Nhìn từ bề mặt băng lạnh lẽo và hoang vu, Nam Cực dường như là một nơi sự sống khó có thể tồn tại. Nhưng chỉ cần tiến ra khơi và lặn sâu xuống Nam Đại Dương, con người sẽ được chứng kiến một “bộ mặt” khác của đại dương.
Ở độ sâu hàng trăm mét dưới mặt nước, một hệ sinh thái kỳ diệu đang hoạt động: những loài cá băng trong suốt kiên nhẫn canh giữ bọc trứng, những con bạch tuộc thong dong thả mình theo dòng hải lưu, và vô số động vật giáp xác mang hình thù kỳ lạ đang bò trườn giữa rạn bọt biển cùng sao biển rực rỡ sắc màu.
Nhà sinh vật học biển, nhà thám hiểm Cristian Lagger chia sẻ: “Khung cảnh ấy thực sự khiến bạn phải choáng ngợp. Trái ngược với vẻ tĩnh lặng bên trên, đáy biển Nam Cực là một lục địa trù phú, tràn ngập sinh vật với muôn vàn màu sắc, kết cấu và hình dáng”.
Trong một chuyến thám hiểm gần đây, ông Lagger quan sát đoạn phim phát trực tiếp từ tàu lặn điều khiển từ xa (ROV) mang tên SuBastian tại phòng điều khiển của tàu nghiên cứu Falkor (too) thuộc Viện Đại dương Schmidt. Những thước phim này đem đến một phát hiện hoàn toàn mới: một dải rãnh đáy biển chưa từng được con người ghi nhận, thoai thoải từ độ sâu hơn 900m lên ngưỡng 300m. Khoảnh khắc ấy, Lagger và các cộng sự có cảm giác như những phi hành gia đang đặt chân lên một hành tinh lạ.
Nam Đại Dương đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với sức khỏe của Trái Đất bằng cách hấp thụ lượng carbon dioxide do con người tạo ra, nhiều hơn bất kỳ đại dương nào khác, đồng thời điều hòa khí hậu thông qua các dòng hải lưu và lượng băng theo mùa. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu được NASA hỗ trợ, những điều kiện thời tiết vô cùng khắc nghiệt tại đây đang cản trở việc thu thập dữ liệu, khiến các ước tính về sức chứa của bể carbon này vẫn còn rất hạn chế. Bằng cách thăm dò những vùng nước sâu nhất, nhóm nghiên cứu của Lagger (thuộc Hội đồng Nghiên cứu Khoa học và Kỹ thuật Quốc gia Argentina) kỳ vọng sẽ tìm ra các loài sinh vật mới và cập nhật chính xác hơn về khả năng lưu trữ carbon của đại dương.
Trong một chuyến đi kéo dài ba tuần, các thành viên của đoàn đã thu thập những mẫu vật từ bảy lần lặn xuống đáy biển, trong khuôn khổ của National Geographic and Rolex Perpetual Planet Ocean Expeditions, một dự án đưa các nhà nghiên cứu đi tìm hiểu các đại dương trên Trái Đất. Họ đã điều khiển các cánh tay cơ học của tàu lặn SuBastian để thu thập các sinh vật ăn lọc nhằm giúp xác định các loài mới, đồng thời lấy các mẫu lõi trầm tích từ đáy đại dương để phân tích lượng carbon mà chúng hấp thụ. Nhóm cũng mang về các đoạn phim ghi lại địa hình nơi đây.
Một vài chuyến lặn trong số này đã đạt độ sâu khoảng 600m, và có một chuyến đã xuống tới gần 4.000m, lập kỷ lục một trong những chuyến lặn bằng ROV sâu nhất từng được thực hiện tại Nam Đại Dương. Chuyến đi mang lại góc nhìn độc đáo và mới mẻ về sinh thái tầng đáy. Theo ông Lagger, trong khi các vùng nước nông và đất liền đang phải chịu tác động của biến đổi khí hậu, thì môi trường dưới đáy biển vẫn giữ được vẻ nguyên sơ hiếm có. Tại đây, nhiệt độ luôn duy trì sự ổn định suốt nhiều thế kỷ và đáy biển gần như không bị xáo trộn bởi các tác động bên ngoài. Ông Lagger nhận định: “Nơi đây giống như một cỗ máy thời gian, cho phép chúng ta tận mắt chứng kiến các quần xã sinh vật biển từng tồn tại và sinh sống như thế nào từ hàng trăm năm trước”.
Những chuyến lặn này đang giúp giới khoa học xây dựng một bộ dữ liệu nền tảng về sức khỏe của biển sâu, từ đó làm cơ sở để phát hiện sớm các dấu hiệu biến đổi khí hậu trong tương lai. Hiện nhóm nghiên cứu đang xử lý các mẫu vật và phân tích đoạn phim dài hơn 40 giờ để phác họa bức tranh toàn cảnh về hệ sinh thái dưới đáy đại dương.
Trên cương vị Giám đốc quỹ bảo tồn Por el Mar, ông Lagger tin rằng những dữ liệu quý giá từ chuyến đi sẽ là tiếng nói mạnh mẽ nhất để thúc đẩy việc thành lập thêm các khu bảo tồn biển xung quanh Nam Cực. Ông nhấn mạnh: “Nỗ lực này không chỉ đơn thuần là bảo vệ những hệ sinh thái nguyên sơ và độc đáo, mà còn là cuộc chiến để bảo vệ sức khỏe của Nam Đại Dương và sự sống còn của các hệ thống trên Trái Đất. Bởi những gì đang xảy đến với đại dương này, chắc chắn sẽ chưa dừng lại ở đó”.
