Theo đánh giá mới được công bố, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) chỉ rõ những nguyên nhân chính gây ra thực trạng này đến từ việc nhiệt độ đại dương gia tăng, băng biển tan chảy và nguồn thức ăn suy giảm.
Sách Đỏ của IUCN được coi là danh sách toàn diện nhất về tình trạng bảo tồn và đa dạng của các loài động vật và thực vật trên thế giới. Cơ sở đánh giá thông qua bộ tiêu chí liên quan đến tất cả các loài và tất cả các khu vực trên thế giới để đánh giá nguy cơ tuyệt chủng.
Chim cánh cụt hoàng đế và hải cẩu lông mao Nam Cực là những loài động vật mang tính biểu tượng. Chim cánh cụt hoàng đế là loài chim cánh cụt lớn nhất, có thể cao tới gần 1 m và nặng khoảng 45 kg. Hình ảnh những chú chim trưởng thành cùng đàn con nhỏ với bộ lông tơ từng gây ấn tượng mạnh trong bộ phim tài liệu thiên nhiên kinh điển March of the Penguins (tạm dịch: Cuộc diễu hành của chim cánh cụt).
Hải cẩu lông mao Nam Cực là loài nhỏ nhất trong nhóm hải cẩu ở khu vực này, chủ yếu sinh sống trên các đảo cận Nam Cực. Chúng từng bị săn bắt đến bờ vực tuyệt chủng trong thế kỷ XIX, nhưng đã phục hồi nhờ các biện pháp pháp lý và nỗ lực bảo tồn. Tuy nhiên, hiện nay, loài này lại một lần nữa đối mặt nguy cơ trước những hậu quả không lường của biến đổi khí hậu.
Trong lần cập nhật này, chim cánh cụt hoàng đế đã bị chuyển từ mức “sắp bị đe dọa” sang “nguy cấp”, quần thể loài này có khả năng sẽ giảm tới 50% vào những năm 2080. Dữ liệu từ vệ tinh cho thấy từ năm 2009 đến 2018, khoảng 10% dân số chim cánh cụt hoàng đế - tương đương hơn 20.000 cá thể trưởng thành đã biến mất.
Theo ông Philip Trathan, thành viên nhóm công tác của IUCN, tình trạng băng biển tan sớm và mất đi do biến đổi khí hậu là những nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm của loài này. “Đối với chim cánh cụt hoàng đế, băng biển là môi trường sống chính. Chúng sinh sản trên các tảng băng gắn liền với đường bờ biển, thay lông trên những khối băng trôi và kiếm ăn tại các kẽ nứt hoặc vùng nước hở giữa băng”, vị chuyên gia chia sẻ.
Từ năm 2016, diện tích băng biển tại Nam Cực đã sụt giảm đáng kể, khiến gần một nửa quần thể chim cánh cụt hoàng đế mất khả năng duy trì nòi giống. Do băng tan sớm, chim non chưa đủ lông cánh để bơi bị rơi xuống nước, khiến nỗ lực duy trì thế hệ kế cận trở nên vô vọng.
Ông Trathan cho biết đánh giá điều chỉnh mức độ nguy cấp của loài này được xác lập dựa trên dữ liệu vệ tinh, khảo sát thực địa và các mô hình dự báo quần thể.
Trong khi đó, hải cẩu lông mao Nam Cực cũng chịu chung số phận khi từ vị trí “ít lo ngại” lên thẳng mức “nguy cấp”. Chỉ trong giai đoạn 1999-2025, quần thể loài này đã sụt giảm nghiêm trọng hơn 50%. Biến đổi khí hậu được xác định là thủ phạm chính, làm suy giảm nguồn tôm nhuyễn thể - nguồn thức ăn thiết yếu của loài này.
Bà Kit Kovacs, chuyên gia tham gia đánh giá loài hải cẩu lông mao Nam Cực, cho biết nhiệt độ nước bề mặt tăng cao buộc tôm nhuyễn thể phải di cư ra xa bờ hoặc lặn sâu xuống vùng nước lạnh. “Sự thay đổi này khiến nguồn thức ăn trở nên xa tầm với đối với các loài săn mồi sống ven bờ”, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Theo bà Kovacs, những thay đổi tại Nam Đại Tây Dương đang phản chiếu thực trạng đã xảy ra ở Bắc Cực. Tại đó, biến đổi khí hậu cũng từng đẩy các loài hải cẩu mũ, hải cẩu Greenland và hải cẩu vòng vào tình trạng suy giảm báo động.
