Tại một cửa hàng trên đường Xiangyang Nam, quận Từ Hối, Thượng Hải, thực đơn kem có những cái tên không thường xuất hiện trong các tiệm gelato như ngũ hắc trà, cao tỳ bà hay bát tiên quả. Thay vì chỉ sử dụng những hương vị phổ biến như chocolate, vani và trái cây, cửa hàng kết hợp kem với các nguyên liệu gắn với văn hóa dược liệu Trung Quốc.
Mang tên Zhongyaotang Gelato (忠曜堂), cửa hàng sử dụng cách bài trí gợi nhớ đến hiệu thuốc Đông y truyền thống. Theo Dahe Caijing Cube ngày 29/7/2024, sau khoảng hai tuần hoạt động, tiệm đã thu hút sự chú ý trên mạng xã hội Trung Quốc. Có những ngày cuối tuần, kem được bán hết từ khoảng 18 giờ, trước giờ đóng cửa dự kiến.
Sự xuất hiện của Zhongyaotang không chỉ đem đến một thực đơn khác lạ mà còn đặt ra một câu hỏi: Vì sao những nguyên liệu vốn gắn với văn hóa dược liệu lại được đưa vào một món tráng miệng hiện đại?
Từ ý tưởng của người sáng lập
Zhongyaotang Gelato ra đời vào mùa hè năm 2024, do Wu Xiuyu sáng lập. Theo Reuters trong bài viết ngày 4/7/2025, ý tưởng phát triển thương hiệu xuất phát từ quan niệm truyền thống Trung Quốc về mối liên hệ giữa thực phẩm và dược liệu.
Trong văn hóa ẩm thực Trung Quốc, một số nguyên liệu vừa được sử dụng trong các món ăn thường ngày, vừa xuất hiện trong những sản phẩm gắn với y học cổ truyền. Thay vì giới hạn chúng trong các hình thức sử dụng quen thuộc, Wu lựa chọn gelato làm phương tiện để giới thiệu những nguyên liệu này theo một cách tiếp cận mới.
Gelato có nguồn gốc từ Italy, thường được biết đến như một dòng kem có kết cấu đặc và cách chế biến riêng. Khi kết hợp với nguyên liệu truyền thống Trung Quốc, món tráng miệng này trở thành điểm giao giữa hai nền văn hóa ẩm thực: một bên là kỹ thuật làm kem hiện đại, bên kia là những nguyên liệu mang dấu ấn bản địa.
Trả lời Channel NewsAsia (CNA) trong bài viết ngày 6/5/2026, Wu cho biết bà muốn giúp khách hàng tiếp cận tri thức về thảo mộc truyền thống thông qua một trải nghiệm văn hóa dễ gần hơn. Theo bà, hiệu thuốc Đông y thường gắn với hình ảnh nghiêm cẩn; vì vậy, thương hiệu hướng đến một không gian thân thiện, nơi khách hàng có thể tìm hiểu các nguyên liệu truyền thống thông qua việc thưởng thức gelato.
Ý tưởng này được thể hiện trong cách thiết kế cửa hàng. Những ngăn tủ gỗ gợi hình ảnh hiệu thuốc truyền thống nằm phía sau quầy kem hiện đại. Thực khách không bắt đầu bằng việc tìm hiểu một bài thuốc hay công thức dược liệu, mà bằng những thao tác quen thuộc: chọn vị kem, nếm thử và khám phá thành phần.
Theo CNA, thương hiệu duy trì một số hương vị chủ đạo, đồng thời phát triển các vị theo mùa gắn với hệ thống 24 tiết khí trong lịch truyền thống Trung Quốc. Quá trình xây dựng thực đơn có sự tham vấn của các chuyên gia Đông y, nhằm kết hợp ý tưởng văn hóa với việc lựa chọn nguyên liệu và phát triển công thức.
 |
Điểm khác biệt của Zhongyaotang nằm ở cách lựa chọn và kết hợp nguyên liệu. Thực đơn có những hương vị như gừng - đường đỏ, trà hoa nhài, xuyên bối - cao tỳ bà hay bát tiên quả. Một số gợi lên mùi thơm quen thuộc của trà và gia vị, trong khi những vị khác mang đặc trưng thảo mộc rõ rệt hơn.
Trong đó, xuyên bối và cao tỳ bà gắn với các sản phẩm truyền thống được sử dụng để làm dịu cổ họng. Khi xuất hiện trong gelato, những nguyên liệu này được đặt vào một hình thức thưởng thức khác với cách sử dụng quen thuộc. Tuy nhiên, việc có thành phần gắn với y học cổ truyền không đồng nghĩa món kem có tác dụng điều trị bệnh.
 |
Theo CNA, một trong những hương vị được chú ý là gelato đương quy, có mùi dược liệu khá rõ. Trải nghiệm này cho thấy việc đưa nguyên liệu truyền thống vào kem không đơn giản là thêm một thành phần mới vào công thức. Người làm kem còn phải xử lý mùi, cân bằng hương vị và điều chỉnh sản phẩm để phù hợp với đặc tính của một món tráng miệng lạnh.
Sự kết hợp này cũng đặt ra một thách thức đối với người làm kem: làm thế nào để giữ được dấu ấn của nguyên liệu truyền thống mà không khiến hương vị trở nên quá khó tiếp cận. Với những thành phần có mùi đặc trưng như đương quy hay xuyên bối, việc cân bằng độ ngọt, độ béo và hương thảo mộc đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên một sản phẩm hài hòa. Đây cũng là điểm khác biệt giữa việc sử dụng dược liệu trong các công thức truyền thống và đưa chúng vào một món tráng miệng dành cho nhiều nhóm khách hàng.
Bên cạnh nguyên liệu, cách giới thiệu sản phẩm cũng góp phần thể hiện ý tưởng của thương hiệu. Thực đơn, không gian và cách trình bày cùng hướng đến việc đưa các chất liệu văn hóa truyền thống vào trải nghiệm đời thường, thay vì chỉ giới thiệu chúng dưới góc độ dược liệu.
Làm mới truyền thống từ một món tráng miệng
Từ câu chuyện của Zhongyaotang, có thể thấy gelato vị Đông y không chỉ là một thử nghiệm về hương vị. Mô hình này còn cho thấy cách một thương hiệu khai thác chất liệu văn hóa sẵn có, kết hợp với hình thức sản phẩm hiện đại để tạo nên một trải nghiệm mới.
Thay vì giới thiệu dược liệu qua những cách sử dụng quen thuộc, Zhongyaotang lựa chọn một món tráng miệng phổ biến để mở ra điểm tiếp cận khác.
 |
Tuy nhiên, sự khác biệt của sản phẩm mới chỉ là điểm khởi đầu. Việc những hương vị này có thể duy trì sức hút hay không còn phụ thuộc vào trải nghiệm thực tế, mức độ phù hợp với khẩu vị và cách người tiêu dùng đón nhận chúng.
Từ một cửa hàng tại Thượng Hải, gelato vị Đông y mở ra câu chuyện về cách những nguyên liệu truyền thống được tái hiện trong đời sống hiện đại. Đằng sau sự kết hợp giữa dược liệu và kem là nỗ lực tìm kiếm một hình thức thưởng thức mới, nơi giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn được diễn giải qua những trải nghiệm gần gũi hơn với công chúng đương đại.
