UNESCO vừa khai mạc triển lãm “Di sản và những đóng góp của châu Phi đối với tiến trình của nhân loại” tại trụ sở ở Paris, Pháp. Thông qua các hiện vật, tư liệu và nội dung đa phương tiện, triển lãm đưa người xem đi qua những dấu mốc quan trọng trong lịch sử châu Phi, đồng thời làm nổi bật vai trò của lục địa này đối với sự phát triển của nhân loại.
Diễn ra từ ngày 17 - 22/9, nhân dịp Ngày Quốc tế Hòa bình, triển lãm cũng hướng tới Biennale Luanda lần thứ 4 - Diễn đàn Liên Phi về Văn hóa Hòa bình và Không bạo lực, dự kiến diễn ra ngày 22-23/10/2026 tại Angola. Thông điệp xuyên suốt của sự kiện là lịch sử không chỉ giúp con người hiểu về quá khứ, mà còn có thể góp phần thúc đẩy đối thoại, chống bạo lực và xây dựng hòa bình.
Từ nguồn gốc loài người đến những nền văn minh đầu tiên
Triển lãm bắt đầu với nguồn gốc sâu xa của loài người tại châu Phi, được đại diện bằng Toumaï, một hóa thạch thuộc loài Sahelanthropus tchadensis, có niên đại khoảng 7 triệu năm. Một bản sao bằng đồng của Toumaï được trưng bày tại sự kiện.
Từ đó, nội dung triển lãm mở rộng sang vai trò của châu Phi như một trong những trung tâm hình thành và phát triển sớm của tri thức, khoa học, công nghệ và các nền văn minh.
Theo bà Lidia Arthur Brito, Trợ lý Tổng Giám đốc UNESCO phụ trách châu Phi ưu tiên và Quan hệ đối ngoại, cách con người kể về lịch sử có liên quan trực tiếp đến việc xây dựng hòa bình.
“Hoà bình bắt đầu từ cách chúng ta kể lịch sử. Khi lịch sử loại trừ, bóp méo hoặc xóa bỏ một phần ký ức, nó có thể tạo ra hiểu lầm. Khi lịch sử khôi phục sự phức tạp, phẩm giá và ký ức chung, nó tạo điều kiện cho đối thoại”, bà nói.
Theo bà, Lịch sử chung của châu Phi (General History of Africa) vì thế không chỉ là một dự án nghiên cứu lịch sử mà còn là một dự án hướng tới hòa bình.
“Châu Phi thứ sáu” kết nối những cộng đồng trên toàn cầu
Một phần quan trọng của triển lãm dành cho khái niệm “Châu Phi toàn cầu” (Global Africa), tập trung vào cộng đồng người châu Phi và người gốc Phi sống ở nhiều nơi trên thế giới, cũng như các phong trào Liên Phi và những hình thức khẳng định bản sắc châu Phi.
Triển lãm xem cộng đồng người châu Phi trên toàn cầu như “khu vực thứ sáu” của châu Phi, bên cạnh năm khu vực địa lý truyền thống của lục địa. Cách tiếp cận này nhấn mạnh mối liên hệ giữa lịch sử, trải nghiệm và những thành tựu của người châu Phi với người gốc Phi trên các châu lục khác.
Nhiều dấu mốc lịch sử được nhắc lại, trong đó có Cách mạng Haiti, các Đại hội Liên Phi và những hình thức kháng cự bằng văn hóa như capoeira - môn nghệ thuật kết hợp võ thuật, âm nhạc và vũ điệu có nguồn gốc từ cộng đồng người châu Phi tại Brazil.
Phụ nữ trong lịch sử đấu tranh và giải phóng
Vai trò của phụ nữ cũng được đặt vào vị trí trung tâm trong câu chuyện lịch sử mà triển lãm kể lại.
Một nội dung đa phương tiện mang tên “Phụ nữ kể câu chuyện của mình, khẳng định vị thế và cầm vũ khí” tập trung vào những trải nghiệm của phụ nữ trong các phong trào chính trị và xã hội. Phần tiếp theo dành riêng cho vai trò của phụ nữ trong quá trình phi thực dân hóa.
Những câu chuyện này được đặt cạnh lịch sử các phong trào giành độc lập, cuộc đấu tranh chống chế độ apartheid và quá trình hình thành các tổ chức cấp châu lục.
Qua đó, phụ nữ không chỉ xuất hiện như những nhân vật bên lề mà được nhìn nhận như những chủ thể tham gia vào quá trình chính trị và xã hội đã góp phần định hình châu Phi đương đại.
Hiểu lịch sử để xây dựng văn hóa hòa bình
Giáo sư Amzat Boukari-Yabara, nhà sử học và là giám tuyển triển lãm, cho rằng hiểu rõ hơn về lịch sử có thể góp phần thúc đẩy văn hóa hòa bình và không bạo lực. Theo ông, điều này giúp người dân châu Phi hiểu và trân trọng đầy đủ hơn các nền văn hóa của mình, đồng thời nhìn nhận những nền văn hóa đó như một phần đóng góp quan trọng vào quá trình toàn cầu hóa. Đây cũng là nền tảng để châu Phi tiếp tục tham gia vào các sáng kiến vì hòa bình thế giới.
Triển lãm được khai mạc với sự tham dự của Tổng Giám đốc UNESCO Khaled El-Enany, cùng Đại sứ Angola tại UNESCO - đại diện nước chủ nhà và đồng tổ chức Biennale Luanda và Đại sứ Senegal, Chủ tịch Nhóm các nước châu Phi tại UNESCO.
Sau lễ khai mạc, nhà sử học Amzat Boukari-Yabara, giám tuyển triển lãm và là người đóng góp cho tập mới nhất của Lịch sử chung của châu Phi, trực tiếp giới thiệu các nội dung với khách tham quan.
Từ những câu chuyện về nguồn gốc loài người đến các phong trào giải phóng và nỗ lực xây dựng hòa bình ngày nay, triển lãm tạo ra một mạch kết nối giữa quá khứ và hiện tại: hiểu lịch sử để ghi nhận, từ ghi nhận mở ra đối thoại và từ đối thoại tạo thêm cơ hội cho hòa bình.
