Ngày 6/2, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc trưng bày “Sử đá lưu danh.”
Đây là hoạt động thiết thực chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mừng Xuân Bính Ngọ 2026 và hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam.
Phát biểu khai mạc, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, trưng bày “Sử đá lưu danh” được thiết kế trên tinh thần kết hợp hài hòa giữa phương thức trưng bày truyền thống và cách tiếp cận hiện đại, với hai chất liệu chủ đạo là giấy và đá.
Trưng bày được kết nối chặt chẽ với các không gian trưng bày hiện có trong di tích, góp phần tạo nên một chỉnh thể thống nhất, có chiều sâu trong tổng thể không gian di sản, qua đó thiệu tới công chúng những giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật đặc sắc của hệ thống bia đề danh Tiến sỹ.
Nội dung trưng bày được triển khai theo bốn chủ đề chính, khái quát diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học, chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng người đỗ đạt, đồng thời khắc họa chân dung một số danh nhân tiêu biểu có đóng góp quan trọng cho giáo dục và nhiều lĩnh vực của đất nước.
Thông qua không gian trưng bày, khách tham quan không chỉ khám phá các giá trị tư liệu về nội dung văn bia mà còn nhận diện rõ mỗi tấm bia Tiến sỹ thực sự là một tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá, với đường nét mềm mại, tinh xảo.
Không gian trưng bày được thiết kế trên sự đối thoại nghệ thuật giữa hai chất liệu chủ đạo là giấy và đá – biểu tượng cho hành trình từ học tập, rèn luyện đến tôn vinh và lưu danh hậu thế.
Sự chuyển tiếp giữa hai chất liệu này thể hiện mong muốn của các triều đại quân chủ trong việc “vĩnh cửu hóa” sự tôn vinh tầng lớp tinh hoa trí thức.
Truyền thống và hiện đại giao hòa khi những bản thác cổ được “đánh thức” bằng công nghệ trình chiếu, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh số sinh động, giàu cảm xúc.
Song hành với hình thức trưng bày truyền thống, các giải pháp công nghệ số được ứng dụng nhằm tái hiện không gian di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, mở ra cách tiếp cận mới mẻ đối với lịch sử khoa cử Việt Nam.
Thông qua đó, trưng bày góp phần làm mới cách kể câu chuyện di sản, lan tỏa tinh thần “chạm vào lịch sử, khám phá di sản”, giúp công chúng tiếp cận sinh động hơn những đóng góp của các bậc tiền nhân đối với sự nghiệp giáo dục, bồi dưỡng nhân tài, đồng thời nhận diện những giá trị bền vững của đạo học truyền thống trong đời sống đương đại.
Trưng bày được kết nối nội dung chặt chẽ với các trưng bày hiện có như “Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên” và “Khơi nguồn đạo học”, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong không gian di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Qua đó, công chúng có điều kiện tiếp cận một cách hệ thống và sâu sắc hơn lịch sử hình thành, phát triển của di tích, cũng như những thành tựu tiêu biểu của nền giáo dục khoa cử Việt Nam dưới chế độ quân chủ.
Chia sẻ về trưng bày, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết, trưng bày “Sử đá lưu danh” được thực hiện bởi tập thể cán bộ, viên chức của Trung tâm, với sự hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia Việt Nam và các chuyên gia đến từ Cộng hòa Pháp.
Từ sự hợp tác này, các đơn vị đã cùng kể lại câu chuyện về 82 bia Tiến sỹ, từ vị vua khởi dựng bia, các khoa thi, những dòng họ khoa bảng, làng khoa bảng, đến các nhân vật tiêu biểu gắn liền với hệ thống giáo dục, khoa cử và quản trị quốc gia thời quân chủ, qua đó góp phần hình thành và bồi đắp nền tảng văn hiến của dân tộc.
“Sử đá lưu danh” không chỉ đơn thuần là một trưng bày, mà còn là một hành trình thị giác và cảm xúc, tái hiện con đường dài đầy gian nan để tri thức được hun đúc, nhân tài được thử thách và tên tuổi các bậc hiền tài được khắc ghi vào đá, lưu danh cùng năm tháng.
Từ những nét bút trên trang giấy đến những dòng chữ khắc sâu trên bia đá, trưng bày gửi đi một thông điệp xuyên thời gian: truyền thống hiếu học và trọng hiền tài chính là mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng sức sống của văn hóa và tương lai dân tộc.
