Trong bối cảnh Hà Nội đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn về quỹ đất, môi trường và tổ chức không gian đô thị, việc nghiên cứu những phương thức lưu giữ di cốt, tưởng niệm người đã khuất theo hướng văn minh, hiện đại đang đặt ra yêu cầu cấp thiết. Ngọc hóa – công nghệ chuyển hóa tro cốt sau hỏa táng thành tinh thể Linh Ngọc – được các chuyên gia nhìn nhận là một hướng tiếp cận mới, cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá về cơ sở khoa học, pháp lý và khả năng ứng dụng trong thực tiễn.
Tọa đàm do PGS.TS Vũ Văn Phúc, Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì, với sự tham gia của gần 100 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa, môi trường, quy hoạch đô thị, tôn giáo, cùng đại diện các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí.
Tập trung trao đổi về cơ sở khoa học, giá trị văn hóa, khả năng ứng dụng và những điều kiện cần thiết để Ngọc hóa trở thành một lựa chọn mới trong lưu giữ di cốt, tổ chức không gian tưởng niệm, tọa đàm hướng tới tìm kiếm những giải pháp phù hợp với yêu cầu phát triển đô thị bền vững, đặc biệt trong bối cảnh Thủ đô Hà Nội đang triển khai các định hướng quy hoạch dài hạn.
Thông qua các tham luận và ý kiến trao đổi đa chiều, các đại biểu tập trung làm rõ tiềm năng của công nghệ Ngọc hóa trong việc sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, giảm áp lực đối với hệ thống nghĩa trang, bảo vệ môi trường, đồng thời xem xét sự phù hợp của phương thức tưởng niệm mới với phong tục, tín ngưỡng và truyền thống đạo lý Hiếu Nghĩa của dân tộc.
 |
| PGS.TS Vũ Văn Phúc – Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu tại Tọa đàm. |
Áp lực quỹ đất đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tưởng niệm
Quá trình đô thị hóa nhanh chóng đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và tổ chức không gian đô thị tại Hà Nội. Bên cạnh nhu cầu phát triển nhà ở, hạ tầng giao thông, các công trình công cộng, quy hoạch nghĩa trang và bố trí không gian an táng cũng là vấn đề cần được quan tâm trong chiến lược phát triển Thủ đô dài hạn.
Đáng chú ý, định hướng quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm và việc triển khai Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng tiếp tục đặt ra yêu cầu đối với công tác quản lý, di dời và bố trí lại các khu nghĩa trang hiện hữu.
Theo số liệu từ Báo cáo điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 của UBND thành phố Hà Nội, ước tính khoảng 109.000 ngôi mộ sẽ phải di dời để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng và triển khai các dự án. Đây không đơn thuần là bài toán về diện tích đất, kinh phí hay hạ tầng nghĩa trang, mà còn liên quan trực tiếp đến đời sống tâm linh, phong tục an táng và nguyện vọng tưởng niệm người thân của hàng nghìn gia đình.
Thực tiễn đó đòi hỏi phải nghiên cứu những phương thức an táng, lưu giữ di cốt và tổ chức không gian tưởng niệm phù hợp hơn với điều kiện đô thị hiện đại, đồng thời bảo đảm sự tôn trọng đối với phong tục, tín ngưỡng và các giá trị văn hóa truyền thống.
Ngày 18/3/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 1193/QĐ-UBND về việc công bố Danh mục các bài toán lớn của thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 (đợt 1), nhằm huy động sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học trong nghiên cứu, đề xuất giải pháp phát triển Thủ đô.
Trong đó, những vấn đề liên quan đến vệ sinh và trật tự đô thị, khai thác hiệu quả không gian đô thị và hạ tầng, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được xác định là các nội dung cần có những giải pháp thiết thực. Từ góc độ này, Ngọc hóa đang được các chuyên gia xem xét như một hướng nghiên cứu có tiềm năng đóng góp vào ba bài toán lớn của thành phố, gồm bài toán số 2, số 6 và số 29.
Tại tọa đàm khoa học “Ngọc hóa – Giải pháp tưởng niệm văn minh góp phần giải quyết một số bài toán lớn của thành phố Hà Nội”, tổ chức sáng 31/10/2026 tại Hà Nội, PGS.TS Vũ Văn Phúc, Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, nhấn mạnh việc nghiên cứu các phương thức tưởng niệm mới cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa tiến bộ khoa học, yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và truyền thống văn hóa, đạo lý Hiếu Nghĩa của dân tộc.
Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, Ngọc hóa có thể mở ra thêm lựa chọn trong lưu giữ di cốt, góp phần giảm áp lực về không gian an táng, đồng thời tạo điều kiện hình thành những không gian tưởng niệm tập trung, trang nghiêm, thuận tiện cho việc thăm viếng của các thế hệ. Tuy nhiên, để hình thức này có thể được xem xét ứng dụng tại Việt Nam, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học và pháp lý, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn.
 |
| Ngọc hoá - Xu hướng của tương lai |
Kết hợp công nghệ với yêu cầu bảo vệ môi trường và gìn giữ văn hóa
Ngọc hóa được giới thiệu là quá trình ứng dụng công nghệ nhằm chuyển hóa các thành phần khoáng chất trong tro cốt sau hỏa táng thành những tinh thể rắn có hình thức tương tự ngọc, gọi là Linh Ngọc. Khác với phương thức lưu giữ tro cốt thông thường, Linh Ngọc có kích thước nhỏ gọn, có thể được an trí trong bài vị, tháp pha lê, vật phẩm tưởng niệm hoặc những không gian thờ tự được thiết kế chuyên biệt.
Đặc điểm này mở ra khả năng tổ chức các không gian tưởng niệm tập trung, đa tầng, đa lớp, qua đó tối ưu hóa diện tích lưu giữ di cốt tại những đô thị có mật độ dân cư cao. Đây là hướng tiếp cận đáng nghiên cứu trong bối cảnh nhu cầu tưởng niệm người đã khuất luôn hiện hữu, trong khi quỹ đất dành cho các công trình đô thị ngày càng chịu nhiều sức ép.
Từ góc độ quy hoạch và phát triển hạ tầng, PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng, cho rằng việc thu nhỏ di cốt thành Linh Ngọc có thể tạo điều kiện khai thác hiệu quả không gian đa tầng, bao gồm các tháp tưởng niệm cao tầng và không gian ngầm, góp phần giảm áp lực sử dụng đất nghĩa trang mặt đất, hỗ trợ công tác di dời các khu nghĩa trang hiện hữu.
Bên cạnh đó, chuyên gia cũng đề cập đến tiềm năng của công nghệ này trong việc hạn chế những nguy cơ ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước ngầm gắn với mô hình mộ mả truyền thống; đồng thời mở ra khả năng ứng dụng công nghệ số trong quản lý, lưu trữ dữ liệu và truy xuất nguồn gốc Linh Ngọc.
Theo các ý kiến tại tọa đàm, nếu được nghiên cứu và phát triển trên cơ sở các tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp, Ngọc hóa có thể góp phần đa dạng hóa phương thức lưu giữ di cốt, đồng thời tạo tiền đề cho việc hình thành các mô hình dịch vụ tưởng niệm hiện đại, có tính hệ thống và thuận tiện trong quản lý.
Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực cần được đánh giá một cách thận trọng. Các đặc tính vật liệu, độ bền, mức độ an toàn, quy trình công nghệ và tác động môi trường cần được kiểm nghiệm, đánh giá độc lập theo những tiêu chuẩn khoa học phù hợp. Kinh nghiệm từ một số quốc gia và vùng lãnh thổ như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan có thể là nguồn tham khảo để nghiên cứu, lựa chọn giải pháp thích hợp với điều kiện Việt Nam.
Một vấn đề quan trọng khác là sự phù hợp của phương thức tưởng niệm mới với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt. Trong truyền thống dân tộc, thờ cúng tổ tiên, tưởng nhớ người đã khuất và gìn giữ mối liên hệ giữa các thế hệ luôn là những giá trị có ý nghĩa sâu sắc.
Do đó, đổi mới phương thức lưu giữ di cốt không đồng nghĩa với việc thay đổi những giá trị cốt lõi của đạo lý gia đình và truyền thống dân tộc. Ngược lại, nếu được tổ chức phù hợp, các không gian tưởng niệm mới có thể tạo thêm điều kiện để con cháu thăm viếng, tri ân, duy trì sự gắn kết với cội nguồn.
