“Các anh chị đang đứng trên mảnh đất được mệnh danh là một trong bốn làng cổ đẹp nhất Việt Nam, được công nhận là Di tích cấp quốc gia từ năm 2019. Đây không chỉ là điểm đến du lịch mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt của xứ Quảng”, ông Hoan mở đầu lời giới thiệu về Làng Lộc Yên, xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam.
 |
Một góc yên bình ở làng cổ Lộc Yên – Tiên Phước. |
Hơi thở thời gian
Làng cổ Lộc Yên được hình thành từ thế kỷ 15 - 16, gắn với công cuộc khai hoang mở đất của ông Nguyễn Công Tuyết từ vùng Tam Kỳ. Ban đầu, nơi đây có tên là Lộc An thôn, sau đổi thành Lộc Yên, cách trung tâm thành phố Tam Kỳ hơn 40km về phía tây nam, nổi bật với những ngôi nhà cổ từ 150 đến gần 200 năm tuổi làm bằng gỗ mít, mái ngói âm dương được chạm trổ tinh xảo.
Sau ngần ấy năm, hiện làng còn khoảng 8 ngôi nhà cổ giữ được nguyên vẹn kiến trúc xưa cùng hệ thống ngõ đá, bờ chè tàu xanh ngắt, tạo nên bức tranh làng quê vừa trầm mặc vừa nên thơ. Những ngôi nhà ấy không chỉ là nơi cư ngụ mà còn là chứng nhân lịch sử, là kỷ vật của thời gian được giữ gìn bởi nhiều thế hệ.
Căn nhà của ông Nguyễn Đình Hoan là một trong những nhà cổ tiêu biểu ở làng với tuổi đời hơn 150 năm tuổi. “Tôi là đời thứ 7. Ngôi nhà này được cụ tổ xây dựng, mất đến 12 năm công thợ để hoàn thiện. Mái ngói, kèo cột, đến cả nền đất làm từ tổ mối, tất cả đều vững bền cùng năm tháng”, ông Hoan chia sẻ và kể lại câu chuyện cách đây nhiều năm, khi một quan chức cấp cao của chính quyền Sài Gòn từng hai lần hỏi mua, đổi lấy căn biệt thự nhưng cha ông kiên quyết từ chối vì cho rằng đó là phước đức tổ tiên để lại.
 |
Làng cổ Lộc Yên từ góc nhìn trên cao, mang vẻ đẹp thơ mộng. |
Những ngôi nhà cổ ở Lộc Yên thường là kiểu nhà rường ba gian hai chái, gỗ mít dày chắc, được chạm trổ bởi những người thợ tài hoa làng Văn Hà, huyện Phú Ninh. Mỗi ngôi nhà là một chỉnh thể nghệ thuật, từ kèo, xuyên, trính đến đầu hồi đều mang dấu ấn thủ công độc đáo. Bên trong, nhiều nhà còn giữ được những báu vật như chiếc bàn xoay kỳ diệu, tủ thờ khảm trai, kiệu cổ..., không chỉ giá trị về vật chất mà còn là di sản văn hóa vô giá.
Không chỉ có nhà cổ, Lộc Yên còn hấp dẫn bởi cảnh quan thiên nhiên hoang sơ với đồi núi, suối nguồn uốn lượn quanh làng. Những con đường quanh co được viền bởi hàng chè tàu xanh mướt, mùa nào thức nấy, vườn trái cây trĩu quả, khiến du khách khó lòng rời bước.
Lộc Yên còn mang trong mình nhịp sống chậm rãi, đậm chất làng quê Trung bộ. Buổi sáng sương giăng, khói lam từ bếp củi tỏa ra thơm nồng mùi lúa mới. Chiều về, trẻ nhỏ ríu rít chơi ô ăn quan bên bờ đá, cụ già thong dong đi dạo quanh làng với đôi dép rơm cũ kỹ. Cuộc sống nơi đây tưởng như tách biệt với nhịp sống hối hả ngoài kia.
 |
Chính quyền huyện Tiên Phước chỉnh trang, nhằm định hướng phát triển du lịch tại làng Lộc Yên. |
Anh Nguyễn Huy Cường, du khách đến từ Hà Nội cảm nhận: “Có một cảm giác rất lạ, rất khó tả khi bước chân trần trên những viên đá phủ rêu, chậm rãi đi dưới hàng cau cao vút, hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành. Ở đây, tôi như được sống lại một thời tuổi thơ đã xa, như được chạm vào hồn Việt”.
