Các ấn phẩm quý hiếm này lưu trữ tại Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM đang trưng bày phục vụ rộng rãi khách tham quan đến hết ngày 25/4/2026 tại Đường sách TPHCM.
Ngắm tờ Gia Định Báo cách đây 146 năm
Gia Định Báo có từ 161 năm trước, là tờ báo chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, đánh dấu cột mốc quan trọng trong lịch sử báo chí và sự phổ biến của chữ Latinh tại Việt Nam. Nghị định cho phép xuất bản Gia Định Báo được ký vào ngày 1/4/1865, nhưng ngày phát hành thực tế được giới nghiên cứu và tài liệu lịch sử thống nhất là 15/4/1865.
 |
Trang Gia Định Báo trưng bày lần này đề ngày xuất bản là thứ Ba 15/6/1880 |
Theo nhà báo/nhà nghiên cứu Trần Nhật Vy thì trước khi Gia Định Báo ra đời, đã có ba tờ báo bằng tiếng Pháp là Le Bulletin Officiel de l’Expedition de la Cochinchine (Nam Kỳ viễn chinh công báo), Le Bulletin des Communes (Xã thôn công báo) và Le Courrier de Saigon (Sài Gòn thư tín). Tờ báo tiếng Việt Gia Định Báo ra đời “vừa là công cụ để chính quyền phổ biến thông tin, vừa là tài liệu để các viên thông ngôn, học trò trong các trường dùng để thực tập chữ quốc ngữ”. Gia Định Báo tồn tại đến ngày 31/12/1909 (44 năm) và chính thức đình bản vào ngày 1/1/1910.
Được biết tại Thư viện Viện Lịch sử TPHCM hiện còn lưu giữ 197 số Gia Định Báo in trên giấy của các năm: 1882 đến 1885. Còn ở Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM lưu giữ 121 số Gia Định Báo của các năm 1865 đến 1900. Các số báo này đều được số hóa, chụp microfilm. Ở nước ngoài, Thư viện Quốc gia Pháp còn lưu giữ được 424 số Gia Định Báo ấn hành trong 26 năm từ 1866 đến 1906 và được số hóa, đưa lên mạng trên trang của Thư viện Quốc gia Pháp.
Dĩ nhiên, việc tận mắt thấy bản in giấy Gia Định Báo từ hơn trăm năm trước ố vàng, sờn góc… vẫn mang giá trị cảm xúc và trải nghiệm quý giá cho người xem – nhất là những ai yêu sách báo, những nhà nghiên cứu, sưu tầm hoặc sinh viên, học sinh tìm tòi văn hóa lịch sử.
Trang Gia Định Báo trưng bày tại Đường sách TPHCM lần này đề ngày xuất bản là thứ Ba 15/6/1880. Bấy giờ tờ báo được gọi là “Nhựt trình”. Thời kỳ này đã trải qua năm thứ 16, “mỗi một tháng in ra 4 lần, cứ mỗi ngày thứ 3 trong tuần lễ thì phát” theo thông tin đăng trên trang 1. Giá mua “nhựt trình” được thông báo công khai tính theo 3 tháng là 5 francs, 6 tháng là 10 francs và “trót năm” (một năm) là 20 francs.
Gia Định Báo có nhiều người phụ trách (hay làm chủ bút) như thông phán Ernest Potteaux là người đầu tiên và có thời gian phụ trách lâu nhất từ ngày đầu thành lập. Trương Vĩnh Ký (1837 - 1898, còn gọi là Petrus Ký, là một trong những trí thức lớn, nhà báo đầu tiên trong lịch sử của Việt Nam) phụ trách từ năm 1869-1871 với khoảng 55 số báo. Người chủ biên cuối cùng của Gia Định Báo là ông Diệp Văn Cương theo nghị định ký ngày 20/9/1908.
