Theo sách xưa ghi thì Tết Đoan Ngọ còn gọi là Tết Đoan Dương. Trong đó, "Đoan" là "mở đầu", "Ngọ" là "giữa trưa", còn "Dương" (mặt trời) là khí dương. Tức là bắt đầu từ giữa trưa, lúc khí dương đang thịnh của ngày mùng 5 tháng 5 Âm lịch.
Vào ngày Tết Đoan Ngọ, tối thiểu trên bàn thờ mỗi nhà phải có bát rượu nếp trắng hoặc rượu nếp cẩm, túm vải thiều, đĩa mận hậu- là hai loại trái cây đặc sản của mùa hè.
Ngày Tết Đoan Ngọ tại miền Trung miền Nam thường cúng bánh ú tro (gio) với mật, mâm cúng mặn đặc biệt phải có món vịt luộc hoặc vịt quay. Với những gia đình Phật tử không cúng mặn, thì mâm cúng là xôi chè.
 Người dân đổ xô đi mua vịt tại góc đường Bùi Hữu Nghĩa - Phan Văn Trị (quận 5). Ảnh: VnExpress |
Về lý do thịt vịt lại trở thành món ăn truyền thống trong ngày 5/5 Âm lịch ở các tỉnh miền Trung và Nam Bộ, thì theo các chuyên gia, vịt trong sách thuốc cổ là “Gia Áp,” có nơi gọi là Gia Phù, cũng còn gọi là Vụ.
Theo dược lý Đông y, thịt vịt có tính chất mát, ngọt (hơi độc), có tác dụng làm chuyển động phong huyết và làm tăng thêm năng lực, bồi bổ cơ thể cho người lao lực, lao tâm nhiều. Thịt vịt chữa nóng sốt cao đến co giật (gọi là sài kinh), vịt giải độc mụn sưng và hạ nhiệt.
 Lượng vịt bán ra trong ngày Tết Đoan Ngọ có thể tăng gấp 4-5 lần so với thường ngày. Ảnh: VnExpress |
 Ăn thịt vịt vào ngày 5/5 là truyền thống lâu đời của người Hoa tại miền Trung và miền Nam, sau đó trở thành thành món ăn chính của người Việt trong ngày Tết Đoan Ngọ. Ảnh: VnExpress |
Vịt có sắc vàng trắng thì có tác dụng “bổ trung ích khí” nghĩa là làm cho những người suy nhược được phục hồi nguyên khí. Người ta nói “ăn thịt vịt hiền và bổ khỏe”. Thông thường người ta ăn thịt vịt theo lối luộc chấm nước mắm gừng hoặc nấu cháo vịt. Ngoài ra, còn có vịt tiềm với sen, táo, đinh và hồi, thường gọi là vịt tiềm thuốc Bắc... Vì thế, trong ngày Đoan Ngọ, khí trời nóng nực (tiết Đại Thử) nhiệt độ cao, nên người ta dùng thịt vịt có tính mát, bổ, để quân bình nhiệt – hàn giữa trời và người.
Theo tục lệ từ xưa ở nhiều địa phương, vào ngày Tết Đoan Ngọ người ta thường tranh thủ đi mua các loại lá cây thuốc, các món ăn vị thuốc và mang về nhà vào đúng giờ Ngọ ( từ 11 giờ trưa đến trước 13 giờ chiều), với niềm tin tưởng con người sẽ mạnh mẽ hơn trong ngày Tết Đoan Ngọ, có sức khoẻ để diệt trừ sâu bọ, bệnh tật trong người.
