Qua gần một năm thực hiện, chính quyền địa phương 2 cấp đã phát huy hiệu lực, hiệu quả.
Các địa phương đã kiện toàn tổ chức, sắp xếp đội ngũ cán bộ theo hướng đồng bộ, phù hợp thực tiễn, chủ động tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong thực tiễn vận hành, quan tâm bồi dưỡng nghiệp vụ cho công chức cấp xã để hoạt động chính quyền ở cơ sở được thông suốt, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận và sử dụng dịch vụ công.
Tại Phú Thọ, sau hợp nhất, toàn tỉnh có hơn 65.800 cán bộ, công chức, viên chức cấp xã, trong đó 91% có trình độ đại học trở lên.
Trong 9 tháng vận hành, hơn 750 cán bộ được điều động, biệt phái về cơ sở; 74 Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã được tăng cường, góp phần nâng cao năng lực điều hành.
Cùng với đó, các sở, ngành đã chủ động “đồng hành, hỗ trợ, dẫn dắt” cấp cơ sở, giúp đổi mới phương thức làm việc theo hướng khoa học, linh hoạt. Nhờ vậy, hoạt động của hệ thống chính trị tại 148 xã, phường dần đi vào nền nếp, bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quản lý thống nhất của chính quyền, giữ vững ổn định chính trị-xã hội và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế-xã hội.
Trong khi đó, tại Quảng Ngãi, nhiều mô hình sáng tạo đã phát huy hiệu quả rõ nét, nổi bật là “Ngày thứ Bảy hành chính lưu động” và các tổ công tác về tận thôn, xóm.
Thay vì chờ người dân đến trụ sở, cán bộ trực tiếp mang dịch vụ hành chính đến cơ sở, giải quyết thủ tục ngay tại chỗ.
Từ tháng 7/2025, định kỳ 4 ngày mỗi tháng, tổ công tác xã Ba Tô lại lên đường đến với bà con vùng sâu, vùng xa.
Tại thôn Làng Xi 1, những vướng mắc về giấy khai sinh, thủ tục cho người khuyết tật vốn là nỗi lo của bà con nay đã được tháo gỡ nhanh chóng.
Ông Phạm Văn Xẻo cho biết các cán bộ về đây không chỉ xử lý thủ tục hành chính mà còn hướng dẫn nhân dân cách phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa.
Bên cạnh việc xử lý hồ sơ giấy, cán bộ còn trực tiếp “cầm tay chỉ việc,” hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, từng bước hình thành công dân số. Nhờ đó, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn của Ba Tô đạt 100%, mức độ hài lòng của người dân được nâng cao rõ rệt.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai chính quyền địa phương 2 cấp vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc.
Theo ông Lê Viết Cương, Trưởng ban xây dựng Đảng xã Biện Thượng (Thanh Hóa), từ ngày 1/7/2025, khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, nhìn chung cán bộ, công chức tiếp cận nhiệm vụ nhanh với tinh thần trách nhiệm rất cao. Song việc bố trí, sắp xếp cán bộ ở các xã chủ yếu mang tính cơ học; khối lượng công việc nhiều trải rộng trên nhiều lĩnh vực, trong đó có những lĩnh vực trong một phòng không liên quan đến nhau.
Thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức xã hiện nay ở tình trạng vừa thừa, vừa thiếu, không phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương, nhiều cán bộ, công chức không có chuyên môn sâu ở các lĩnh vực được phân công, đảm nhiệm.
Đặc biệt thiếu cán bộ có chuyên môn về công nghệ thông tin, chuyển đổi số, hoặc có chuyên môn về công nghệ thông tin, nhưng không có chuyên môn về nghiệp vụ chuyên ngành để đáp ứng yêu cầu một người làm được nhiều việc.
Ngoài ra, sau khi sáp nhập xã, phường, một lượng lớn cán bộ không chuyên trách cấp xã dôi dư, không được sắp xếp công việc. Trung ương đã ban hành Nghị định 154/2025/NĐ-CP ngày 15/6/2025 để giải quyết chế độ cho cán bộ không chuyên trách dôi dư, tuy nhiên việc giải quyết chế độ theo quy định còn chậm, đến nay chưa được giải quyết, đã ảnh hưởng đến tâm tư của cán bộ ở cơ sở.
Chế độ phụ cấp đối với cán bộ, công chức làm công tác đảng, công tác mặt trận, đoàn thể bị cắt giảm 30%, trong khi khối lượng công việc cấp xã hiện nay là rất lớn.
Trong buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách hành chính và chuyển đổi số của địa phương này còn bất cập; đời sống của người dân nhìn chung còn nhiều khó khăn; năng lực tổ chức thực hiện vẫn là điểm hạn chế cần tập trung khắc phục.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý tỉnh phải đổi mới tư duy, hành động quyết liệt hơn, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thực chất, thông suốt, hiệu quả, không để cấp xã trở thành điểm nghẽn mới.
Các chương trình hành động và kế hoạch thực hiện Nghị quyết của Trung ương và của tỉnh phải rất cụ thể, rõ việc, rõ thời hạn, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm; cần rõ chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền, ủy quyền cho cấp xã; có cơ chế hỗ trợ, hướng dẫn, kiểm tra kịp thời; khẩn trương nâng cao năng lực cán bộ cấp xã.
Còn đối với Thành phố Hồ Chí Minh, trong buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy, ghi nhận thành phố đã bước đầu vận hành ổn định mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ cần sớm sơ kết mô hình, phát huy mặt phù hợp, mạnh dạn kiến nghị điều chỉnh những nội dung chưa đáp ứng yêu cầu; đặc biệt là thể chế hóa mô hình quản trị đô thị phù hợp trong Luật Đô thị đặc biệt sắp tới.
Bà Nguyễn Tú Thanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) cho biết qua nắm bắt tình hình từ các địa phương, Bộ Nội vụ nhận thấy khó khăn nằm ở hệ thống công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu, hạ tầng số chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, một số tiện ích đặc thù của địa phương chưa được vận hành trơn tru trên hệ thống mới.
Sau sắp xếp, thực hiện phân cấp, phân quyền, lượng công việc dồn mạnh về cấp xã. Một số nơi nhân lực chuyên môn chưa đồng bộ, còn thiếu cán bộ chuyên sâu. Một số đơn vị phải làm việc phân tán ở nhiều trụ sở khác nhau, gây khó khăn trong công tác điều hành, phối hợp và xử lý công việc.
Theo bà, Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, nhất là các quy định về phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy và công tác cán bộ theo tinh thần rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nhất là ở cấp cơ sở. Tiếp tục rà soát, bố trí lại đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã theo hướng phù hợp hơn với yêu cầu nhiệm vụ trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng toàn diện, nhất là về trình độ chuyên môn, kỹ năng quản lý nhà nước, kỹ năng số, năng lực tổ chức thực thi công vụ. Đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm và thái độ phục vụ nhân dân.
Bộ cũng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện hạ tầng số và dữ liệu số, bảo đảm liên thông đồng bộ, thống nhất và ổn định hơn giữa Trung ương và địa phương, khắc phục các lỗi kỹ thuật, tăng khả năng phục vụ thực chất cho người dân, doanh nghiệp.
Xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở dôi dư, gắn với nhu cầu sử dụng thực tế của địa phương, tránh lãng phí, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc cho cấp xã.
