồn lực thường rõ hơn tại các điểm trường lẻ, khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Các khoảng cách này cũng ảnh hưởng rõ hơn đến trẻ em gái, học sinh khuyết tật và trẻ ở độ tuổi nhỏ. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu đang tạo thêm áp lực đối với điều kiện nước sạch, vệ sinh và môi trường học đường.
Lấy học sinh làm trung tâm trong xây dựng chính sách
Chia sẻ tại hội thảo, bà Michaela Bauer, Quyền Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, cho rằng chăm sóc sức khỏe học đường không chỉ là vấn đề cơ sở vật chất hay hạ tầng mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, phẩm giá và cơ hội phát triển bình đẳng của trẻ em.
Theo bà, khi được sử dụng nước uống an toàn, nhà vệ sinh sạch sẽ, có điểm rửa tay với xà phòng và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại trường, học sinh sẽ có điều kiện tốt hơn để duy trì việc học tập, phát triển thể chất và tinh thần.
 |
| Bà Michaela Bauer, Quyền Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam |
Do đó, việc đánh giá hiệu quả chính sách cần vượt ra ngoài số lượng công trình hay dịch vụ được cung cấp, hướng đến khả năng tiếp cận và trải nghiệm thực tế của học sinh. Đặc biệt, cần ưu tiên những trường còn thiếu điều kiện thiết yếu và những nhóm trẻ em dễ bị tổn thương.
Ở góc độ y tế, TS. Angela Pratt nhấn mạnh sức khỏe trường học cần được nhìn nhận theo hướng toàn diện, bao gồm dinh dưỡng, nước sạch, vệ sinh, hoạt động thể lực, sức khỏe tâm thần, phòng bệnh và khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc phù hợp.
Theo đại diện WHO, không một ngành nào có thể giải quyết hiệu quả các vấn đề này nếu hoạt động riêng lẻ. Sự phối hợp giữa ngành giáo dục, y tế, chính quyền địa phương, nhà trường, gia đình, cộng đồng và các đối tác phát triển là điều kiện quan trọng để tạo ra những chuyển biến thực chất.
Chuyển bằng chứng thành hành động cụ thể
Từ kết quả khảo sát, yêu cầu đặt ra là chuyển những phát hiện và khuyến nghị thành các giải pháp có thể triển khai tại từng địa phương, từng nhà trường.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi ba nhóm vấn đề: tổ chức công tác y tế trường học, bảo đảm nước sạch và vệ sinh, đồng thời sử dụng dữ liệu khảo sát để xác định nhu cầu và phân bổ nguồn lực.
Trong đó, cần làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa nhà trường và cơ sở y tế, bảo đảm học sinh được theo dõi sức khỏe, tư vấn và chăm sóc kịp thời. Đối với các công trình nước sạch, vệ sinh, việc lựa chọn trường ưu tiên đầu tư cần đi đôi với kế hoạch kinh phí vận hành, bảo trì và phân công trách nhiệm cụ thể.
Đồng thời, kết quả khảo sát cần trở thành căn cứ để các địa phương xác định những trường cần hỗ trợ cấp thiết, theo dõi tiến độ và đánh giá hiệu quả thực hiện. Các chính sách cũng cần tính đến nhu cầu của học sinh khuyết tật, học sinh nữ và trẻ em tại những khu vực còn nhiều khó khăn.
 |
| TS. Phạm Thị Thu Ba, Trường Đại học Y tế Công cộng Hà Nội, trình bày phương pháp và những phát hiện chính từ khảo sát quốc gia về tiếp cận nước sạch, vệ sinh trong trường học. |
Đặt vấn đề về trách nhiệm và thời hạn thực hiện, bà Michaela Bauer cho rằng cần xác định rõ ai sẽ hành động, cần thay đổi điều gì và nguồn lực được phân bổ ra sao. Việc đầu tư không nên chỉ dừng ở xây dựng cơ sở vật chất mà còn phải bảo đảm kinh phí duy trì hoạt động, nâng cao năng lực đội ngũ và lồng ghép giáo dục sức khỏe vào chương trình học.
Hội thảo “Từ bằng chứng đến hành động” là diễn đàn để các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và chuyên gia trao đổi chính sách, thống nhất những nhiệm vụ ưu tiên trong thời gian tới. Kết quả khảo sát sẽ góp phần phục vụ quá trình triển khai Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035, hướng tới bảo đảm mọi học sinh đều được học tập trong môi trường an toàn, lành mạnh và có cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp.
Như đại diện WHO nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của sức khỏe học đường không nằm ở các chính sách hay con số khảo sát, mà ở việc mỗi học sinh được quan tâm, bảo vệ và tạo điều kiện phát triển toàn diện.
