Tại Hội nghị thượng đỉnh “Một sức khỏe” (One Health Summit) đang diễn ra tại thành phố Lyon (Pháp), các chuyên gia quốc tế đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu trong việc triển khai cách tiếp cận liên ngành nhằm kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe con người, động vật và môi trường.
Bà Flavie Goutard, bác sỹ thú y chuyên về dịch tễ học thuộc Trung tâm nghiên cứu quốc tế vì sự phát triển nông nghiệp (CIRAD) của Pháp, cho biết Việt Nam đã xây dựng nền tảng hợp tác liên bộ “One Health Partnership” từ hơn 15 năm trước, bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng cúm gia cầm.
Nền tảng này quy tụ Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp xử lý các vấn đề như bệnh mới nổi, kháng kháng sinh, bệnh lây truyền từ động vật sang người, an toàn thực phẩm, cũng như các vấn đề liên quan đến động vật hoang dã và môi trường.
Theo bà Goutard, điểm đặc biệt của mô hình Việt Nam là sự tham gia rộng rãi của nhiều bên, từ các bộ ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, đến các tổ chức quốc tế như Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), cùng các cơ quan nghiên cứu như CIRAD hay Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI) và các tổ chức xã hội. Bà nhận định đây là một nền tảng “đáng chú ý và khá độc đáo,” có thể trở thành hình mẫu cho các quốc gia khác.
Làm rõ hơn về khái niệm này, bà Goutard cho rằng cách tiếp cận “Một sức khỏe” - One Health - là một phương thức liên ngành nhằm cải thiện đồng thời sức khỏe con người, động vật, cây trồng và môi trường. Cách tiếp cận này dựa trên nhận thức rằng sức khỏe con người gắn chặt với hệ sinh thái xung quanh, do đó đòi hỏi sự tham gia phối hợp của nhiều lĩnh vực như y tế công cộng, thú y, môi trường và các cơ quan quản lý nhà nước.
Theo bà, dù không phải là cách tiếp cận mới, “Một sức khỏe” ngày càng được chú ý sau đại dịch COVID-19, bởi đây là minh chứng rõ ràng cho nguy cơ bệnh lây truyền từ động vật sang người. Do đó, việc tăng cường hợp tác giữa các lĩnh vực và giữa các cấp quản lý là yếu tố then chốt để phòng ngừa các đại dịch trong tương lai.
Tuy nhiên, bà Goutard nhấn mạnh Việt Nam vẫn cần cải thiện hiệu quả triển khai, đặc biệt về nguồn lực tài chính. Trong bối cảnh kinh tế còn khó khăn, Việt Nam cần chủ động xây dựng cơ chế tài chính trong nước để duy trì các nền tảng và cam kết “Một sức khỏe,” thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các tổ chức quốc tế hoặc các nhà tài trợ phát triển.
Bà Goutard cũng cho rằng cần đưa nội dung này vào chương trình nghị sự của các bộ ngành, đồng thời thúc đẩy đối thoại với Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm bảo đảm nguồn lực phục vụ cho chính Việt Nam.
Chia sẻ ý kiến trên, ông Nguyễn Việt Hùng - Giám đốc ILRI tại Việt Nam - cho biết Việt Nam là một trong những quốc gia dẫn đầu trong thực hành cách tiếp cận “Một sức khỏe,” nhờ cơ chế điều phối bài bản và hiệu quả thông qua đối tác “Một sức khỏe” quốc gia được hình thành từ đầu những năm 2000. Theo ông, Việt Nam không chỉ là nơi tiếp nhận, mà còn là nơi đóng góp kinh nghiệm cho các sáng kiến toàn cầu.
Ông Nguyễn Việt Hùng cũng cho biết trong những năm gần đây, nhiều dự án nghiên cứu quốc tế đã được triển khai tại Việt Nam trong khuôn khổ “Một sức khỏe,” trong đó có Sáng kiến phòng chống bệnh lây truyền từ động vật sang người (PREZODE) do Tổng thống Pháp khởi xướng.
Các dự án thuộc sáng kiến này đang được triển khai tại một số địa phương như Thái Nguyên và Đồng Tháp nhằm phòng ngừa và kiểm soát các bệnh lây truyền từ động vật sang người, đặc biệt là ngăn chặn sự xuất hiện của các dịch bệnh mới.
Từ thực tiễn triển khai, ông Nguyễn Việt Hùng đề xuất 3 định hướng chính.
Thứ nhất, cần tăng cường đầu tư nguồn lực trong nước, bao gồm tài chính và nhân lực, đồng thời nâng cao vai trò chủ động của Việt Nam và các quốc gia phía Nam trong việc triển khai “Một sức khỏe.”
Thứ hai, cần đưa cách tiếp cận này xuống cấp địa phương - nơi trực tiếp phát sinh các vấn đề như cúm gia cầm, bệnh lây truyền từ động vật sang người, kháng kháng sinh hay an toàn thực phẩm - để bảo đảm tính hiệu quả trong thực tiễn.
Thứ ba, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều phối, đặc biệt tăng cường các lĩnh vực còn hạn chế như sức khỏe động vật hoang dã và sức khỏe môi trường, bên cạnh các nội dung đã được chú trọng như sức khỏe động vật và một phần sức khỏe con người.
Theo ông Nguyễn Việt Hùng, chỉ khi bảo đảm đồng thời việc điều phối tốt, nguồn lực đầy đủ và triển khai hiệu quả ở cơ sở, thì cách tiếp cận “Một sức khỏe” mới thực sự trở thành phương thức vận hành rộng rãi trong xã hội, góp phần phòng ngừa các nguy cơ dịch bệnh trong tương lai và bảo vệ bền vững sức khỏe con người, động vật và môi trường.
Diễn ra tại Lyon từ ngày 5-7/4 với phiên cấp cao diễn ra vào ngày cuối, trùng với Ngày Sức khỏe Thế giới 7/4, Hội nghị thượng đỉnh “Một sức khỏe” là một trong những sự kiện trọng tâm của Năm Chủ tịch Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) của Pháp, đồng thời là kỳ thứ 9 của chuỗi Hội nghị thượng đỉnh “Một hành tinh” (One Planet Summit).
Hội nghị “Một sức khỏe” do Chính phủ Pháp chủ trì, với sự tham gia của hơn 20 quốc gia cùng nhiều nguyên thủ, tổ chức quốc tế, nhà khoa học và doanh nghiệp.
Chủ đề xuyên suốt của hội nghị là thúc đẩy cách tiếp cận “Một sức khỏe”, nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa sức khỏe con người, động vật, cây trồng và hệ sinh thái.
Hội nghị hướng tới việc chuyển hóa cam kết chính trị thành hành động cụ thể trong các lĩnh vực như phòng ngừa dịch bệnh, tăng cường năng lực ứng phó, kiểm soát kháng kháng sinh, phát triển hệ thống thực phẩm bền vững và bảo vệ môi trường.
