Trao đổi với phóng viên, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), cho rằng những điều chỉnh này hướng tới mục tiêu tăng tính công bằng, minh bạch và ổn định lâu dài cho giai đoạn tuyển sinh từ 2026-2030.
Thưa GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, việc giới hạn tối đa 15 nguyện vọng thì sẽ có tác động như thế nào tới chiến lược đăng ký xét tuyển của thí sinh cũng như công tác lọc ảo của các cơ sở giáo dục đại học?
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Khi xây dựng Thông tư 06, chúng tôi đã phân tích dữ liệu tuyển sinh từ năm 2021 đến nay. Thực tế cho thấy phần lớn thí sinh chỉ đăng ký khoảng 7-8 nguyện vọng, khoảng 10 nguyện vọng đã là nhiều và chủ yếu trúng tuyển ở các nguyện vọng đầu.
Từ thực tế đó, Bộ GD&ĐT đề xuất giới hạn tối đa 15 nguyện vọng để thí sinh tập trung hơn vào những trường, ngành mình thực sự mong muốn theo học, thay vì đăng ký quá dàn trải. Chúng tôi vẫn khuyến khích các em chia nguyện vọng thành nhiều nhóm. Nhóm đầu là những ngành, trường mình yêu thích nhất; nhóm tiếp theo phù hợp với năng lực; nhóm sau có mức điểm thấp hơn để tăng cơ hội trúng tuyển. Ngoài ra vẫn có thể dành một vài nguyện vọng để dự phòng nhằm tạo tâm lý yên tâm hơn khi đăng ký xét tuyển.
Theo chúng tôi, 15 nguyện vọng vẫn là một số lượng khá lớn. Khi thực sự bắt tay vào đăng ký, thông thường các em xác định khá rõ từ nguyện vọng 1 đến 5, hoặc cùng lắm đến 7. Để sắp xếp đến 15 nguyện vọng một cách nghiêm túc thực ra không hề đơn giản.
Việc giới hạn số lượng nguyện vọng cũng giúp quá trình lọc ảo, phân tích dữ liệu thuận lợi hơn, đồng thời giúp các trường có thêm cơ sở để đánh giá xu hướng lựa chọn của thí sinh và xây dựng phương án tư vấn phù hợp. Mặc dù vậy, về mặt kỹ thuật, dù 15 hay 100 nguyện vọng thì hệ thống công nghệ thông tin vẫn có thể đáp ứng được. Đây không phải vấn đề kỹ thuật mà là để việc tuyển sinh hiệu quả và hợp lý hơn.
Theo ông, Bộ GD&ĐT có kỳ vọng quy định quy đổi điểm tương đương giữa các phương thức xét tuyển sẽ giải quyết những bất cập nào của các mùa tuyển sinh trước?
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Thứ nhất, từ năm 2025, quy chế tuyển sinh đã đưa vào và triển khai quy đổi tương đương giữa các phương thức xét tuyển. Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm công bằng, công khai và minh bạch trong tuyển sinh.
Một thí sinh có thể lựa chọn nhiều phương thức khác nhau để xét tuyển vào cùng một ngành đào tạo. Tuy nhiên, giữa các thí sinh vẫn phải bảo đảm nguyên tắc công bằng tương đương, dù sử dụng phương thức xét tuyển khác nhau.
Đó là lý do quy chế yêu cầu các trường công bố phương thức xét tuyển nhưng không phân chia chỉ tiêu riêng cho từng phương thức như trước đây, mà phải bảo đảm sự đối xử bình đẳng giữa các tổ hợp và phương thức xét tuyển.
Từ yêu cầu này, nếu một trường sử dụng nhiều tổ hợp hoặc nhiều phương thức khác nhau thì bắt buộc phải xây dựng mức quy đổi tương đương. Việc quy đổi không dựa trên cảm tính mà dựa trên dữ liệu thống kê kết quả tuyển sinh nhiều năm. Chẳng hạn, với các tổ hợp như A00, A01, các trường phân tích mức chênh lệch điểm trúng tuyển thực tế qua các mùa tuyển sinh trước.
Bên cạnh đó, các trường còn đối sánh với kết quả học tập của sinh viên ở năm thứ nhất, thứ hai và thứ ba theo từng tổ hợp, từ đó xác định mức độ tương quan giữa các phương thức xét tuyển. Trên cơ sở đó, xây dựng mức điểm hiệu chỉnh hoặc mức tương đương phù hợp.
Cách tiếp cận này dựa trên khoa học thống kê và khoa học dữ liệu, nhằm bảo đảm độ chính xác tương đối cao và tăng cường tính công bằng cho thí sinh.