Du lịch từ di sản
Nhiều năm nay, chính quyền huyện Tiên Phước và người dân Lộc Yên đã cùng nhau nỗ lực đánh thức tiềm năng du lịch của làng cổ. Từ đề án phát triển kinh tế vườn, du lịch sinh thái đến việc chỉnh trang các khu nhà cổ, mô hình homestay được hình thành ngay trong những ngôi nhà gỗ truyền thống.
Gia đình ông Nguyễn Đình Sưu là một trong những hộ tiên phong trong mô hình du lịch cộng đồng. Bên cạnh việc đón khách tham quan nhà cổ, ông còn trồng thêm cây ăn trái, mở quầy bán nông sản sạch, làm các món đặc sản địa phương như bánh tổ, bánh ít, măng khô... “Từ vài lượt khách ban đầu, giờ mỗi tháng gia đình đón hàng chục đoàn khách. Thu nhập tăng nhưng điều quý giá hơn cả là làng mình nhộn nhịp hơn, vui hơn và những đứa trẻ không phải bỏ làng đi làm xa nữa”, ông Sưu chia sẻ.
Sau những câu chuyện về lịch sử làng cổ, du khách có thể theo chân người dân địa phương đến đến thưởng thức bữa cơm trưa đậm chất quê với các món như: tôm sông rang, bánh xèo, gà đồi kho, cơm trộn mít... Mỗi món ăn như gói ghém một phần hồn quê, được nấu từ bàn tay của những người mẹ, người chị trong làng. “Chẳng cần cao lương mỹ vị, chỉ cần hương vị chân chất này cũng đủ để nhớ mãi không quên”, một du khách xuýt xoa.
 |
Làng cổ Lộc Yên in đậm dấu ấn thời gian qua từng viên gạch, viên đá... |
Theo ông Nguyễn Hùng Anh, Phó chủ tịch UBND huyện Tiên Phước, quan điểm của chính quyền địa phương là làm du lịch nhưng phải giữ được cái hồn quê. “Chúng tôi bảo nhau, dù mở cửa đón khách nhưng phải giữ nguyên nếp sống, giữ gìn từng bờ đá, từng hàng chè tàu... Có thế, khách mới đến rồi còn muốn quay lại”, ông Hùng Anh nói và cho biết:
“Từ khi làng cổ được công nhận Di tích quốc gia, lượng khách đến Lộc Yên ngày càng tăng. Chính quyền địa phương định hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn, quảng bá sản phẩm đặc trưng, như lễ hội măng cụt, hội làng Lộc Yên, tour khám phá nhà cổ, trải nghiệm làm nông, thưởng thức ẩm thực quê nhà…
Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển, bài toán đặt ra là làm sao để bảo tồn các giá trị di sản không bị thương mại hóa. Hiện nay, huyện Tiên Phước đang phối hợp với các chuyên gia văn hóa để xây dựng bộ quy tắc ứng xử trong du lịch cộng đồng, hỗ trợ đào tạo người dân làm du lịch chuyên nghiệp, vừa đảm bảo lợi ích kinh tế, vừa giữ được nếp làng truyền thống”.
Hiện nay ở Lộc Yên, một dự án nhà trưng bày văn hóa làng cổ đang được xúc tiến, dự kiến hoàn thành vào năm 2026 - sẽ là nơi lưu giữ, giới thiệu hiện vật, hình ảnh, ký ức của làng cổ, giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về giá trị di sản mà làng gìn giữ. Bên cạnh đó, huyện Tiên Phước đang đề xuất kết nối Lộc Yên với các điểm du lịch sinh thái khác trong vùng như hồ Phú Ninh, suối Tiên, đồi chè Tiên Lãnh... tạo thành chuỗi hành trình khám phá thiên nhiên – văn hóa độc đáo, góp phần đưa Lộc Yên tỏa sáng trên bản đồ du lịch cả nước.
