Trong năm qua, nỗi lo sợ về việc AI thay thế người lao động ngày càng hiện hữu rõ rệt giữa bối cảnh các đợt sa thải liên tục diễn ra. Các mô hình AI ngày càng hoàn thiện khả năng xử lý công việc văn phòng, trong khi các doanh nghiệp cũng tích hợp sâu công nghệ này vào bộ máy vận hành.
Theo báo cáo ngày 7/5 từ Challenger, Gray & Christmas, công ty tư vấn nhân sự cấp cao, AI chính là lý do hàng đầu được các công ty đưa ra để lý giải cho các đợt cắt giảm nhân sự trong tháng Tư.
Đồng tình với nhận định này, một báo cáo từ Microsoft về cách AI thay đổi môi trường làm việc cũng chỉ ra: “Nỗi bất an về ứng dụng AI trong công việc là hoàn toàn có thật, từ nỗi sợ mất việc cho đến áp lực khổng lồ phải theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ”.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn của giới chuyên gia, việc sử dụng AI tại nơi làm việc có thể mang lại nhiều lợi ích. Thực tế, các công ty đang sử dụng AI để tự động hóa một số quy trình nhất định, thay vì loại bỏ hoàn toàn một vị trí công việc.
Hiện tại, nhiều doanh nghiệp đang trong giai đoạn thử nghiệm để xác định rõ giới hạn năng lực của AI, từ đó tái cấu trúc các vị trí hiện có xoay quanh những phần việc mà chỉ con người mới có thể xử lý. Hàng nghìn việc làm đã bị loại bỏ trong quá trình chuyển giao này. Điển hình như mới đây, công ty hạ tầng web Cloudflare và sàn giao dịch tiền mã hóa Coinbase đã gia nhập danh sách những ông lớn công bố tinh giản biên chế.
Nhận định về vấn đề này, ông Alexis Krivkovich, Đối tác cấp cao phụ trách bộ phận Nhân sự và Hiệu suất Tổ chức tại McKinsey & Company cho biết: “Tính đến nay, có rất ít công việc thực sự bị tự động hóa 100% bởi AI và robot”.
Nghiên cứu của McKinsey chỉ ra rằng, về mặt kỹ thuật, AI có thể tự động hóa 57% các tác vụ liên quan đến công việc. Tuy nhiên, tỷ lệ này không tập trung vào một vị trí cụ thể mà rải rác ở nhiều mảng khác nhau trên toàn bộ tổ chức.
Ông Nitin Seth, nhà đồng sáng lập công ty tư vấn kỹ thuật số Incedo, minh chứng điều này bằng việc công ty ông đã giúp khách hàng tăng 20-25% năng suất nhờ AI mà không cần sa thải nhân viên. “AI chỉ gánh vác một phần việc trong các vai trò khác nhau”, ông chia sẻ.
Nỗi lo AI sẽ cướp mất việc làm đã gây ra sự xáo trộn lớn trên thị trường lao động, nhất là trong lĩnh vực công nghệ. Theo một khảo sát hồi tháng 9 của Google, 90% nhân sự công nghệ đang sử dụng AI trong công việc, đặc biệt là kỹ sư phần mềm dùng AI để hỗ trợ viết mã. Nền tảng Stack Overflow cũng ghi nhận 84% nhà phát triển đã hoặc đang lên kế hoạch sử dụng công cụ AI.
Tuy nhiên, công việc của một kỹ sư phần mềm không chỉ đơn thuần là gõ những dòng mã, mà còn bao trùm cả việc đánh giá mã nguồn, thiết kế hệ thống, gỡ lỗi và tư duy định hướng sản phẩm. Ông Boris Cherny, Trưởng bộ phận Claude Code tại Anthropic, dự báo các chức danh công việc sẽ sớm thay đổi để phản ánh thực tế này.
Bà Sujata Sridharan, một kỹ sư phần mềm với 10 năm kinh nghiệm, đang trực tiếp trải nghiệm sự giao thời này. Cô cho biết việc ứng dụng AI không làm mất đi tính chất cốt lõi của công việc là giải quyết vấn đề và tư duy phản biện. Điểm khác biệt duy nhất là quy trình giờ đây đòi hỏi kỹ năng điều hướng AI.
Mặc dù sử dụng trí tuệ nhân tạo, công việc của cô vẫn đòi hỏi khả năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện, cô chia sẻ. Điểm khác biệt là quá trình thực hiện giờ đây bao gồm cả việc viết mã và hướng dẫn trí tuệ nhân tạo.
Dù chưa thay thế hoàn toàn con người, không thể phủ nhận AI đã gián tiếp gây ra tình trạng mất việc. Báo cáo của Challenger chỉ ra AI đã được đề cập đến trong hơn 49.000 quyết định sa thải tính từ đầu năm đến nay.
Block, công ty công nghệ tài chính đứng sau Square và Cash App, đã cắt giảm 40% nhân sự trong năm nay nhờ AI giúp họ tối ưu hóa hiệu suất với một đội ngũ tinh gọn hơn. Tương tự, CEO của Coinbase cho biết việc cắt giảm 14% nhân sự một phần là do AI đã giúp các kỹ sư “hoàn thành những việc mà trước đây cả một nhóm phải chật vật làm trong nhiều tuần chỉ trong vài ngày”. Trong khi đó, Cloudflare ghi nhận tần suất sử dụng AI của hãng đã tăng vọt 600% chỉ trong quý vừa qua.
Ông Dan Priest, Giám đốc AI của PwC tại Mỹ, dự báo sẽ có “những xáo trộn nhất định trên thị trường lao động trong tương lai gần”. Tuy nhiên, ông chưa nhận thấy rủi ro sa thải hàng loạt hay sự biến mất của một nhóm ngành nghề cụ thể nào.
Theo khảo sát 20.000 người lao động của Microsoft, vấn đề lớn nhất hiện nay là phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa kịp điều chỉnh KPI và chế độ đãi ngộ để bắt kịp những thay đổi do AI mang lại. Thay vì sa thải, nhiều công ty đang chật vật định hình lại xem họ thực sự cần những kỹ năng mới nào từ nhân viên.
Và khi công nghệ không ngừng tiến hóa, bối cảnh này sẽ còn nhiều biến động. Điển hình như Anthropic vừa ra mắt các mô hình AI chuyên biệt cho ngành tài chính, có khả năng tự động thiết kế bài thuyết trình và soạn thảo văn bản tín dụng.
