Ngày 3/6, NASA thông báo sẽ chi khoảng 590 triệu USD cho ba doanh nghiệp tư nhân gồm Astrobotic, Firefly và Intuitive Machines để thực hiện bốn sứ mệnh vận chuyển thiết bị khoa học cùng hàng hóa lên Mặt Trăng. Trong đó, Astrobotic là doanh nghiệp duy nhất được giao hai nhiệm vụ.
Cơ quan này cũng đang xem xét khả năng cải tiến mẫu xe tự hành trên sao Hỏa mang tên Promise để sử dụng trên bề mặt Mặt Trăng.
Những dự án trên nằm trong chiến lược phát triển hệ thống hạ tầng bằng robot nhằm hỗ trợ các phi hành gia trong các sứ mệnh tương lai.
Theo ông Carlos García-Galán, Giám đốc chương trình căn cứ Mặt Trăng của NASA, các hợp đồng mới là một phần của Giai đoạn 1 trong kế hoạch xây dựng khu định cư lâu dài trên Mặt Trăng, nơi các phi hành gia có thể sinh sống và làm việc. Giai đoạn này dự kiến kéo dài đến năm 2028 với tổng kinh phí khoảng 10 tỷ USD.
Trước đó, NASA cũng đã công bố một số hợp đồng thuộc giai đoạn đầu của chương trình, bao gồm việc chuyển đổi ba sứ mệnh đã được ký kết trước đây sang mục tiêu phục vụ trực tiếp cho dự án căn cứ Mặt Trăng. Hồi tháng 5, cơ quan này tiếp tục trao các hợp đồng trị giá hơn 1 tỷ USD để phát triển các phương tiện di chuyển trên bề mặt Mặt Trăng và triển khai máy bay không người lái nhằm khảo sát, lập bản đồ địa điểm xây dựng căn cứ, sớm nhất vào năm 2028.
Theo kế hoạch, Giai đoạn 2 và Giai đoạn 3 sẽ được triển khai trong thập niên 2030 với mục tiêu xây dựng các mô-đun sinh sống có áp suất, lắp đặt hệ thống phát điện và từng bước hình thành các khu định cư bán thường trực trên Mặt Trăng.
Việc thúc đẩy chương trình căn cứ Mặt Trăng là một phần trong chiến lược giúp Mỹ duy trì lợi thế trong cuộc cạnh tranh không gian với Trung Quốc. Trong nhiều năm qua, các nhà lập pháp Mỹ liên tục cảnh báo chương trình không gian của Bắc Kinh đang phát triển nhanh chóng và có nguy cơ vượt Mỹ về năng lực công nghệ.
Tuy nhiên, NASA cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức.
Một trong những đối tác quan trọng của cơ quan này là Blue Origin, công ty vũ trụ do tỷ phú Jeff Bezos sáng lập, dự kiến sẽ đưa tàu đổ bộ cỡ lớn Blue Moon tới khu vực cực Nam của Mặt Trăng vào cuối năm nay. Đây là khu vực được đánh giá có trữ lượng băng nước lớn, nguồn tài nguyên có thể được chuyển hóa thành nhiên liệu tên lửa hoặc nước sinh hoạt cho các sứ mệnh dài ngày.
Song kế hoạch này bị ảnh hưởng sau sự cố hồi tháng 5, khi tên lửa New Glenn của Blue Origin phát nổ ngay trên bệ phóng trong quá trình thử nghiệm, gây hư hại nghiêm trọng cơ sở hạ tầng. Hiện vẫn chưa rõ thời điểm phóng tàu Blue Moon sẽ phải lùi lại bao lâu.
Ông Carlos García-Galán cho biết NASA đang cân nhắc các phương án thay thế, bao gồm khả năng sử dụng một phương tiện phóng khác nếu Blue Origin không kịp đáp ứng tiến độ.
Ngay sau vụ nổ, Giám đốc NASA Jared Isaacman khẳng định cơ quan này sẽ chủ động phối hợp với các đối tác tư nhân để tháo gỡ khó khăn thay vì chờ đợi.
Ông nhấn mạnh NASA sẽ đóng vai trò tích cực trong việc vượt qua các trở ngại, giống như cách cơ quan này từng thực hiện trong chương trình chinh phục Mặt Trăng vào những năm 1960.
Blue Origin không phải đối tác duy nhất tham gia chương trình. SpaceX cũng đang phát triển hệ thống tên lửa Starship để vận chuyển phi hành gia lên Mặt Trăng, dù phương tiện này hiện vẫn chưa đi vào hoạt động.
Trong khi đó, Firefly Aerospace hiện là doanh nghiệp duy nhất thực hiện thành công hoàn toàn một sứ mệnh hạ cánh mềm trên Mặt Trăng với tàu Blue Ghost. Còn Intuitive Machines đã hai lần đưa tàu đổ bộ xuống khu vực gần cực Nam Mặt Trăng, song cả hai phương tiện đều bị lật sau khi tiếp đất.
Theo NASA, việc liên tục công bố các kế hoạch xây dựng căn cứ Mặt Trăng trong năm nay nhằm tạo tín hiệu rõ ràng để khuyến khích khu vực tư nhân tiếp tục đầu tư vào công nghệ và mở rộng năng lực sản xuất phục vụ chương trình.
Tổng chi phí xây dựng căn cứ Mặt Trăng được NASA ước tính vào khoảng 30 tỷ USD.
Dự án là một phần quan trọng của chương trình Artemis, vốn đã tiêu tốn khoảng 100 tỷ USD. Đến nay, Artemis đã hoàn thành một chuyến bay thử không người lái và một sứ mệnh đưa phi hành đoàn bay vòng quanh Mặt Trăng. Trong giai đoạn tiếp theo, NASA đặt mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, trước khi xây dựng một khu định cư lâu dài.
Dù nhận được sự ủng hộ của cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ, con đường xây dựng căn cứ thường trực trên Mặt Trăng vẫn còn nhiều rào cản về công nghệ, tài chính, chính trị và đạo đức.
Các chuyên gia cho rằng hạ tầng trên Mặt Trăng hiện gần như chưa đáp ứng được yêu cầu để duy trì một cộng đồng sinh sống lâu dài. Ngay cả việc thiết lập hệ thống thời gian chuẩn trên Mặt Trăng cũng vẫn chưa được giải quyết, bởi thời gian trên Mặt Trăng trôi nhanh hơn Trái Đất một lượng rất nhỏ.
Bên cạnh đó, bài toán tài chính vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Dự luật Big Beautiful Bill của chính quyền Tổng thống Donald Trump phân bổ khoảng 10 tỷ USD cho NASA trong vòng sáu năm. Tuy nhiên, phần lớn khoản kinh phí này được dành cho các mục tiêu cụ thể.
Đáng chú ý, khoảng 2,6 tỷ USD ban đầu được bố trí để phát triển trạm vũ trụ Gateway trên quỹ đạo Mặt Trăng đã bị NASA hủy bỏ kế hoạch từ tháng 3. Cơ quan này cho rằng nguồn lực sẽ được sử dụng hiệu quả hơn nếu tập trung trực tiếp vào việc xây dựng hạ tầng trên bề mặt Mặt Trăng thay vì phát triển một trạm trung chuyển ngoài quỹ đạo.
