Dưới sự tài trợ của NASA, các chuyên gia tại Đại học Connecticut (Mỹ) đã phân tích hơn 1,1 triệu hình ảnh vệ tinh được chụp trong suốt 9 năm. Trong giai đoạn từ năm 2014 đến 2022, lượng ánh sáng nhân tạo của hành tinh đã tăng ròng 16%.
Con số này tương đồng với một nghiên cứu năm 2017, từng chỉ ra rằng các khu vực ngoài trời được chiếu sáng nhân tạo trên Trái Đất tăng trưởng 2% mỗi năm trong giai đoạn từ năm 2012 - 2016, đồng thời ô nhiễm ánh sáng đã lấn át bóng tối gần như ở mọi nơi.
Ô nhiễm ánh sáng là tình trạng dư thừa ánh sáng nhân tạo, gây hại cho hệ sinh thái và quan sát thiên văn. Khi ánh đèn đô thị hắt lên trời, gặp bụi và hơi nước sẽ tán xạ ngược lại, tạo thành những quầng sáng bao phủ, che lấp bóng đêm và các vì sao. Đây là lý do bầu trời thành phố không bao giờ đen hoàn toàn mà thường có màu xám đục hoặc hồng nhạt.
Nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí khoa học Nature phát hiện một số khu vực trên hành tinh đang mờ đi. Sự sụt giảm này đã kìm hãm đáng kể đà tăng trưởng của ánh sáng nhân tạo, bù trừ cho mức tăng tổng thể 34% về độ bức xạ ánh sáng toàn cầu.
Không ngoài dự đoán, châu Á tiếp tục là khu vực dẫn đầu thế giới về tốc độ tăng trưởng ánh sáng. Theo các nhà nghiên cứu, khu vực châu Âu đã giảm độ sáng đáng kể nhờ các quy định về hiệu suất năng lượng. Trong khi đó, Venezuela mất hơn 26% ánh sáng ban đêm do khủng hoảng kinh tế.
 |
Quang cảnh Trái Đất vào ban đêm, được tổng hợp từ các bức ảnh vệ tinh chụp hàng ngày trong suốt thập kỷ qua, ghi lại các hoạt động của con người thông qua phát xạ ánh sáng nhân tạo. Hình ảnh được công bố ngày 8/4/2026. |
Tác động kép từ đại dịch COVID-19 bao gồm các đợt phong tỏa và sự suy giảm hoạt động công nghiệp, du lịch đã làm biến đổi đáng kể độ sáng tại nhiều khu vực. Trong khi đó, cuộc xung đột Nga - Ukraine cũng để lại những “vết hằn” rõ nét trên bản đồ ánh sáng khu vực.
“Những gì vệ tinh tiết lộ về màn đêm giờ đã không còn là một thước đo đơn thuần về sự phát triển hay suy thoái của một quốc gia. Đó là bức tranh sống động về cách con người đang định hình lại môi trường sống của chính mình trong thời gian thực: xây dựng, phá hủy, bảo tồn và sụp đổ - tất cả diễn ra cùng một lúc. Thế giới không đơn thuần là đang sáng lên. Nó đang nhấp nháy”, ông Zhe Zhu, đồng tác giả nghiên cứu kiêm Giám đốc Phòng thí nghiệm Viễn thám Môi trường Toàn cầu của Đại học Connecticut nhận xét.
Ông Zhu và các cộng sự đã phân tích 1,16 triệu hình ảnh vệ tinh theo từng điểm ảnh, loại bỏ các nhiễu động từ ánh trăng, mây và hiệu ứng khí quyển. Phương pháp này được ông ví như việc đeo một chiếc kính thông minh để phát hiện những thay đổi thực sự của ánh sáng đêm. Ông mô tả trải nghiệm này “giống như đang quan sát nhịp đập của hành tinh”.
Dưới sự dẫn dắt của Trưởng nhóm nghiên cứu Tian Li, nhóm của ông Zhu đã dành nhiều tháng phân tích các hình ảnh được bộ thiết bị đo bức xạ hình ảnh hồng ngoại khả kiến VIIRS của NASA chụp lại vào khoảng 1 giờ 30 sáng theo giờ địa phương, liên tục trong suốt 9 năm. Các dữ liệu về sự tăng giảm độ sáng này hiện đã được NASA đăng tải công khai dưới dạng trực quan hóa trên Internet.
Tại Mỹ, trong khi các thành phố ở bờ Tây ngày càng sáng hơn khi dân số gia tăng, phần lớn bờ Đông cho thấy xu hướng mờ đi. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân đến từ những thay đổi lớn trong cấu trúc nền kinh tế và việc người dân chuyển sang dùng đèn LED tiết kiệm điện.
Ánh sáng ban đêm tại Trung Quốc và miền Bắc Ấn Độ đã tăng vọt cùng với quá trình đô thị hóa. Trong khi đó, các biện pháp bảo tồn năng lượng đã giúp giảm ô nhiễm ánh sáng tại thành phố Paris và trên toàn nước Pháp, nơi ghi nhận mức giảm độ sáng lên tới 33%.
Anh và Hà Lan lần lượt ghi nhận mức giảm 22% và 21% độ sáng. Xu hướng mờ đi này thể hiện rõ nét vào năm 2022, khi toàn khu vực chìm trong cuộc khủng hoảng năng lượng hệ quả từ cuộc xung đột Nga - Ukraine.
Nghiên cứu cũng hé lộ mức độ đốt bỏ khí dư của các công ty năng lượng Mỹ trong giai đoạn sản xuất dầu mỏ và khí đốt tự nhiên nội địa đạt mức kỷ lục. Hình ảnh vệ tinh cho thấy các chu kỳ đốt khí cường độ cao tại khu vực trung tâm nước Mỹ, đặc biệt là lưu vực Permian ở bang Texas và mỏ Bakken ở bang Bắc Dakota.
Bà Deborah Gordon, chuyên gia cao cấp tại Chương trình Trí tuệ Khí hậu của Viện Rocky Mountain (Mỹ) nhận định: “Việc cung cấp bức tranh thực tế cho giới đầu tư, các nhà vận hành và các công ty bảo hiểm mang lại giá trị to lớn cho cả Nhà nước lẫn doanh nghiệp. Một khi nhận thức được những nơi đang lãng phí khí đốt trên toàn thế giới, chúng ta sẽ có được chìa khóa mở ra sự đột phá cho an ninh năng lượng, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường”.
