Chia sẻ với hãng thông tấn MONTSAME, nghệ nhân may trang phục truyền thống L.Tuul, quê tại huyện Nömrög, tỉnh Zavkhan, cho biết bà đã gắn bó với nghề hơn 27 năm. Tình yêu dành cho nghề may bắt nguồn từ thời thơ ấu khi bà thường ngồi quan sát mẹ và bà ngoại cặm cụi may từng chiếc áo truyền thống.
Theo bà L.Tuul, với phụ nữ Mông Cổ ngày trước, biết may vá không chỉ là một kỹ năng mà còn là nét đẹp của sự đảm đang. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, bà quyết định theo học chuyên ngành mỹ thuật, thiết kế và thêu truyền thống trước khi thành lập xưởng may "Tuul Salon" chuyên thiết kế trang phục dân tộc.
 |
| Đối với nữ nghệ nhân, may một bộ deel không đơn thuần là công việc mà còn là cách gìn giữ và truyền lại di sản văn hóa của tổ tiên. |
Hiện nay, bà chủ yếu thực hiện các mẫu deel truyền thống kết hợp với phong cách hiện đại theo yêu cầu của khách hàng. Mỗi bộ trang phục đều được đo cắt riêng để phù hợp với vóc dáng từng người bởi cấu trúc của deel, từ phần vai, cổ áo, nẹp áo, cúc cho đến tà áo đều tuân theo những quy chuẩn truyền thống nghiêm ngặt.
Theo nghệ nhân L.Tuul, một bộ deel chuẩn của người Mông Cổ luôn có phần vai liền, tà áo rộng và dài. Ngay cả tà áo cũng mang ý nghĩa biểu tượng, thể hiện sự chở che, bao bọc dành cho con cháu.
 |
 |
Bà cho rằng điểm đặc biệt của deel nằm ở chỗ đây không chỉ là quần áo mà còn là sản phẩm phản ánh trí tuệ thích nghi với môi trường sống của cư dân du mục. Thiết kế của trang phục được hình thành để phù hợp với khí hậu khắc nghiệt và cuộc sống thường xuyên cưỡi ngựa, di chuyển trên thảo nguyên.
Phần cổ tay dài có thể dùng như găng tay giữ ấm, chiếc đai bản rộng giúp bảo vệ vùng thắt lưng và cột sống, trong khi tà áo dài vừa thuận tiện khi cưỡi ngựa vừa có thể trở thành tấm chăn trong những chuyến đi xa. Theo bà, nếu nhìn dưới góc độ hiện đại, deel là một loại trang phục đa năng, thân thiện với môi trường và được thiết kế tối ưu cho chuyển động của cơ thể.
Các nghiên cứu khảo cổ cũng cho thấy lịch sử của trang phục Mông Cổ có từ rất sớm. Hình ảnh những bộ áo làm từ da thú đã xuất hiện trên các bức tranh đá và trong các khu mộ cổ, phản ánh quá trình người Mông Cổ thích nghi với điều kiện tự nhiên ngay từ thời cổ đại. Theo thời gian, lụa, gấm, lông thú cùng nhiều chất liệu cao cấp được sử dụng không chỉ vì giá trị thẩm mỹ mà còn thể hiện địa vị xã hội, tuổi tác và các quy tắc lễ nghi.
 |
Một trong những nét độc đáo của deel là hệ thống hoa văn mang nhiều tầng ý nghĩa biểu tượng. Hoa văn dây xích tượng trưng cho sự đoàn kết và sức mạnh; hoa văn hoa lá thể hiện sự sinh sôi và cuộc sống thanh khiết; hoa văn mây biểu trưng cho hạnh phúc, tự do; còn các họa tiết hình học tượng trưng cho núi non, sông nước và sự trường tồn của thiên nhiên.
Người Mông Cổ xưa thậm chí còn tránh để trẻ nhỏ mặc những bộ trang phục có quá nhiều hoa văn vì cho rằng điều đó có liên quan đến vận khí và sự trưởng thành của trẻ.
Không chỉ vậy, deel còn gắn với nhiều quy tắc ứng xử trong đời sống. Người Mông Cổ kiêng giẫm lên cổ áo, không đặt áo lộn ngược, không bước qua mũ hoặc thắt lưng, không đội mũ của người khác và không quấn thắt lưng ngược chiều mặt trời. Việc không để áo mở ngực, không buông thõng tay áo hay không vén tà áo trước mặt người lớn tuổi đều được xem là những phép tắc nhằm rèn luyện sự khiêm nhường và lòng tôn kính.
Theo nghệ nhân L.Tuul, ngay cả những chiếc cúc áo trên deel cũng mang ý nghĩa biểu tượng. Người xưa quan niệm mỗi chiếc cúc đều gửi gắm một lời chúc tốt đẹp: cúc trên cổ tượng trưng cho trí tuệ, cúc tiếp theo cầu mong công việc thuận lợi, cúc dưới nách nhắc nhở gìn giữ tri thức, còn cúc ở hông thể hiện tinh thần biết quan tâm, giúp đỡ những người yếu thế.
Những năm gần đây, bà nhận thấy giới trẻ Mông Cổ ngày càng quan tâm đến trang phục truyền thống. Điều đáng mừng là họ không chỉ mặc deel trong các dịp lễ hội mà còn tìm hiểu ý nghĩa văn hóa, lịch sử và các giá trị tinh thần ẩn chứa trong từng đường kim mũi chỉ.
Đối với bà L.Tuul, điều quý giá nhất khi may một bộ deel là tạo nên một tác phẩm phù hợp với gương mặt, thần thái, tính cách và độ tuổi của người mặc, đồng thời góp phần gìn giữ di sản cho các thế hệ tương lai.
Nghệ nhân cũng nhấn mạnh rằng màu sắc của deel đều mang ý nghĩa riêng trong văn hóa Mông Cổ. Màu trắng tượng trưng cho sự trong sạch và chính trực; màu xanh là bầu trời vĩnh cửu và hòa bình; màu xanh lá đại diện cho thiên nhiên và sự phát triển; màu đỏ biểu trưng cho ngọn lửa, lòng dũng cảm và niềm vui; màu vàng tượng trưng cho trí tuệ và phúc lành; trong khi màu nâu thể hiện sự điềm tĩnh, còn màu đen biểu trưng cho sức mạnh và sự bền bỉ.
Theo bà, từ chất liệu, hoa văn, màu sắc cho đến từng chiếc cúc áo, mỗi bộ deel đều chứa đựng những lời chúc phúc, những bài học về đạo đức và triết lý sống mà người Mông Cổ đã gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành một trong những biểu tượng đặc sắc nhất của văn hóa dân tộc.
