Việc học hành của các hoàng tử, công chúa triều Nguyễn

(Ngày Nay) - Hoàng tử, công chúa triều Nguyễn được dạy dỗ rất nghiêm khắc bởi những thầy danh tiếng, ai lười biếng sẽ bị giảm bổng lộc, thậm chí phạt bằng roi mây.
Lầu Tứ Phương Vô Sự, nơi các hoàng tử, công chúa học hành. Ảnh: Võ Thạnh.
Lầu Tứ Phương Vô Sự, nơi các hoàng tử, công chúa học hành. Ảnh: Võ Thạnh.
Vào thời Nguyễn, việc học của các hoàng tử, công chúa rất được coi trọng. Năm 1817 thời vua Gia Long, Tập Thiện Đường nơi dạy dỗ các hoàng tử được thành lập. Đến khi lên ngôi, vua Minh Mạng chọn những thầy dạy học có đức hạnh như Ngô Đình Giới, Nguyễn Đăng Tuân, Thân Văn Quyền để chỉ dạy hoàng tử.
Theo quy định của triều Nguyễn, vào ngày lẻ các hoàng tử sẽ được giảng Ngũ Kinh, trước giảng chính văn, sau đến lời giảng chú, lại giảng chư sử; ngày chẵn giảng Tứ Thư, trước giảng chính văn, sau giảng Tính lý đại toàn cho rộng kiến thức. Trong đó, Tứ Thư, Ngũ Kinh thì đến ngày học kế tiếp phải thuộc lòng chính văn, thuộc kỹ Chư sử và Tính lý thì phải thông suốt.
Theo sách Khâm định Đại nam hội điển sự lệ vào năm 1870 vua Tự Đức dụ: "Phàm học tất phải hành, nếu không chăm làm sao mong sớm tiến bộ. Lệnh giao Nguyễn Chính vào các ngày mồng 1,11, 21 mỗi tháng ra đề làm văn cho các hoàng tử làm cho xong, nếu chậm hạn 3 ngày chưa nộp bài thì các hoàng tử có lỗi. Nguyễn Chính và 3 viên giảng tập không gia tâm đôn đốc khuyên răng cũng khó tránh thoát tội".
Cũng năm 1870 vua Tự Đức dụ: "Các công tử, công tôn đi học, người nào cáo bệnh thì giao cho các quan ở Tôn Nhân Phủ hợp lại xem xét, nếu ai giả bệnh và nghỉ học không duyên cớ thì sẽ giảm lộc bổng trong năm để trách phạt người lười biếng". Hoàng tử Ưng Chân học 3-4 năm không thấy tiến bộ, vua Tự Đức liền ban roi mây cho 2 thầy giáo dạy hoàng tử để làm giáo hình.
Sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ ghi chép lời vua Tự Đức dụ vào năm 1872: “Cha mẹ đối với con cái, yêu thương mà không bắt cho con chịu khó sao. Roi vọt là vật răng dạy ngày xưa để tạo uy nghiêm. Lệnh cho lấy chiếc roi mây vốn trước kia ban cho giảng đường Chấn Hanh giao lại cho vị giáo đạo làm giáo hình".
Việc học hành của các hoàng tử, công chúa triều Nguyễn ảnh 1

Dấu tích của Tôn Học Đường. Ảnh: Võ Thạnh.

