Cơ quan theo dõi khí hậu của châu Âu cho biết tháng 8 vừa qua là tháng nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu, khi nhiệt độ trên đất liền và đại dương đồng loạt tăng lên mức kỷ lục. Theo Copernicus Climate Change Service, nhiệt độ không khí trung bình toàn cầu trong tháng 8 đạt 16,96 độ C, cao hơn 0,01 độ C so với kỷ lục được thiết lập vào tháng 7/2023. Tuy nhiên, do chênh lệch rất nhỏ, Copernicus xem tháng 7/2023 và tháng 8 là hai tháng nóng nhất ngang nhau.
Dữ liệu quan trắc của Copernicus bắt đầu từ năm 1940. Khi đặt trong bối cảnh lịch sử dài hơn, dựa trên các bằng chứng từ lõi băng, vòng cây và bộ xương san hô, mức nhiệt hiện nay càng trở nên đáng chú ý.
"Con người có lẽ chưa từng chứng kiến mức nhiệt cao như hiện nay trong ít nhất 100.000 năm", Samantha Burgess, nhà khoa học thuộc Trung tâm Dự báo thời tiết hạn vừa châu Âu (ECMWF), cơ quan quản lý Copernicus nói.
Copernicus cho rằng nguyên nhân chính khiến nhiệt độ toàn cầu tăng là hiện tượng nóng lên do con người đốt than, dầu và khí đốt. Tuy nhiên, một yếu tố khác đang khiến tình hình trở nên đặc biệt là El Nino tại Thái Bình Dương. El Nino xảy ra khi nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường. Hiện tượng này có thể làm thay đổi quy luật gió và lượng mưa trên quy mô toàn cầu, từ đó làm tăng nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan ở những khu vực cách xa hàng nghìn km.
Các dự báo khí hậu cho thấy El Nino năm nay có thể đạt đỉnh vào cuối năm với cường độ chưa từng được quan sát trong thời kỳ hiện đại. Ảnh hưởng của hiện tượng này đã được ghi nhận tại Indonesia. Mùa khô kéo dài và gay gắt đã tạo điều kiện cho cháy rừng lan rộng trên đảo Borneo.
Theo các nhà khoa học, điều đáng lo ngại là tác động của El Nino có thể chưa đạt mức cao nhất. Ngay cả một đợt El Nino thông thường cũng có thể khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng tạm thời. Khi kết hợp với xu hướng nóng lên lâu dài do biến đổi khí hậu, hiện tượng này thường khiến những năm có El Nino trở thành các năm phá kỷ lục nhiệt.
Không chỉ đất liền, đại dương cũng trải qua một mùa hè bất thường. Simon van Gennip, nhà khoa học thuộc Mercator Ocean International cho biết nhiệt độ đại dương đã lập kỷ lục trong ba tháng liên tiếp. Một số khu vực biển đã trải qua các đợt nắng nóng kéo dài hơn 60 ngày. Theo ông, điều này cho thấy tình trạng nóng lên vừa bất thường vừa kéo dài.
Nhiệt độ bề mặt biển toàn cầu đạt mức cao kỷ lục mới trong một ngày của tháng 8, đồng thời tháng này cũng ngang bằng mức nóng nhất từng được ghi nhận đối với đại dương. Các vùng biển nóng lên bất thường không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển mà còn có thể tác động đến thời tiết trên đất liền thông qua sự thay đổi của hơi nước, gió và các hệ thống khí quyển.
Mùa hè năm nay cũng ghi nhận hàng loạt kỷ lục nhiệt ở nhiều khu vực. Copernicus cho biết Tây Âu trải qua mùa hè nóng nhất từng được ghi nhận, vượt qua kỷ lục kéo dài từ năm 2003. Khu vực này liên tục hứng chịu các đợt nắng nóng nghiêm trọng, khiến trường học phải đóng cửa, sông ngòi cạn kiệt và đất đai trở nên khô hạn, tạo điều kiện cho các vụ cháy rừng lớn. Trong khoảng giữa tháng 7 đến giữa tháng 8, nền tảng theo dõi EuroMomo ước tính châu Âu ghi nhận hơn 32.000 ca tử vong vượt mức thông thường.
Nắng nóng bất thường cũng xuất hiện ở nhiều nơi khác. Giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 được Copernicus xác định là một trong những mùa hè nóng nhất toàn cầu, ngang với mùa hè năm 2024. Phân tích dữ liệu Copernicus của AFP cho thấy các khu vực có khoảng 900 triệu người sinh sống đã trải qua tháng 7 nóng nhất từng được ghi nhận. Tại Mỹ, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA) cũng cho biết khu vực 48 bang liền kề của nước này vừa trải qua mùa hè nóng nhất trong lịch sử quan trắc.
Các nhà khoa học cho rằng sự kết hợp giữa biến đổi khí hậu và El Nino có thể khiến nhiều kỷ lục nhiệt tiếp tục bị phá trong những tháng tới.
Trước đây các nhà khoa học dự báo năm 2026 có thể nằm trong nhóm 5 năm nóng nhất, nhưng những diễn biến mới khiến năm nay có khả năng tiến lên vị trí cao hơn trong bảng xếp hạng nhiệt độ. Sự kết hợp của nhiều yếu tố khí hậu đang cho thấy hệ thống khí hậu có thể thay đổi nhanh đến mức nào.
Các nhà khoa học dự báo năm 2027 có thể lập kỷ lục nhiệt mới sau khi El Nino đạt đỉnh, song năm 2026 cũng đã trở thành một ứng viên đáng chú ý trong các dự báo hiện tại. Nhà khoa học khí hậu Friederike Otto, thuộc Imperial College London nhận định biến đổi khí hậu khiến mỗi đợt El Nino trở nên nóng hơn. Theo bà, chừng nào con người còn tiếp tục đốt than, dầu và khí đốt, những tháng phá kỷ lục nhiệt sẽ còn xuất hiện.
Mùa hè vừa qua là một giai đoạn "đặc biệt", nhưng xu hướng thời tiết cực đoan sẽ tiếp tục gia tăng nếu lượng khí thải gây nóng lên toàn cầu không được cắt giảm. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc tháng 8 vừa lập kỷ lục mà là những kỷ lục nhiệt liên tiếp đang cho thấy tác động của biến đổi khí hậu có thể trở nên rõ rệt hơn khi các hiện tượng tự nhiên như El Niño cùng xuất hiện.
