Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ký Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN ban hành quy định Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia nhằm định hướng việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) theo hướng an toàn, có trách nhiệm và vì lợi ích của con người, cộng đồng và xã hội.
Thông tư có hiệu lực từ ngày ký, 10/3/2026.
Theo Thông tư trên, Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia quy định các yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân trong quá trình nghiên cứu, phát triển và triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo. Trong đó, việc phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo phải bảo đảm an toàn, độ tin cậy và không gây hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và đời sống tinh thần của con người.
Các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thiết kế hệ thống an toàn ngay từ đầu, xác định trước các kịch bản có thể gây hại và xây dựng biện pháp phòng ngừa phù hợp. Đồng thời, các tổ chức, cá nhân phải thiết lập tiêu chí chất lượng đối với dữ liệu, mô hình và kết quả đầu ra; xây dựng cơ chế kiểm thử, xác nhận và kiểm định nội bộ trước khi triển khai hệ thống.
Khung đạo đức cũng yêu cầu bảo đảm sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống trí tuệ nhân tạo, phù hợp với mức độ ảnh hưởng của hệ thống. Bên cạnh đó, các tổ chức, cá nhân cần xây dựng cơ chế tiếp nhận phản ánh, phát hiện lỗi và khắc phục; có kế hoạch dự phòng trong trường hợp hệ thống hoạt động sai lệch hoặc bị lạm dụng.
Các biện pháp bảo vệ an ninh hệ thống cũng phải được áp dụng nhằm phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm nhập, chiếm quyền điều khiển, đầu độc dữ liệu, đầu độc mô hình, tấn công đối nghịch, khai thác lỗ hổng, rò rỉ dữ liệu hoặc lạm dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo, bảo đảm tính bí mật, toàn vẹn và sẵn sàng của dữ liệu, mô hình, thuật toán và hạ tầng liên quan.
Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia cũng nêu rõ nội dung yêu cầu tôn trọng quyền con người, quyền công dân, bảo đảm công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử trong phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo. Theo đó, các tổ chức, cá nhân phải áp dụng biện pháp rà soát phù hợp để bảo đảm hệ thống trí tuệ nhân tạo không xâm phạm quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân, tự do ý chí, quyền tiếp cận thông tin, quyền được đối xử bình đẳng và các quyền hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cần nhận diện và giảm thiểu thiên lệch dữ liệu, thiên lệch mô hình và thiên lệch trong vận hành; xem xét đầy đủ tác động đối với các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế. Tổ chức, cá nhân cũng phải thông báo phù hợp về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo, cung cấp thông tin ở mức hợp lý về mục tiêu, phạm vi, dữ liệu, cách thức hoạt động tổng quát và giới hạn của hệ thống, tránh gây hiểu nhầm về năng lực của hệ thống.
Ngoài ra, Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia khuyến khích phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng thúc đẩy lợi ích xã hội, phát triển bao trùm và phát triển bền vững. Các tổ chức, cá nhân cần xem xét mức tiêu thụ năng lượng, tài nguyên tính toán và tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời của hệ thống, đồng thời ưu tiên các giải pháp kỹ thuật và quy trình vận hành tiết kiệm năng lượng, hạn chế phát thải. Việc thiết kế hệ thống trí tuệ nhân tạo cũng cần phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội và bản sắc văn hóa Việt Nam, không tạo ra các nội dung kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng.
Khung đạo đức cũng khuyến khích đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Các tổ chức, cá nhân được khuyến khích triển khai thử nghiệm, thí điểm và mở rộng ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng có trách nhiệm, thúc đẩy nghiên cứu mở và chia sẻ tri thức phù hợp với quy định của pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia được rà soát, cập nhật định kỳ 3 năm một lần hoặc khi có thay đổi lớn về công nghệ, pháp luật và thực tiễn quản lý.
Việc ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia góp phần cụ thể hóa định hướng triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng như đối với Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ 1/3/2026.
