Đại sứ Mai Phan Dũng nhận định môi trường an ninh quốc tế tiếp tục xấu đi, trong khi cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt và chi tiêu quân sự đang gia tăng trên toàn cầu. Đại sứ nói: “Trong bối cảnh hiện nay, nguy cơ tính toán sai lầm và leo thang ngoài ý muốn - đặc biệt là rủi ro hạt nhân - vẫn là mối lo ngại sâu sắc. Những diễn biến này đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với cơ chế giải trừ quân bị đa phương”.
Hội nghị Giải trừ quân bị tiếp tục đối mặt với tình trạng bế tắc kéo dài liên quan đến việc thông qua chương trình làm việc, trong khi các tranh luận về phương pháp hoạt động và tính toàn diện vẫn chưa được giải quyết, đồng thời nguyên tắc đồng thuận ngày càng chịu nhiều sức ép.
Theo Đại sứ, chính trong bối cảnh nhiều thách thức như vậy, vai trò của hội nghị càng trở nên quan trọng và không thể thay thế, bởi đây vẫn là diễn đàn đàm phán đa phương duy nhất về giải trừ quân bị. Ông cho rằng nhiệm vụ đặc thù cùng thành phần tham gia đa dạng vừa tạo nên thế mạnh, vừa đặt ra trách nhiệm lớn đối với hội nghị. Đại sứ cũng ghi nhận các nỗ lực gần đây, trong đó có việc thành lập các cơ quan phụ trợ nhằm thúc đẩy thảo luận thực chất, là những bước đi xây dựng cần được tiếp tục duy trì và phát huy.
Đại sứ Mai Phan Dũng cũng nhấn mạnh hội nghị cần tiếp tục tăng cường đối thoại có ý nghĩa, tránh chính trị hóa và duy trì các nguyên tắc cơ bản về đồng thuận và tính toàn diện. Theo đại sứ, mọi nỗ lực cải thiện phương pháp làm việc của hội nghị cần hướng đến việc tăng cường sự đoàn kết hơn là làm sâu sắc thêm sự chia rẽ. Trong bối cảnh hiện nay, hội nghị phải khẳng định lại vai trò trung tâm của mình trong việc thúc đẩy hòa bình và an ninh quốc tế.
Tiếp đó, Đại sứ Mai Phan Dũng khẳng định lập trường của Việt Nam về giải trừ quân bị và không phổ biến vũ khí hạt nhân vẫn nhất quán và có nguyên tắc. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi ủng hộ giải trừ quân bị toàn diện, có thể kiểm chứng và không thể đảo ngược, đặc biệt là giải trừ vũ khí hạt nhân. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân và tăng cường các biện pháp minh bạch và xây dựng lòng tin. Chúng tôi tái khẳng định cam kết của mình đối với luật pháp quốc tế và các mục đích, nguyên tắc của Hiến chương LHQ”.
Đại sứ Mai Phan Dũng cho biết chính sách quốc phòng của Việt Nam được định hướng bởi nguyên tắc “Bốn không”, gồm: không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước kia; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ Việt Nam để chống lại nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Trong khuôn khổ hội nghị, Việt Nam nêu rõ việc coi trọng một số ưu tiên thực chất. Trước hết, Việt Nam ủng hộ việc khởi động đàm phán về một hiệp ước cấm sản xuất vật liệu phân hạch dùng cho vũ khí hạt nhân hoặc các thiết bị nổ hạt nhân khác, đồng thời cho rằng việc tiếp tục các cuộc thảo luận thực chất tại các cơ quan trực thuộc có thể góp phần tạo đồng thuận về vấn đề này.
Bên cạnh đó, Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của các đảm bảo an ninh phủ định có tính ràng buộc pháp lý đối với các quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân, coi đây là biện pháp giúp củng cố lòng tin và thúc đẩy môi trường an ninh công bằng hơn. Trong bối cảnh an ninh bất ổn hiện nay, việc giảm thiểu rủi ro hạt nhân cần được ưu tiên khẩn cấp, thông qua các biện pháp tăng cường minh bạch, cải thiện kênh liên lạc và ngăn ngừa tính toán sai lầm nhằm giảm căng thẳng và xây dựng lòng tin.
Ngoài ra, Việt Nam lưu ý các công nghệ mới nổi, bao gồm trí tuệ nhân tạo và hệ thống tự động, đang ngày càng gắn với các ứng dụng quân sự, do đó cần bảo đảm vai trò kiểm soát và chịu trách nhiệm của con người trong mọi trường hợp, đồng thời thúc đẩy đối thoại quốc tế để ngăn ngừa các hệ lụy gây bất ổn. Việt Nam cũng coi việc ngăn chặn chạy đua vũ trang trong không gian là ưu tiên hàng đầu, khẳng định việc sử dụng không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình cần được duy trì vì lợi ích chung của toàn nhân loại.
Theo kế hoạch, giữa năm nay, các quốc gia thành viên sẽ nhóm họp tại New York (Mỹ) để tham dự Hội nghị rà soát lần thứ 11 Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân. Đây được xem là cơ hội quan trọng nhằm khôi phục lòng tin, tái khẳng định các cam kết và thúc đẩy việc thực hiện cân bằng 3 trụ cột của Hiệp ước gồm giải trừ hạt nhân, không phổ biến vũ khí hạt nhân và sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.
Theo Đại sứ Mai Phan Dũng, với tư cách là Chủ tịch Hội nghị rà soát sắp tới, Việt Nam cam kết tạo điều kiện cho đối thoại toàn diện, mang tính xây dựng và cân bằng giữa các quốc gia thành viên, đồng thời coi việc thu hẹp khác biệt, giảm phân cực và củng cố lòng tin là yếu tố then chốt để đạt được kết quả thực chất.
Đại sứ nhấn mạnh Hội nghị Giải trừ quân bị và Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân có mối quan hệ tương hỗ, trong đó tiến triển tại Hội nghị Giải trừ quân bị có thể góp phần tạo môi trường chính trị thuận lợi cho Hội nghị rà soát; ngược lại, một Hội nghị rà soát thành công sẽ củng cố uy tín và hiệu quả của cơ chế giải trừ quân bị đa phương. Đại sứ khẳng định Việt Nam sẵn sàng đóng góp tích cực và thúc đẩy đối thoại trong cả hai tiến trình.