Đông Dương Tạp chí
Đông Dương Tạp chí do chủ nhiệm Nguyễn Văn Vĩnh, xuất bản từ năm 1913 - 1919, là tạp chí tiếng Việt đầu tiên xuất bản tại Hà Nội, ra ngày thứ năm hàng tuần, khổ 19x26cm. Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM có các bản in gốc từ tháng 5/1913 đến tháng 12/1918. Tạp chí đăng tải các bài luận về xã hội, văn hóa, giáo dục, văn học và các tin tức thời sự. Đây là một trong những tờ báo tiếng Việt quan trọng nhất giai đoạn đầu thế kỷ 20, có ảnh hưởng đến tư tưởng và văn hóa Việt Nam bấy giờ.
 |
Ấn bản số báo đầu tiên ra ngày 15/5/1913 Đông Dương Tạp chí |
Đông Dương Tạp chí Báo trưng bày tại Đường sách TP.HCM là số báo đầu tiên ra ngày 15/5/1913.
Nam Phong Tạp chí
Nam Phong Văn-học Khoa-học Tạp-chí là tờ nguyệt san xuất bản tại Việt Nam từ ngày 1/7/1917 đến tháng 12/1934 thì đình bản, tất cả được 210 số báo trong 17 năm tồn tại. Được xem là một trong những tạp chí Việt Nam đầu tiên có giá trị về tri thức, tư tưởng và làm báo đúng thể thức, bài bản, Nam Phong do Phạm Quỳnh làm chủ nhiệm, chủ bút kiêm chủ biên phần chữ quốc ngữ, Nguyễn Bá Trác làm chủ biên phần chữ Nho.
 |
| Nam Phong Văn-học Khoa-học Tạp-chí |
Ký ức về Nam Phong Tạp chí (tòa soạn ở phố cổ Hà Nội) từng được cụ Vương Hồng Sển ghi lại qua cuốn Thú chơi sách. Tạp chí đăng nhiều bài văn thơ, truyện ngắn, phê bình nên khơi gợi cho độc giả niềm đam mê, hứng thú với văn học Việt Nam. Báo cũng đăng nhiều tài liệu lịch sử bằng chữ Quốc ngữ, góp phần gây dựng nền quốc học bằng chữ Quốc ngữ ở thuở ban đầu.
Phụ Nữ Tân văn
Phụ Nữ Tân văn chủ nhiệm bởi Nguyễn Đức Nhuận (Cao Thị Khanh), năm xuất bản 1929 -1935, khổ báo 22x31cm. Chủ trương của báo là đấu tranh nữ quyền, vận động mạnh mẽ cho việc học và viết chữ quốc ngữ, khuyến khích giới trẻ viết báo để rèn luyện văn quốc ngữ. Đây là tờ báo xuất bản tại Sài Gòn và có nhiều đóng góp, ảnh hưởng văn hóa, xã hội Việt Nam đầu thế kỷ 20.
 |
| Bản in Phụ Nữ Tân văn số báo ra ngày 2/5/1929 |
Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM có các ấn bản gốc từ tháng 5/1929 đến tháng 4/1935. Bản trưng bày cho công chúng dịp này là số báo ra ngày 2/5/1929. Hình bìa 1 là tranh vẽ nét chân phương 3 phụ nữ đang cùng đọc tờ Phụ Nữ Tân văn cùng hai câu thơ hừng hực tinh thần tự hào: “Phấn son tô điểm sơn-hà/ Làm cho rõ mặt đàn bà nước Nam”
Trung Bắc chủ nhật
Trung Bắc chủ nhật chủ nhiệm bởi Nguyễn Doãn Vượng, tồn tại 5 năm (xuất bản từ 1940 – 1945). Đây là tờ báo cung cấp thông tin giải trí cuối tuần, giới thiệu các tác phẩm văn chương, khảo cứu lịch sử và phong tục Việt Nam một cách sâu sắc. Trung Bắc chủ nhật là nơi quy tụ nhiều cây bút danh tiếng của nhóm Tự Lực Văn Đoàn cùng các học giả uy tín đương thời.
 |
rung Bắc chủ nhật số ra ngày 31/3/1940 |
Trang 1 Trung Bắc chủ nhật số ra ngày 31/3/1940 có ảnh các phụ nữ trong tà áo dài, nón lá truyền thống đang tham dự Lễ hội chùa Hương (Hà Nội) với chú thích diễn giải: “Trên con đường đá gồ-ghề dẫn vào chùa Trong, mấy cô thiếu-nữ đang hăng-hái bước, nét mặt tươi cười như không biết gì là mệt nhọc”.
