Quá trình tham vấn sẽ kéo dài đến hết ngày 30/7/2026 và mở cửa cho các chính phủ, tổ chức báo chí, doanh nghiệp công nghệ, giới học giả cùng các bên liên quan trên toàn thế giới tham gia đóng góp ý kiến.
Đây được xem là một trong những sáng kiến quan trọng nhất của UNESCO trong lĩnh vực quản trị thông tin số những năm gần đây. Mục tiêu của tài liệu là xây dựng các nguyên tắc và khuyến nghị nhằm bảo đảm các cơ quan báo chí được hưởng lợi ích kinh tế tương xứng khi nội dung của họ được các nền tảng kỹ thuật số hoặc hệ thống AI sử dụng.
UNESCO cho biết dự thảo hướng dẫn được xây dựng trên nền tảng các Hướng dẫn về quản trị nền tảng số năm 2023, trong đó khẳng định các tổ chức truyền thông là những chủ thể thiết yếu của hệ sinh thái thông tin số. Tài liệu cũng kế thừa các nghiên cứu của UNESCO về quản trị AI tạo sinh, đánh giá tác động nhân quyền đối với nền tảng số và các nguyên tắc quốc tế liên quan đến việc trả thù lao công bằng cho hoạt động báo chí.
Trong bối cảnh nhiều cơ quan báo chí trên thế giới đang phải đối mặt với tình trạng suy giảm doanh thu, trong khi các nền tảng công nghệ và công cụ AI tạo sinh ngày càng tận dụng lượng lớn nội dung báo chí để đào tạo mô hình và cung cấp dịch vụ, vấn đề phân chia giá trị kinh tế từ tin tức trở thành chủ đề được quan tâm đặc biệt.
UNESCO nhận định việc bảo đảm cơ chế thù lao công bằng không chỉ góp phần duy trì hoạt động của các cơ quan báo chí độc lập mà còn giúp bảo vệ tính đa dạng và đa nguyên của hệ sinh thái truyền thông toàn cầu, qua đó củng cố tính toàn vẹn của thông tin trong xã hội số.
Quá trình tham vấn được UNESCO triển khai cùng các đối tác gồm ALT Advisory, Media Leadership Think Tank thuộc Đại học GIBS và Ban Thư ký M20. Bên cạnh khảo sát trực tuyến, ba cuộc tọa đàm khu vực sẽ được tổ chức trong tháng 7/2026 nhằm thu thập thêm ý kiến từ các bên liên quan.
Cụ thể, tọa đàm dành cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương và các quốc gia Arab sẽ diễn ra ngày 9/7; khu vực châu Phi và châu Âu vào ngày 22/7; còn khu vực châu Mỹ và Caribe vào ngày 29/7.
UNESCO cho biết mọi ý kiến đóng góp thu thập được thông qua khảo sát và các cuộc tham vấn sẽ được phân tích, tổng hợp để hoàn thiện phiên bản cuối cùng của bộ hướng dẫn. Tài liệu chính thức dự kiến được công bố trong quý IV/2026, cùng một báo cáo riêng tổng hợp những đóng góp và khuyến nghị nổi bật từ cộng đồng quốc tế.
Sáng kiến mới nhất này tiếp tục nối dài các nỗ lực của UNESCO nhằm hỗ trợ sự phát triển bền vững của báo chí độc lập trên toàn cầu, bên cạnh các chương trình như Chương trình Quốc tế Phát triển Truyền thông (IPDC) hay sáng kiến Media Viability Manifesto thúc đẩy hành động phối hợp để bảo vệ tương lai của ngành báo chí.
Theo UNESCO, việc xây dựng một cơ chế công bằng cho việc sử dụng nội dung báo chí trong thời đại AI không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn là điều kiện quan trọng để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin đáng tin cậy và duy trì nền báo chí chuyên nghiệp phục vụ lợi ích công chúng.
