Sân trường ngập nước. Phòng học trở nên kém thoải mái khi nhiệt độ tăng cao. Những trận mưa lớn làm gián đoạn việc đi lại và đến trường.
Tại ba trường học ở Dhaka, Bangladesh, các tác động liên quan đến khí hậu xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, tất cả cùng đặt ra một câu hỏi: học sinh có thể đến lớp an toàn, học tập trong điều kiện phù hợp và tiếp tục việc học khi thời tiết ngày càng khắc nghiệt hay không?
Tại Trường Tiểu học Công lập Amtali Staff Welfare ở Tejgaon, cô Gulshan Ara Khanum, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết tình trạng ngập nước thường kéo dài nhiều ngày sau những trận mưa lớn. Điều này khiến học sinh khó đến trường. Ngay cả khi có thể đến lớp, đồng phục bị ướt, sách vở thấm nước và việc học đã bị xáo trộn ngay từ trước khi tiết học đầu tiên bắt đầu.
Đối với một đứa trẻ, sự gián đoạn có thể bắt đầu ngay trên đường đến trường. Trường nằm gần khu vực giao thông đông đúc Mohakhali, nơi giáo viên cho biết học sinh phải di chuyển giữa dòng xe cộ, tiếng ồn và ô nhiễm không khí. Khi mưa lớn gây ngập, việc đi lại trong khuôn viên thấp trũng trở nên khó khăn hơn, đồng thời thu hẹp không gian ngoài trời mà học sinh có thể sử dụng an toàn.
Đây là một trong những thực tế được ghi nhận trong các chuyến khảo sát trường học vào tháng 5/2026, do nhóm công tác chung của UNESCO Dhaka và Viện Kế hoạch Giáo dục Quốc tế UNESCO (UNESCO-IIEP) thực hiện. Đoàn đã tới Trường Tiểu học Công lập Amtali Staff Welfare, Trường Trung học Nữ Siddheshwari ở Ramna và Học viện Bách khoa Nữ Dhaka ở Agargaon.
Các chuyến khảo sát nằm trong khuôn khổ Sáng kiến Hệ thống Giáo dục Thích ứng với Khí hậu (CSESI), do Đối tác Toàn cầu về Giáo dục (GPE) tài trợ và được triển khai thông qua UNESCO Dhaka, UNESCO-IIEP cùng tổ chức Save the Children.
 |
Thông qua sáng kiến này, Bangladesh đang xây dựng phân tích quốc gia về rủi ro khí hậu đối với lĩnh vực giáo dục. Mục tiêu là xác định rõ hơn những điểm dễ bị tổn thương của hệ thống giáo dục và những lĩnh vực cần được củng cố, qua đó đưa rủi ro khí hậu vào quá trình lập kế hoạch, phân bổ ngân sách và triển khai các chính sách giáo dục.
Tuy nhiên, dữ liệu ở cấp quốc gia không thể phản ánh đầy đủ cách các áp lực khí hậu tương tác với điều kiện thực tế hằng ngày tại trường học, từ khả năng tiếp cận, cơ sở hạ tầng đến an toàn và mức độ sẵn sàng ứng phó.
Tại Trường Trung học Nữ Siddheshwari, các vấn đề được nêu gồm những vết nứt ở các tòa nhà cũ, hệ thống điện, an toàn phòng cháy chữa cháy, ô nhiễm không khí và ngập úng. Trong những đợt mưa lớn mùa mưa, các tuyến đường xung quanh trường cũng có thể trở nên khó đi lại. Tại đây, các áp lực môi trường kết hợp với những hạn chế về cơ sở hạ tầng, ảnh hưởng cả đến khả năng đến trường của học sinh lẫn môi trường học tập sau khi các em có mặt tại trường.
Tại Học viện Bách khoa Nữ Dhaka, một khía cạnh khác của khả năng chống chịu được thể hiện rõ. Giáo viên cho biết những giai đoạn nắng nóng cực đoan và mưa lớn từng ảnh hưởng đến khả năng học tập, di chuyển trong khuôn viên và duy trì việc đi học thường xuyên của sinh viên.
Thực tế này cho thấy khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu không chỉ nằm ở việc làm cho các tòa nhà an toàn hơn về mặt vật lý. Điều đó còn bao gồm việc bảo đảm phòng học vẫn có thể sử dụng trong điều kiện thời tiết cực đoan, học sinh và cán bộ, giáo viên biết cách ứng phó, đồng thời các cơ sở giáo dục có hệ thống để duy trì hoạt động dạy và học khi điều kiện trở nên khó khăn.
Xét riêng từng trường, những vấn đề được ghi nhận có thể khác nhau: ngập úng, khó tiếp cận, ô nhiễm, áp lực lên cơ sở hạ tầng, nắng nóng cực đoan và mưa lớn. Nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng cho thấy khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu không thể được nhìn nhận tách rời khỏi những điều kiện rộng lớn hơn mà các trường học đang vận hành.
Từ thực tế trường học đến hoạch định chính sách quốc gia
Các chuyến khảo sát diễn ra sau hội thảo CSESI kéo dài ba ngày tại Dhaka, từ ngày 10-12/5/2026. Tại đây, các quan chức chính phủ, chuyên gia chương trình giảng dạy, cán bộ thực địa, nhà nghiên cứu và các đối tác phát triển cùng đánh giá năng lực của hệ thống giáo dục trong ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu.
Hội thảo tập trung vào bốn lĩnh vực có mối liên hệ với nhau gồm khả năng tiếp cận, chất lượng, quản lý và công bằng, đồng thời xem xét những khoảng trống về mức độ sẵn sàng, phối hợp, dữ liệu và hỗ trợ người học.
Các chuyến thăm trường bổ sung một góc nhìn thực tế cho những thảo luận này, cho thấy các vấn đề nói trên biểu hiện như thế nào trong môi trường giáo dục. Tại Amtali, khả năng tiếp cận có thể đơn giản là việc vượt qua khu vực xung quanh đang ngập nước. Tại Siddheshwari, đó là việc học tập trong một môi trường chịu tác động đồng thời của cơ sở hạ tầng và các áp lực đô thị. Còn tại Học viện Bách khoa Nữ Dhaka, đó là khả năng duy trì việc học trong những giai đoạn nắng nóng cực đoan và mưa lớn.
Những quan sát ở cấp trường sẽ cung cấp thêm dữ liệu định tính quan trọng cho quá trình phân tích rủi ro khí hậu đối với giáo dục của Bangladesh, giúp kết nối phân tích ở cấp quốc gia với những điều kiện thực tế mà học sinh và giáo viên đang đối mặt.
Mục đích không phải là đưa ra kết luận về toàn bộ hệ thống giáo dục chỉ từ ba cơ sở giáo dục, mà là bảo đảm quá trình phân tích ở cấp quốc gia không bỏ qua con người và những địa điểm cụ thể phía sau các con số dữ liệu.
