Rạng sáng 5/8 theo giờ Mỹ, một tầng tên lửa Falcon 9 của SpaceX đã va chạm với bề mặt Mặt Trăng sau khi mất kiểm soát quỹ đạo, làm dấy lên những tranh luận mới về quản lý rác thải vũ trụ trong bối cảnh hoạt động thám hiểm Mặt Trăng ngày càng gia tăng.
Cụ thể, tầng thứ hai của tên lửa Falcon 9 từng đưa tàu đổ bộ Mặt Trăng Blue Ghost lên quỹ đạo hồi tháng 1/2025 đã va chạm với bề mặt gần miệng núi lửa Einstein ở rìa phía Tây Mặt Trăng.
Mảnh tên lửa nặng khoảng 4 tấn được cho là đã va chạm với tốc độ khoảng 8.690 km/giờ, tạo ra một đám bụi lớn trên bề mặt Mặt Trăng. Không có tàu thăm dò nào ghi lại trực tiếp vụ va chạm, song Kính viễn vọng rất lớn (VLT) của Đài quan sát Nam Âu (ESO) tại Chile đã phát hiện tín hiệu quang phổ của natri và liti trong đám bụi tồn tại khoảng 5-10 phút sau đó.Các nhà khoa học nhận định natri nhiều khả năng có nguồn gốc từ lớp đất bề mặt Mặt Trăng, trong khi lithium có thể được giải phóng từ phần vật liệu của tên lửa. Tuy nhiên, các kết luận này vẫn cần được kiểm chứng thêm.
Theo SpaceX, vụ va chạm không phải là chủ đích. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ và cạn nhiên liệu, tầng tên lửa không còn khả năng điều khiển. Dưới tác động kết hợp của hoạt động Mặt Trời và trường hấp dẫn, quỹ đạo của vật thể đã thay đổi và cuối cùng hướng về Mặt Trăng.
Thông thường, tầng hai của tên lửa sẽ quay trở lại khí quyển Trái Đất, sau đó cháy rụi hoặc rơi xuống đại dương. Tuy nhiên, đối với các sứ mệnh không gian sâu như thám hiểm Mặt Trăng, nhiều tầng tên lửa không còn đủ nhiên liệu để thực hiện hành trình quay về sau khi hoàn thành nhiệm vụ.
Đây không phải lần đầu tiên mảnh vỡ không gian va chạm với Mặt Trăng. Năm 2022, một tầng tên lửa Trường Chinh của Trung Quốc cũng đã đâm xuống bề mặt thiên thể này.
Trước đó, năm 2009, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) từng chủ động cho một tầng tên lửa va chạm với Mặt Trăng nhằm phục vụ nghiên cứu về băng nước.
Giới chuyên gia cho rằng sự cố mới nhất cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng các quy tắc quốc tế về quản lý rác thải vũ trụ, nhất là khi số lượng sứ mệnh hướng tới Mặt Trăng dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.