Không chỉ thành lập Tập Thiện Đường, triều Nguyễn còn lập Tôn Học Đường để làm nơi cho các hoàng tử, hoàng thân học. Bộ máy quản lý Tôn Học Đường gồm: một hoàng thân công đôn đốc, hai hàn lâm viện thị giảng học sĩ làm tổng quản, một thị giảng học sĩ, một thị độc, một chánh cửu phẩm thư lại, hai vị nhập lưu thư lại. Các quan một phần được tuyển từ giám sinh của Quốc Tử Giám.
Sau khi Tôn Học Đường trở thành trụ sở Bộ Học vào thời vua Duy Tân, năm 1923 vua Khải Định cho xây dựng lầu Tứ Phương Vô Sự ở trong cung để làm nơi cho các hoàng tử công chúa học. Hiện nay dấu tích về Tôn Học Đường, lầu Tứ Phương Vô Sự vẫn còn.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, từ nhỏ các hoàng tử, công chúa chịu sự dạy dỗ của các phi tần và thầy dạy học. Sau này, khi các công chúa, hoàng tử được 15-16 tuổi thì được cho lập phủ ở riêng và mời thầy về phủ dạy.
Giống như Tùng Thiện Vương Miên Thẩm, hoàng tử thứ 10 của vua Minh Mạng lúc nhỏ được mẹ là bà Thục Tân dạy những chữ đầu tiên trong cung. Còn Tuy Lý Vương Miên Trinh cũng được mẹ là bà Tiệp Dư dạy. Sau này, Tùng Thiện Vương Miên Thẩm và Tuy Lý Vương Miên Trình đều trở thành nhà thơ nổi tiếng. Các công chúa Vĩnh Trinh, Trinh Thận, Tĩnh Hòa con vua Minh Mạng cũng trở thành nhà thơ, trong đó công chúa Trinh Thận (Mai Am) nổi tiếng nhất.
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, sau khi Tùng Thiện Vương Miên Thẩm lập phủ bên bờ sông An Cựu ngày nay, công chúa Mai Am cùng mẹ là bà Thục Tân Nguyễn Khắc Thị Bửu dọn về ở. Công chúa Mai Am được dạy dỗ và trở thành nhà thơ. Năm 1886, công chúa cho ra tập thơ với tên gọi “Diệu Liên thi tập”.
Giữ gìn quần thể trắc quý hiếm xuyên Tết
Giữ gìn quần thể trắc quý hiếm xuyên Tết
(Ngày Nay) - Ban Quản lý Rừng đặc dụng Đăk Uy (tỉnh Quảng Ngãi) quản lý 538,38 ha rừng đặc dụng, trong đó có loài cây đặc biệt quý hiếm và đang được bảo tồn, bảo vệ nghiêm ngặt. Đó là cây trắc, với số lượng cây qua kiểm đếm khoảng trên 1.000 cây. Trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Ban đã bố trí các cán bộ trực tại các lán bảo vệ rừng 24/24 giờ, đảm bảo không để xảy ra tình trạng vi phạm Luật Lâm nghiệp, đặc biệt đối với quần thể trắc quý hiếm.
Phong trào Olympic giúp nâng cao vị thế của Thể thao Việt Nam trên trường quốc tế
Phong trào Olympic giúp nâng cao vị thế của Thể thao Việt Nam trên trường quốc tế
(Ngày Nay) - 2025 là một năm đầy thử thách nhưng cũng chứng kiến sự nỗ lực vượt bậc của Thể thao Việt Nam. Trong bối cảnh triển khai Chiến lược phát triển thể dục thể thao đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Thể thao Việt Nam sẽ không chỉ duy trì và phát triển phong trào mà còn nâng cao chất lượng, tiếp tục khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
Thái Lan nỗ lực khống chế ổ dịch đậu mùa khỉ tại trại giam
Thái Lan nỗ lực khống chế ổ dịch đậu mùa khỉ tại trại giam
(Ngày Nay) - Giới chức kiểm soát dịch bệnh và trại giam của Thái Lan đang nỗ lực khống chế một ổ dịch đậu mùa khỉ (mpox) tại trại giam Thonburi sau khi xác nhận có 2 trường hợp nhiễm bệnh ở những người tiếp xúc gần với một tù nhân vừa qua đời.
"Gan tí hon" 3D phục vụ kiểm nghiệm độc tính thực phẩm
"Gan tí hon" 3D phục vụ kiểm nghiệm độc tính thực phẩm
(Ngày Nay) - Một nhóm nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Quốc gia Pháp về nông nghiệp, thực phẩm và môi trường (Inrae) đã phát triển thành công mô hình “gan tí hon” 3D từ tế bào gan người, mở ra triển vọng giúp giảm đáng kể việc sử dụng động vật trong các thử nghiệm đánh giá độc tính hóa chất.
Xin chữ đầu năm lan tỏa giá trị "mùng 3 Tết thầy"
Xin chữ đầu năm lan tỏa giá trị "mùng 3 Tết thầy"
(Ngày Nay) - Trong dịp Tết cổ truyền, tục xin chữ đầu năm không chỉ gửi gắm ước vọng bình an, may mắn mà còn góp phần lan tỏa giá trị “tôn sư trọng đạo” qua truyền thống mùng 3 Tết thầy. Nét đẹp văn hóa ấy nhắc nhớ đạo lý hiếu học, tri ân người trao truyền tri thức, được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Việt Nam được bình chọn là điểm đến “rẻ nhất thế giới”
Việt Nam được bình chọn là điểm đến “rẻ nhất thế giới”
(Ngày Nay) - Theo báo điện tử Journal du Net (JDN, Pháp), trong 5 năm liên tiếp, Việt Nam được đánh giá là “quốc gia rẻ nhất thế giới” dành cho du lịch và sinh sống của người nước ngoài. Giá xăng chỉ khoảng 0,7 euro/lít, một bữa ăn có thể chưa tới 1 euro – những con số khiến không ít người Pháp mong muốn tìm một điểm đến vừa tiết kiệm vừa giàu trải nghiệm văn hóa phải chú ý.
4 ngày nghỉ Tết có trên 8.300 trẻ sơ sinh chào đời tại các cơ sở y tế
4 ngày nghỉ Tết có trên 8.300 trẻ sơ sinh chào đời tại các cơ sở y tế
(Ngày Nay) - Báo cáo nhanh về công tác y tế dịp Tết của Bộ Y tế gửi Văn phòng Chính phủ ngày 18/2 (tức mùng 2 Tết Bính Ngọ) cho biết, số liệu tổng hợp từ báo cáo của các cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc Bộ Y tế, 34 Sở Y tế các tỉnh, thành phố và y tế ngành trên toàn quốc đến trưa 18/2 ghi nhận có 89.006 người bệnh đang điều trị tại các cơ sở y tế.