Đây cũng là khía cạnh nhân văn cần được quan tâm trong quá trình nghiên cứu Ngọc hóa, bởi một giải pháp tưởng niệm chỉ có ý nghĩa khi đáp ứng đồng thời yêu cầu về khoa học, môi trường và sự chấp nhận của cộng đồng.
 |
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm. |
Cần hoàn thiện cơ sở pháp lý, từng bước đánh giá khả năng ứng dụng
Tọa đàm khoa học ngày 31/10/2026 do Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh phối hợp với Viện Phát triển Tài nguyên và Môi trường và Tạp chí Người cao tuổi tổ chức, với sự tham gia của gần 100 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa, môi trường, quy hoạch đô thị, tôn giáo, cùng đại diện các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí.
Tiếp nối Hội thảo khoa học “Ngọc hóa – Xu hướng của tương lai” tổ chức ngày 28/3/2026, tọa đàm lần này tập trung sâu hơn vào những vấn đề thực tiễn, đặc biệt là khả năng ứng dụng công nghệ Ngọc hóa trong bối cảnh phát triển đô thị tại Hà Nội.
Các tham luận và thảo luận tập trung vào bốn nhóm nội dung chính: thực tiễn các phương thức an táng và xu hướng tưởng niệm hiện đại; cơ sở khoa học, công nghệ và triển vọng ứng dụng Ngọc hóa tại Việt Nam; giá trị văn hóa và khả năng phát triển không gian tưởng niệm trong đô thị hiện đại; định hướng nghiên cứu, triển khai ứng dụng và những khuyến nghị chính sách.
Đáng chú ý, các đại biểu không chỉ trao đổi về tiềm năng công nghệ mà còn đặt ra yêu cầu đánh giá toàn diện các điều kiện triển khai, từ quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn môi trường, cơ chế quản lý, truy xuất nguồn gốc đến cơ sở pháp lý và khả năng tiếp nhận của người dân.
Đây là những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với việc xem xét một phương thức tưởng niệm mới. Bởi lẽ, bên cạnh tính khả thi về mặt công nghệ, việc ứng dụng còn phải bảo đảm quyền và nguyện vọng của các gia đình, tôn trọng phong tục, tín ngưỡng, đồng thời có cơ chế quản lý minh bạch, chặt chẽ.
Từ thực tiễn quy hoạch và phát triển đô thị, việc nghiên cứu Ngọc hóa cũng cần được đặt trong mối liên hệ tổng thể với hệ thống nhà tang lễ, cơ sở hỏa táng, khu lưu giữ tro cốt và quy hoạch nghĩa trang. Nếu có đủ cơ sở khoa học và pháp lý, mô hình này có thể được xem xét như một phương án bổ sung, góp phần đa dạng hóa lựa chọn tưởng niệm cho người dân, thay vì đặt ra mục tiêu thay thế các hình thức an táng truyền thống.
Có thể thấy, bài toán về không gian nghĩa trang không chỉ là vấn đề quy hoạch, xây dựng hay quản lý đất đai, mà còn gắn với những giá trị văn hóa, tinh thần và tình cảm gia đình. Vì vậy, mọi giải pháp đổi mới cần được tiếp cận trên tinh thần khoa học, thận trọng, nhân văn và tôn trọng sự lựa chọn của cộng đồng.
Thông qua tọa đàm, các nhà khoa học và chuyên gia hướng tới việc bổ sung luận cứ phục vụ nghiên cứu, đánh giá khả năng ứng dụng Ngọc hóa tại Việt Nam, trước mắt trong bối cảnh những yêu cầu thực tiễn đang đặt ra đối với Thủ đô Hà Nội. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục trao đổi, kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xem xét hoàn thiện hành lang pháp lý và những tiêu chuẩn cần thiết đối với lĩnh vực này.
Trong tiến trình xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại và phát triển bền vững, việc chủ động nghiên cứu những mô hình mới để sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng đời sống đô thị là yêu cầu khách quan. Ngọc hóa, với những tiềm năng và vấn đề còn cần kiểm chứng, là một trong những hướng tiếp cận đáng được nghiên cứu nghiêm túc.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tìm kiếm một phương thức lưu giữ di cốt phù hợp hơn với điều kiện đô thị, mà còn là bảo đảm để những giá trị về đạo Hiếu, lòng tri ân và sự tưởng nhớ người đã khuất tiếp tục được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ trong đời sống hiện đại.
