Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, nhấn mạnh cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay không phải lần đầu tiên xảy ra. Nguyên nhân mỗi lần khủng hoảng đều khác nhau, từ cuộc khủng hoảng dầu năm 1973, 1978, đến các cuộc khủng hoảng gần đây như tác động từ cuộc xung đột Ukraine – Nga. Với các nền kinh tế như Việt Nam, tác động của khủng hoảng năng lượng càng rõ rệt. Thích ứng không chỉ là vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn là nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc trong tương lai, đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế và đời sống xã hội.
Tình hình căng thẳng tại Trung Đông đã khiến thị trường năng lượng thế giới phản ứng mạnh, không chỉ ở giá dầu mà còn ở tâm lý thị trường, tỷ giá và chi phí tài chính. Có thời điểm giá dầu thô Brent lên tới 115,6 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026, tăng rất mạnh so với thời điểm đầu năm, đồng thời, nguy cơ gián đoạn tại các tuyến hàng hải chiến lược tiếp tục làm gia tăng lo ngại về một cú sốc kép đối với cung ứng năng lượng và chi phí logistics toàn cầu.
Đối với Việt Nam, tác động của các biến động này là rõ nét và đa chiều do nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào lưu chuyển thương mại quốc tế và vẫn còn dựa đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Giá nhiên liệu trong nước đã tăng mạnh trong tháng 3/2026, trong đó xăng E5 A92 tăng 26,2% và dầu diesel tăng 57,4% so với bình quân tháng trước. Sự gia tăng này không chỉ làm tăng chi phí vận tải, sản xuất và logistics, mà còn tạo áp lực lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và vật tư đầu vào. Trong bối cảnh nguồn cung trong nước mới đáp ứng được một phần nhu cầu, những bất ổn ở bên ngoài cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nhìn nhận an ninh năng lượng theo hướng chủ động hơn, linh hoạt hơn và gắn với sức chống chịu của toàn bộ nền kinh tế.
Thách thức đặt ra không chỉ là câu chuyện thiếu hay đủ nguồn cung trong ngắn hạn, mà còn là khả năng làm chủ hệ thống năng lượng trong trung và dài hạn. Nhiều rủi ro đang cùng lúc bộc lộ, từ phụ thuộc vào nhập khẩu xăng dầu, khí, than và LNG, cho đến phụ thuộc về công nghệ, thiết bị và hạ tầng phục vụ chuyển dịch năng lượng. Trong khi đó, nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hoá, chuyển đổi số, phát triển trung tâm dữ liệu và các ngành sản xuất có cường độ cao. Điều này đặt ra yêu cầu phải củng cố cả năng lực dự trữ, điều độ, lưu trữ năng lượng, đa dạng hoá nguồn cung và tăng tính linh hoạt của hệ thống điện, thay vì chỉ tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu trước mắt.
Biến động năng lượng cũng kéo theo tác động dây chuyền đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Các ngành sử dụng nhiều năng lượng hoặc phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu đầu vào logistics như vận tải, công nghiệp chế biến, vật liệu xây dựng, nông nghiệp và phân bón đều chịu sức ép lớn về chi phí và khả năng duy trì ổn định sản xuất. Riêng với ngành phân bón, việc bảo đảm nguồn cung và giá cả ổn định không chỉ liên quan đến sản xuất công nghiệp, mà còn gắn trực tiếp với an ninh lương thực quốc gia, bởi phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu đối với nông nghiệp và năng suất cây trồng.
Theo TS. Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách, Viện Kinh tế Việt Nam, tình hình xung đột tại Trung Đông đang gây ra những ảnh hưởng trực tiếp tới chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Ông chỉ rõ rằng: "Thị trường năng lượng phản ứng cực kỳ nhạy cảm với các biến động địa chính trị. Bất kỳ rủi ro nào tại các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz đều có thể kích hoạt những đợt biến động mạnh về giá và nguồn cung. Hệ quả không chỉ dừng lại ở năng lượng mà còn lan sang vật liệu xây dựng, logistics và nhiều lĩnh vực kinh tế khác".
Trên thực tế, áp lực chi phí đang bao trùm nhiều ngành như vận tải, hàng không, hóa chất, phân bón và nông nghiệp. Riêng lĩnh vực xây dựng, nếu giá nhiên liệu tăng gấp đôi, chi phí dự toán công trình giao thông có thể tăng gần 16% – một con số đáng lo ngại đối với ngân sách và tiến độ đầu tư công.
Nhiều chuyên gia cho rằng không chỉ dừng ở sản xuất, biến động năng lượng còn tác động tới thị trường tài chính. Đồng USD có xu hướng tăng giá, gây áp lực lên tỷ giá VND, trong khi dòng vốn đầu tư dịch chuyển sang các tài sản an toàn như vàng và trái phiếu. Điều này làm gia tăng nguy cơ suy giảm dòng vốn vào các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam.
 |
Quang cảnh hội thảo. |
Phát biểu tham luận tại hội thảo, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, biến động địa chính trị đã làm bộc lộ rõ những điểm yếu cấu trúc trong hệ thống năng lượng của Việt Nam. Theo ông Thập, Việt Nam hiện phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu dầu thô, xăng dầu, LPG, LNG và than đá, trong khi chuỗi LNG chưa hoàn chỉnh và hệ thống dự trữ năng lượng còn hạn chế. Đồng thời, sự phụ thuộc vào các tuyến vận tải quốc tế và nguồn cung tập trung cũng làm gia tăng rủi ro khi xảy ra gián đoạn.
"Đây thực sự là một cú sốc về giá năng lượng, kéo theo rủi ro về dòng vốn, chi phí đầu tư và tiến độ các dự án năng lượng. Nguy cơ thiếu hụt năng lượng trong trung và dài hạn là hoàn toàn hiện hữu nếu không có giải pháp kịp thời", TS. Nguyễn Quốc Thập nhận định.
Trong khuôn khổ buổi hội thảo, các chuyên gia không chỉ tập trung trao đổi về những rủi ro hiện hữu, mà còn đưa ra những góc nhìn cụ thể, qua đó giúp nhận diện rõ các thách thức về dài hạn, đồng thời gợi mở các giải pháp nâng cao tính chủ động, khả năng thích ứng và sức chống chịu của hệ thống năng lượng cũng như doanh nghiệp Việt Nam.
"Việc nhìn nhận năng lượng là nền tảng của nền kinh tế không chỉ giúp ứng phó các cú sốc trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, đảm bảo Việt Nam phát triển bền vững", TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh. Ông cho rằng, với các giải pháp đồng bộ, từ chính sách, đầu tư hạ tầng đến đổi mới công nghệ, Việt Nam có thể chủ động hơn trong việc bảo đảm nguồn cung năng lượng, giảm rủi ro từ biến động địa - chính trị, đồng thời duy trì đà phát triển kinh tế bền vững, ổn định, hướng tới mục tiêu tăng trưởng dài hạn và sức chống chịu cao hơn trước các cú sốc năng lượng trong tương lai.
