Các đại biểu đánh giá, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ là những ngành có quy mô và tốc độ tăng trưởng hàng đầu mà đã trở thành nền tảng của tự chủ công nghệ, an ninh kinh tế và vị thế của mỗi quốc gia. Quốc gia nào tham gia sâu vào chuỗi giá trị AI, bán dẫn sẽ có lợi thế lớn trong kỷ nguyên số. Để phát triển hai lĩnh vực này cần nhân lực có chuyên môn, năng lực nghiên cứu, sản xuất và khả năng đưa công nghệ vào ứng dụng. Những điều kiện này không thể hình thành trong thời gian ngắn, càng khó phát triển nếu thiếu hợp tác.
Những năm gần đây, Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái bán dẫn với các chương trình hành động về xây dựng năng lực từ nghiên cứu, thiết kế đến đóng gói, kiểm thử, đào tạo, phát triển nguồn lực. Trong khi đó, Hàn Quốc là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về nhân lực, công nghệ và kinh nghiệm phát triển ngành, đặc biệt là về sản xuất, nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm. Đây là cơ sở để hai nước bổ trợ cho nhau về nhân lực, công nghệ và kinh nghiệm phát triển ngành.
Chia sẻ về định hướng phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực AI, bán dẫn của Việt Nam, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (Cục Chuyển đổi số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh, AI và công nghiệp bán dẫn đang định hình lại nền kinh tế toàn cầu: chip là "trái tim và bộ não" của AI, còn AI là động lực lớn nhất thúc đẩy nhu cầu chip thế hệ mới. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh và bền vững, trong đó bán dẫn và AI thuộc nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên phát triển. Yếu tố quyết định mọi đột phá và dự án đầu tư của lĩnh vực này chính là nguồn nhân lực.
Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Hàn Quốc là quốc gia có hệ sinh thái AI, bán dẫn hoàn chỉnh và tiềm lực nghiên cứu mạnh; Việt Nam có nguồn nhân lực STEM trẻ, dồi dào cùng thị trường điện tử, công nghệ thông tin quy mô lớn, tăng trưởng nhanh. Để biến lợi thế bổ trợ này thành kết quả thực chất, ông Nguyễn Anh Tuấn đề xuất đổi mới mô hình đào tạo “3 nhà”: Nhà nước kiến tạo, nhà trường là trung tâm, doanh nghiệp đồng hành; tăng cường trao đổi giảng viên, nghiên cứu sinh, học bổng, liên kết đào tạo cấp bằng kép và xây dựng khung năng lực chung được doanh nghiệp hai nước công nhận.
Cùng với đó, Việt Nam – Hàn Quốc hợp tác nghiên cứu chung và thương mại hóa chip chuyên dụng cho thị trường toàn cầu. Ông Nguyễn Tuấn Anh cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục chip chuyên dụng Nhà nước ưu tiên đặt hàng. Kết hợp nhân lực và thị trường điện tử, công nghệ thông tin của Việt Nam với năng lực công nghệ của Hàn Quốc, các viện, trường, doanh nghiệp hai nước có thể xây dựng phòng thí nghiệm chung, hình thành nhóm nghiên cứu để cùng nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các dòng chip. Qua đó, kỹ sư Việt Nam được tham gia trọn chu trình từ thiết kế đến kiểm thử, hình thành đội ngũ chuyên gia làm chủ sản phẩm.
Chi phí sản xuất thử nghiệm chip (tape-out) cao là điểm nghẽn lớn nhất trong đào tạo và nghiên cứu. Vì vậy, ông Nguyễn Tuấn Anh đề xuất khai thác hiệu quả hạ tầng kỹ thuật dùng chung và tăng cường gắn kết doanh nghiệp hai nước. Thông qua Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Chuyển đổi số và Trí tuệ nhân tạo cam kết hỗ trợ các dự án hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc.
Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Trần Đăng Hòa, Chủ tịch FPT IS (Tập đoàn FPT) cho rằng nguồn nhân lực là yếu tố cốt lõi quyết định khả năng phát triển lâu dài của ngành bán dẫn Việt Nam. Với định hướng phát triển nguồn nhân lực, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030; trong đó, FPT đặt tham vọng đóng góp khoảng 10.000 nhân lực.
Tập đoàn đã chủ động xây dựng hệ thống đào tạo nhân lực từ trước khi triển khai các cơ sở sản xuất, với những chương trình ngắn hạn và dài hạn. Bên cạnh hệ thống đào tạo trực tiếp, Tập đoàn đang mở rộng hợp tác với các trường đại học và cơ sở nghiên cứu tại Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Nhật Bản.
Giới thiệu về cơ hội được đào tạo, nghiên cứu tại Hàn Quốc, Giám đốc Trung tâm phát triển nguồn nhân lực (Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc – KCCI), ông Chan Ho Rim, thông tin về dự án kết nối kĩ sư tài năng của hai nước. Theo đó Trung tâm đã kí biên bản ghi nhớ với bốn cơ sở đào tạo lớn tại Hà Nội là Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Công nghiệp Hà Nội và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.
Học viên được chọn sẽ học 500 giờ, gồm 200 giờ tiếng Hàn và văn hóa Hàn Quốc, 300 giờ thực hành chuyên ngành theo dự án thực tế. Học viên vượt qua kiểm định cuối cùng sẽ có cơ hội tuyển dụng và được miễn yêu cầu một năm kinh nghiệm khi xin visa nhân lực chuyên môn. Để tìm doanh nghiệp tiếp nhận, KCCI dựa vào mạng lưới 73 phòng thương mại và công nghiệp địa phương của Hàn Quốc, cổng tuyển dụng riêng cho học viên đã qua kiểm định.
Các đại biểu có chung nhận định, phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn, AI là hành trình dài hạn, đòi hỏi tầm nhìn chiến lược, sự kiên trì và hợp tác chân thành. Việt Nam - Hàn Quốc sẽ trở thành mô hình tiêu biểu về hợp tác đào tạo nhân lực, cùng nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ cao cho thị trường toàn cầu.
