Afghanistan hiện là quốc gia duy nhất trên thế giới chính thức cấm trẻ em gái và phụ nữ tiếp cận giáo dục từ bậc trung học trở lên. Tính đến năm 2026, ước tính 2,4 triệu trẻ em gái vẫn bị loại khỏi giáo dục trung học.
Những hạn chế này đang đảo ngược thành quả của hai thập kỷ mở rộng cơ hội giáo dục. Nếu năm 2001, khả năng tiếp cận trường học của trẻ em gái bị hạn chế nghiêm trọng, thì đến năm 2021 đã có gần 1 triệu trẻ em gái theo học trung học.
Việc tiếp tục loại trẻ em gái và phụ nữ khỏi giáo dục là sự vi phạm nghiêm trọng quyền cơ bản của con người đối với việc học tập, đồng thời có nguy cơ đẩy Afghanistan vào nhiều thập kỷ mất đi tiềm năng phát triển, gia tăng nghèo đói và chịu những tổn thất không thể đảo ngược.
Trong bối cảnh gần một nửa người dân Afghanistan đang sống dưới mức nghèo, việc từ chối cơ hội giáo dục và hạn chế việc làm đối với trẻ em gái và phụ nữ càng làm suy giảm khả năng của họ trong việc hỗ trợ gia đình và đóng góp vào tương lai kinh tế của đất nước.
Tình trạng này cũng gây những tác động tiêu cực đến phúc lợi, sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ em gái và phụ nữ, đồng thời làm gia tăng nguy cơ kết hôn sớm.
Quyết định của các nhà chức trách trên thực tế về việc cấm giáo viên nữ giảng dạy học sinh nam càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu giáo viên và ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục của toàn bộ hệ thống.
Duy trì những con đường học tập thay thế
UNESCO khẳng định tiếp tục hỗ trợ trẻ em gái và phụ nữ Afghanistan thông qua những con đường học tập thay thế, bao gồm giáo dục dựa vào cộng đồng, các chương trình xóa mù chữ và phát triển kỹ năng, cùng hỗ trợ tâm lý – xã hội.
Dù những sáng kiến này không thể thay thế giáo dục chính quy, chúng vẫn tạo ra những cơ hội học tập thiết yếu trong thời gian các hạn chế còn tồn tại.
UNESCO và các đối tác, đặc biệt là Đối tác Toàn cầu về Giáo dục (Global Partnership for Education), Liên minh châu Âu và Canada, cam kết không chỉ cung cấp cơ hội giáo dục mà còn tạo ra những không gian an toàn, nơi người học có thể xây dựng sự tự tin, tăng cường khả năng thích ứng và chuẩn bị cho tương lai.
Đến nay, gần 70.000 người học đã được hưởng lợi từ các chương trình của UNESCO, trong đó 73% là phụ nữ.
Tác động của các chương trình đã được thể hiện rõ trong thực tế. Một nghiên cứu gần đây cho thấy những bằng chứng tích cực cho thấy các chương trình xóa mù chữ và phát triển kỹ năng có thể góp phần tăng thu nhập hộ gia đình và cải thiện sinh kế.
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, trải nghiệm của người học cho thấy giáo dục không đơn thuần là quá trình tiếp thu kiến thức. Giáo dục còn là nguồn lực tạo nên phẩm giá và khả năng chống chịu, giúp phụ nữ và gia đình họ ứng phó tốt hơn với những bất định và duy trì hy vọng vào tương lai.
UNESCO kêu gọi khôi phục quyền được học tập
UNESCO nhấn mạnh rằng trẻ em gái và phụ nữ Afghanistan có quyền được học tập, làm việc, tự do đi lại và tự quyết định tương lai của mình. Thế giới không được quay lưng cho đến khi các quyền con người của họ được khôi phục.
Trong bối cảnh bình đẳng giới là một ưu tiên chiến lược của UNESCO, Tổ chức một lần nữa lên án những hành vi phân biệt đối xử với phụ nữ và trẻ em gái, đồng thời kêu gọi khôi phục ngay lập tức và vô điều kiện quyền được giáo dục của họ.
UNESCO khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với các cộng đồng và những đối tác đáng tin cậy để duy trì mọi con đường khả thi dẫn tới học tập, phẩm giá và cơ hội cho tất cả mọi người.
