Sách giáo khoa khan hiếm do độc quyền?

Phải in sách từ file PDF cho con học

Chị Nguyễn Thị Xuân (ngụ phường Tân Mỹ, TP.HCM) nói, năm nay mua sách vất vả hơn mọi năm. Năm đầu tiên, nhà nước thực hiện việc thống nhất dùng chung 1 bộ sách giáo khoa nên mọi người tin sách giáo khoa dễ mua hơn những năm trước. Thế nhưng, khi ra các hiệu sách, chị Xuân không thể mua được đủ sách cho con học. Chị có 2 con, cháu lớp 2 và cháu lớp 5. Đi vòng hết các nhà sách thuộc quận 7 (cũ) đều nhận cái lắc đầu và câu trả lời: “Không có sách giáo khoa”. Chị Xuân không biết năm nay các con sẽ lấy sách từ đâu để học.

Tương tự, anh Võ Minh Phong (ngụ phường Tân Bình, TP.HCM) kể, đi lòng vòng các hiệu sách lớn đều không có sách giáo khoa. Nghe tin chỉ có ở Nhà xuất bản Giáo dục tại TP.HCM được bán sách, anh Phong bỏ việc làm để đến đặt mua. Cảnh tượng đầu tiên đập vào mắt là hàng chục ngàn người đứng xếp hàng bên ngoài để chờ đến lượt.

Sau nhiều giờ đồng hồ, đến lượt anh Phong được mua sách. Cầm bộ sách trên tay, vị phụ huynh không dám nghĩ thứ thiết yếu trong việc học của con lại khó mua đến như vậy. Anh Phong đặt câu hỏi: “Sách là tri thức, lẽ nào để các con tiếp cận được tri thức sao khó khăn đến thế?”.

Tình cảnh của chị Lê Dịu Hương (ngụ TP.Hà Nội) có con học lớp 8 ở trường V. hoàn toàn khác. Nhà trường cho các em học sinh học từ giữa tháng 8 nhưng vẫn không có sách mang đến lớp. Chị được giáo viên gửi file PDF sách trên mạng rồi in ra cho con mang đến lớp học tạm. Không có sách, chị Hương phải đi xin sách cũ tại khu dân cư. Chị Hương cho biết, tạm thời vẫn sẽ cho con học sách cũ để chờ có sách mới. Nhiều người rỉ tai nhau, lên Shopee đặt sách với kỳ vọng sẽ mua đủ bộ.

Ghi nhận của Ngày Nay, các hiệu sách lớn trên cả nước đều không có sách để bán. Nhà sách T.B. (đường Phạm Hữu Lầu, phường Tân Mỹ, TP.HCM) không có một cuốn sách giáo khoa. Nhân viên của cửa hàng cho biết, không nhập được sách về để bán. Tình trạng khan hiếm sách trên diện rộng diễn ra đối với các nhà sách tư nhân.

Người dân "rồng rắn" xếp hàng tại Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tại TP.HCM để chầu chực mua sách. (Ảnh: Phong Phú).

Theo lý giải của chủ cửa hàng sách M.K. (đường Đinh Tiên Hoàng, phường Tân Định, TP.HCM), năm nay nhà xuất bản không phát hành đến các đại lý như mọi năm. Chủ cửa hàng khá bức xúc, chính tình trạng độc quyền trong in ấn, phân phối sách đã không đến được tay các nhà sách tư nhân ở bên ngoài.

“Thời gian gần đây, gần như thị trường sách bị thao túng và độc quyền phân phối một cách có hệ thống từ Nhà xuất bản Giáo dục. Các nhà sách không thể tiếp cận được nguồn sách để bán ra thị trường. Chủ cửa hàng sách bật mí, sách giáo khoa được chiết khấu từ 10% – 15% tùy từng thời điểm”, chủ cửa hàng sách M.K nhận định.

Ai có quyền in ấn và phân phối sách giáo khoa?

Tại cửa hàng Sách và Thiết bị trường học (đường Đinh Tiên Hoàng, phường Tân Định), chúng tôi hỏi mua 2 bộ sách lớp 1 và lớp 4. Nhân viên ở đây cho biết, có cuốn nào lấy cuốn đó và sách lẻ không đủ bộ. Tạm thời mua những cuốn có sẵn, khi nào sách về thì mua bổ sung thêm.

Theo tìm hiểu của Ngày Nay, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tại TP.HCM là đơn vị trực thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, phụ trách cung ứng sách giáo khoa cho các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương phía Nam. Để phục vụ năm học 2026 – 2027, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã xây dựng kế hoạch sản lượng sách giáo khoa cho riêng địa bàn TP.HCM, gồm: TP.HCM (cũ), Bình Dương (cũ) và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) với tổng sản lượng 25,1 triệu bản.

Người dân đang chờ đợi mua sách bên trong Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tại TP.HCM. (Ảnh: Phong Phú).

Đến ngày 15/8/2026, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cơ bản hoàn thành công tác in và chuyển sách giáo khoa về địa phương theo kế hoạch. Đến ngày 17/8/2026, ước tính có khoảng 24 triệu bản sách đến tay phụ huynh, học sinh và nhà trường trên địa bàn TP.HCM, đạt tỷ lệ 95%. Trong đó, cấp tiểu học 98%, THCS 90% và THPT 80%.

Phụ huynh, học sinh có thể mua sách giáo khoa bằng cách đăng ký với nhà trường, mua trực tiếp tại cửa hàng sách của đơn vị thành viên của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Trong số đó, 6 cửa hàng sách được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam nhắc đến.

Câu chuyện về khan hiếm sách giáo khoa và phân phối sách đến tay học sinh đang nóng bỏng hơn bao giờ hết. Nếu trước đây, thị trường sách giáo khoa có 3 bộ sách: “Cánh diều, Chân trời sáng tạo, Kết nối tri thức và cuộc sống” thì nay cả nước đã thống nhất dùng chung một bộ sách “Kết nối tri thức và cuộc sống”.

Nhiều phụ huynh thắc mắc, vì sao chỉ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được quyền in ấn và phát hành sách giáo khoa mà các nhà xuất bản tư nhân không được quyền tham gia? Liệu lợi nhuận từ sách là nguồn thi "béo bở" hay còn lý do nào khác?