Phần lớn các đám cháy tập trung trên đảo Borneo - nơi Indonesia chia sẻ lãnh thổ với Brunei và Malaysia - và đảo Sumatra. Theo ước tính độc lập của cổng thông tin Nusantara Atlas, gần 300.000 hécta đất tại Indonesia đã bị thiêu rụi từ đầu năm đến nay.
Nhà khoa học cấp cao Mark Parrington thuộc Cơ quan Giám sát Khí quyển Copernicus (CAMS) cho biết lượng phát thải carbon tại Indonesia bắt đầu gia tăng từ cuối tháng 7 và đến cuối tháng 8 đã tương đương mức ghi nhận trong các năm El Nino trước đây, đặc biệt là 2015 và 2019. Ông Parrington nhận định lượng phát thải từ các đám cháy hiện ở mức “cực kỳ nghiêm trọng”, đồng thời cảnh báo phạm vi lan rộng của khói mù đang gây tác động đáng kể tới chất lượng không khí.
Theo cổng thông tin Fire Emission Watch của CAMS, các đám cháy tại Indonesia đã thải ra hơn 23 triệu tấn khí thải carbon trong khoảng thời gian từ ngày 28/8 - 3/9, cao hơn mức 20,7 triệu tấn ghi nhận trong cùng kỳ năm 2015 - một năm El Nino mạnh.
Các nhà phân tích cho rằng hiện tượng thời tiết El Nino đã góp phần gây ra điều kiện khô hạn tại Indonesia, khiến các đám cháy dễ lan rộng hơn. Liên hợp quốc trong tuần này cảnh báo El Nino hiện nay có thể trở thành đợt mạnh nhất trong khoảng 4 thập kỷ. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh El Nino không trực tiếp gây ra cháy rừng mà tạo điều kiện khô hạn để những đám cháy do con người gây ra dễ vượt khỏi tầm kiểm soát.
Ông David Gaveau - người sáng lập Nusantara Atlas - cho rằng hoạt động phát quang đất bằng cách đốt cũng là một trong những nguyên nhân góp phần làm tình hình nghiêm trọng hơn.
Đáng lo ngại, nhiều đám cháy xảy ra tại các khu vực đất than bùn - hệ sinh thái đất ngập nước chứa các lớp vật chất hữu cơ phân hủy một phần. Khi bị tháo nước và trở nên khô hạn, lớp than bùn này có thể trở thành nguồn nhiên liệu dễ cháy, khiến đám cháy khó dập tắt và có nguy cơ âm ỉ trong thời gian dài. Theo tổ chức phi chính phủ Pantau Gambut, hơn 210.000 điểm nóng đã được phát hiện tại các khu vực đất than bùn trên khắp Indonesia trong 8 tháng đầu năm.
Tình trạng khói mù đang gây ảnh hưởng trực tiếp tới hàng triệu người trong khu vực. Thứ trưởng Y tế Indonesia Dante Saksono Harbuwono cho biết hơn 5 triệu người tại Borneo và Sumatra đang phải đối mặt trực tiếp với các nguy cơ sức khỏe do khói mù.
Chất lượng không khí suy giảm cũng tác động nghiêm trọng tới hoạt động giáo dục. Theo một quan chức Bộ Giáo dục Indonesia, hơn 1,4 triệu học sinh đang phải học trực tuyến trong bối cảnh nhiều trường học đóng cửa do chất lượng không khí ngày càng xấu.
Tại Malaysia, tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng đã khiến chính phủ ngày 4/9 ban bố tình trạng khẩn cấp tại một khu vực thuộc bang Sarawak trên đảo Borneo. Gần 650 trường học tại khu vực này dự kiến phải đóng cửa trong tuần tới.
Tại Philippines, chất lượng không khí đang dần trở lại mức bình thường sau một tuần ghi nhận nồng độ bụi mịn PM2.5 ở mức “rất không lành mạnh” và “nguy hiểm nghiêm trọng”. Nhà chức trách đã phải đóng cửa trường học tại một số thành phố và tỉnh do khói mù từ Indonesia lan sang.
Trong khi đó, tại Singapore, dữ liệu của Cơ quan Môi trường quốc gia cho thấy chất lượng không khí tại khu vực trung tâm thành phố đã xuống mức “không lành mạnh” trong ngày 4/9.
Tình trạng khói mù xuyên biên giới một lần nữa cho thấy tác động của cháy rừng tại Indonesia không chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia, mà có thể nhanh chóng trở thành vấn đề môi trường và sức khỏe cộng đồng đối với nhiều nước Đông Nam Á.
