NSND Trịnh Thịnh – Dấu ấn khó phai của điện ảnh Việt Nam

Sinh năm 1926, Trịnh Thịnh thuộc lớp diễn viên đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam, góp mặt từ những bộ phim đặt nền móng cho nền điện ảnh non trẻ. Trong gần nửa thế kỷ hoạt động, ông không phải là ngôi sao của những vai chính, nhưng lại là gương mặt quen thuộc, góp phần tạo nên chiều sâu cho nhiều tác phẩm.

Ông bắt đầu sự nghiệp với Chung một dòng sông – bộ phim truyện đầu tiên của điện ảnh cách mạng. Từ một vai nhỏ, Trịnh Thịnh dần khẳng định khả năng diễn xuất qua các tác phẩm như Vợ chồng A Phủ với vai A Sinh, rồi đến Truyện vợ chồng anh Lực, nơi ông để lại ấn tượng với nhân vật ông Củng mang màu sắc châm biếm.

Điểm nổi bật trong sự nghiệp của Trịnh Thịnh là khả năng hóa thân vào những nhân vật đời thường. Ông không tạo dấu ấn bằng sự kịch tính, mà bằng lối diễn tiết chế, gần với đời sống. Những vai diễn của ông thường là nông dân, cán bộ cơ sở hay những người đàn ông bình dị – nhưng mỗi nhân vật đều có cá tính riêng, không trùng lặp.

Bước sang giai đoạn Đổi mới, ông ghi dấu với hai vai diễn tiêu biểu trong Thị trấn yên tĩnh (1986) và Thằng Bờm (1987). Ở Thị trấn yên tĩnh, ông vào vai phó chủ tịch huyện háo danh, kệch cỡm – một hình ảnh mang tính châm biếm, phản ánh những chuyển động xã hội. Trong khi đó, Thằng Bờm lại cho thấy một Trịnh Thịnh hoàn toàn khác: người ông nông dân hồn hậu, giản dị. Vai diễn này giúp ông giành giải Nam diễn viên xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8.

Phân cảnh trong phim Thằng Bờm. Ảnh: VFDA

Chia sẻ về NSND Trịnh Thịnh, đạo diễn – NSƯT Lê Đức Tiến, người đã làm ra hai bộ phim kể trên nhớ lại: “Nghệ sĩ Trịnh Thịnh là một tài năng lớn, không hề thua kém những nghệ sĩ nổi tiếng thế giới. Ông có thể đóng mọi loại vai, từ nghiêm túc cho tới những vai hài. Một trong những lý do ông luôn nhận được sự tôn trọng, chính là thái độ làm việc chuyên nghiệp, trân trọng các đạo diễn, diễn viên làm việc cùng với mình, đó là một nhân cách lớn trong ngành điện ảnh.

Thuở mới bước chân vào nghề, NSND Bùi Bài Bình có cơ duyên được đứng chung khung hình với nghệ sĩ Trịnh Thịnh trong Thị trấn yên tĩnh, một kỷ niệm mà đến nay ông vẫn xem là dấu mốc đáng quý trong sự nghiệp. Nhắc về người tiền bối, ông bồi hồi cho rằng đó không chỉ là một lần hợp tác, mà còn là cơ hội để học nghề từ một tấm gương lớn.

“Được làm việc với nghệ sĩ Trịnh Thịnh trong bộ phim ấy là may mắn hiếm có. Ông khiến tôi nể phục bởi lối diễn rất riêng, tưng tửng, nhẹ tênh mà sâu sắc, như không hề diễn. Ở ông, hài không chỉ để cười, mà là cách đi thẳng vào tâm lý nhân vật. Và sau mỗi tiếng cười, luôn còn lại điều gì đó khiến khán giả phải nghĩ”, NSND Bùi Bài Bình chia sẻ.

Chính phong cách ấy, giản dị mà thấm thía, đã để lại dấu ấn sâu đậm, trở thành một trong những ảnh hưởng bền lâu trong hành trình làm nghề của Bùi Bài Bình.

NSND Trịnh Thịnh trong phim Thị trấn yên tĩnh. Ảnh: VFDA

Sau đó, trong Lời nguyền của dòng sông, ông tiếp tục thể hiện thế mạnh với dạng vai số phận – hình ảnh người vạn chài nhiều bi kịch, để lại dư âm ám ảnh. Đến Tết này ai đến xông nhà (2002), ông có lần xuất hiện cuối cùng trên màn ảnh với một vai diễn nhẹ nhàng, trước khi rút lui vì lý do sức khỏe.

Dù không đảm nhận nhiều vai chính, Trịnh Thịnh vẫn được xem là một trong những diễn viên có khả năng “giữ nhịp” cho tác phẩm. Ông mang đến sự chân thật cho từng cảnh phim, khiến nhân vật trở nên gần gũi và có sức sống lâu dài.

Trong số những tác phẩm ông tham gia, Thị trấn yên tĩnh và Thằng Bờm hiện được lựa chọn trình chiếu trong chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi Mới” tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần IV – DANAFF IV. Sự trở lại của hai bộ phim không chỉ gợi nhắc về một giai đoạn chuyển mình của điện ảnh Việt, mà còn cho thấy giá trị bền vững của những vai diễn mà Trịnh Thịnh đã để lại.

Năm 2014, sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng nhiều thế hệ nghệ sĩ và khán giả. Sự nghiệp của ông không được đong đếm bằng số vai chính hay ánh hào quang danh tiếng, mà được khắc ghi qua những nhân vật vẫn sống mãi trong ký ức, những con người giản dị, đời thường nhưng chân thật và khó có thể thay thế trên màn ảnh Việt.