Chúng tôi kỳ vọng các trường tiếp tục phát huy kinh nghiệm từ mùa tuyển sinh 2025. Đặc biệt, từ năm 2026, các trường chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển. Khi số phương thức giảm xuống, việc quy đổi sẽ bớt phức tạp, đồng thời giúp thí sinh dễ lựa chọn hơn và tăng tính rõ ràng, minh bạch trong toàn bộ quá trình xét tuyển.
 |
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: các điều chỉnh hướng tới tuyển sinh công bằng, minh bạch và ổn định giai đoạn 2026–2030. Ảnh: VGP/Đỗ Cường. |
Bộ GD&ĐT đánh giá thế nào về mức độ sẵn sàng của các cơ sở đào tạo khi phải xây dựng quy tắc quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển, thưa ông?
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Hiện nay, các trường đang thống kê dữ liệu tuyển sinh và kết quả học tập của sinh viên từ các năm trước để đối sánh giữa các tổ hợp, phương thức xét tuyển với kết quả học tập thực tế của sinh viên sau khi vào đại học. Bộ GD&ĐT cũng công bố nhiều dữ liệu của kỳ thi tốt nghiệp THPT như phổ điểm, phân bố điểm hay phân vị của các tổ hợp xét tuyển để các trường có thêm cơ sở phân tích và xây dựng mức quy đổi phù hợp.
Đối với các kỳ thi riêng như đánh giá năng lực hay đánh giá tư duy, Bộ cũng hỗ trợ dữ liệu đối sánh với kết quả thi tốt nghiệp THPT để các trường xây dựng mức quy đổi phù hợp, hạn chế tối đa sai số.
Năm 2025 là năm đầu tiên triển khai quy đổi điểm tương đương nên các trường đã có thêm kinh nghiệm thực tế. Từ năm 2026, việc áp dụng khoa học dữ liệu trong tuyển sinh sẽ tiếp tục được hoàn thiện hơn.
Ngoài ra, quy đổi điểm từ chứng chỉ ngoại ngữ cũng sẽ được định lượng rõ hơn. Thông tư 06 yêu cầu các trường đại học phải xây dựng tối thiểu 5 mức quy đổi khác nhau đối với chứng chỉ ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, để tạo độ phân hóa tốt hơn. Khi có các khoảng điểm quy đổi tương đối rõ ràng, các trường sẽ có thêm cơ sở để xây dựng mức điểm phù hợp, từ đó bảo đảm công bằng hơn giữa các phương thức xét tuyển, giữa các trường và cả giữa những nhóm ngành có sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để quy đổi điểm.
Vậy việc xác thực dữ liệu cư trú và ưu tiên thông qua cơ sở dữ liệu dân cư sẽ mang lại thuận lợi gì cho thí sinh và các cơ sở đào tạo?
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Khi dữ liệu được đồng bộ trên cơ sở dữ liệu quốc gia, việc xác định đối tượng và khu vực ưu tiên sẽ thuận lợi, chính xác hơn rất nhiều. Thông tin của thí sinh được cập nhật đồng bộ nên các trường đại học, bộ phận đăng ký và bộ phận tiếp nhận thí sinh cũng dễ dàng kiểm soát dữ liệu hơn.
Việc này sẽ khắc phục những bất cập của các năm trước, chẳng hạn như xác định mức điểm ưu tiên khu vực 0,25; 0,5 hay 0,75. Dữ liệu quốc gia sẽ giúp xác thực chính xác các thông tin này.
Không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính và quy trình xét tuyển, việc đồng bộ dữ liệu còn tăng tính minh bạch, công khai trong tuyển sinh. Những năm trước từng có trường hợp thí sinh xác định nhầm khu vực ưu tiên, dẫn tới sau hậu kiểm phải điều chỉnh kết quả trúng tuyển. Khi dữ liệu được xác thực đồng bộ trên cơ sở dữ liệu quốc gia, những trường hợp như vậy sẽ được hạn chế tối đa.
Những thay đổi trong tuyển sinh năm 2026 có phải là bước điều chỉnh mang tính lâu dài để ổn định tuyển sinh trong các năm tới?
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo: Thông tư 06 về quy chế tuyển sinh đại học áp dụng từ năm 2026 được xây dựng trên cơ sở cập nhật các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Luật Giáo dục đại học được Quốc hội thông qua năm 2025. Đồng thời, thông tư cũng được hoàn thiện dựa trên quá trình tổng kết thực tiễn tuyển sinh giai đoạn 2016-2025, đặc biệt từ năm 2021 đến nay.
Một trong những mục tiêu quan trọng khi xây dựng Thông tư 06 là tháo gỡ những khó khăn, bất cập phát sinh trong thực tế để hình thành một quy chế tuyển sinh có tính ổn định lâu dài hơn.
Với những điều chỉnh hiện nay, Bộ GD&ĐT định hướng tuyển sinh đại học sẽ duy trì ổn định trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời kế thừa những kết quả tích cực của giai đoạn 2021-2025.
Xin trân trọng cảm ơn ông.
