Diễn đàn Nghị sĩ Châu Á - Thái Bình Dương về Y tế Toàn cầu với sự hỗ trợ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Campuchia tập trung vào các chủ đề: bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, xây dựng hệ thống y tế có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và ứng dụng AI trong lĩnh vực y tế.
Ông Lluis Vinyals Torres, Giám đốc Hệ thống và Dịch vụ Y tế khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO cho biết khoảng 600 triệu người trong khu vực đang gặp khó khăn về tài chính liên quan đến việc tiếp cận các dịch vụ y tế. Hệ thống y tế trong khu vực đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới, trong đó có tình trạng dân số già hóa và sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm. Các chính phủ cần xây dựng chính sách, phân bổ ngân sách và tăng cường giám sát để đẩy nhanh tiến trình hướng tới mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân. Ông Torres cho rằng các chính phủ cần tăng chi tiêu cho y tế, bởi mức chi cho lĩnh vực này tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh tăng ngân sách thôi là chưa đủ. “Vấn đề không chỉ nằm ở việc có thêm tiền, mà là sử dụng nguồn lực đúng mục tiêu và áp dụng các cơ chế chi trả phù hợp để định hướng các cơ sở cung cấp dịch vụ y tế tăng cường bảo vệ sức khỏe và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân”, ông nói.
Biến đổi khí hậu cũng là vấn đề y tế
Biến đổi khí hậu đang tạo thêm một tầng áp lực mới đối với hệ thống y tế. Nắng nóng cực đoan, lũ lụt và các cơn bão nghiêm trọng ngày càng tác động đến cộng đồng trên khắp khu vực, kéo theo nhiều hệ quả từ các bệnh liên quan đến nhiệt độ cao cho đến sự thay đổi về mô hình lây lan của các bệnh truyền nhiễm.
“Biến đổi khí hậu thực sự là một vấn đề y tế”, bà Michelle Isles, Giám đốc điều hành Climate and Health Alliance, một tổ chức vận động về khí hậu và sức khỏe của Australia nhận định.
Theo bà Isles, từ các cơn bão nhiệt đới đến nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan khác, người dân trong khu vực, đặc biệt tại những nơi gần xích đạo, đang phải đối mặt với tác động ngày càng lớn của nhiệt độ cao đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Việc tiếp xúc kéo dài với nhiệt độ cao có thể gây áp lực nghiêm trọng lên các cơ quan quan trọng trong cơ thể, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi và phụ nữ mang thai.
Trong khi đó, bão và lũ lụt có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan các bệnh truyền qua nguồn nước cũng như nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Điều này đòi hỏi hệ thống y tế không chỉ phải chuẩn bị cho tình trạng nhu cầu khám chữa bệnh tăng đột biến trong các đợt thiên tai, mà còn phải tính đến những tác động lâu dài, trong đó có ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.
Ông Torres cho biết biến đổi khí hậu không chỉ làm tăng nhu cầu chăm sóc y tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung cấp dịch vụ của các hệ thống y tế. Chẳng hạn, nhiều cơ sở y tế tại các quốc đảo ở Thái Bình Dương được xây dựng gần bờ biển, khiến chúng dễ bị tổn thương trước tình trạng nước biển dâng và có nguy cơ làm gián đoạn các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Theo ông, thích ứng hệ thống y tế với biến đổi khí hậu sẽ cần nguồn đầu tư đáng kể, đặc biệt tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Hiện vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa nguồn tài chính khí hậu toàn cầu dành cho mục tiêu thích ứng và khả năng tiếp cận những nguồn vốn này của các quốc gia để đầu tư cho hệ thống y tế. Trong bối cảnh đó, bà Isles cho rằng các chính sách y tế dự phòng ngày càng đóng vai trò quan trọng. Theo bà, nếu sức khỏe được đặt lên hàng đầu khi hoạch định chính sách, các chính phủ có thể đưa ra những quyết định khác biệt về quy hoạch đô thị, sản xuất năng lượng, thương mại và phát triển kinh tế, qua đó góp phần bảo vệ và cứu sống nhiều người.
AI: Cơ hội đi kèm rủi ro
AI là một trong những chủ đề trọng tâm của diễn đàn. Công nghệ này có thể giúp hệ thống y tế giải quyết một số hạn chế hiện nay, nhưng đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi về bất bình đẳng, quản lý và trách nhiệm giải trình. Ông Hiromasa Okayasu, Giám đốc Dữ liệu, Chiến lược và Đổi mới của WHO khu vực Tây Thái Bình Dương, cho biết AI đã được sử dụng để hỗ trợ bác sĩ trong việc quản lý hồ sơ bệnh án, chẩn đoán và đưa ra quyết định lâm sàng.
Một trong những lợi ích đáng kể của AI là giúp giảm thời gian bác sĩ và điều dưỡng phải dành cho các công việc hành chính và điều phối. AI cũng có thể hỗ trợ phân loại bệnh nhân, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế tại các cộng đồng vùng sâu, vùng xa. Công nghệ này có thể nhanh chóng phân tích các chỉ số sinh tồn và triệu chứng để xác định trường hợp nào cần chuyển đến bệnh viện. Ngoài ra, AI còn có thể hỗ trợ phân tích hình ảnh y khoa và chẩn đoán bệnh.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công nghệ này hiện vẫn không đồng đều. Theo ông Okayasu, việc ứng dụng AI trong y tế hiện tập trung chủ yếu tại các quốc gia có thu nhập cao. Nếu các nước nghèo hơn không theo kịp, AI có thể khiến khoảng cách bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn.
Một vấn đề khác là AI chỉ tốt tương ứng với chất lượng dữ liệu mà nó được đào tạo. Vì vậy, khi một quốc gia sử dụng hoặc điều chỉnh mô hình AI được phát triển từ dữ liệu của quốc gia khác, việc kiểm chứng và đánh giá tính phù hợp với điều kiện địa phương là rất quan trọng.
Theo ông Okayasu, thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách là tìm được sự cân bằng phù hợp. Quy định quá chặt chẽ có thể cản trở việc ứng dụng AI tại những nơi thực sự cần công nghệ này. Ngược lại, nếu thiếu giám sát, AI có thể làm gia tăng nguy cơ thiên lệch hoặc bị sử dụng sai mục đích.
Các quốc gia cũng có sự khác biệt rất lớn về cơ sở hạ tầng, nguồn lực và năng lực quản lý. Thay vì chờ đến khi tất cả hệ thống cần thiết được hoàn thiện, ông Okayasu cho rằng những quốc gia có nguồn lực hạn chế có thể bắt đầu với các ứng dụng AI có rủi ro thấp nhưng mang lại tác động cao, đồng thời từng bước xây dựng hệ thống quản trị phù hợp. Tuy nhiên, khi AI được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán hoặc đưa ra quyết định điều trị, trách nhiệm cuối cùng vẫn phải thuộc về nhân viên y tế.
Hợp tác khu vực là yếu tố then chốt
Đối với nước chủ nhà Campuchia, những cuộc thảo luận tại diễn đàn diễn ra trong bối cảnh nước này đang triển khai các chương trình cải cách hệ thống y tế. Chính phủ Campuchia đã xây dựng lộ trình hướng tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân vào năm 2035, trong đó đặt mục tiêu 80% dân số được tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu và giảm tỷ lệ chi phí y tế mà người dân phải tự trả xuống còn 35%.
Bộ trưởng Y tế Campuchia Chheang Ra cho biết chăm sóc sức khỏe ban đầu là trọng tâm trong chương trình cải cách của nước này. Ông cũng nhận định nhiều thách thức mà Campuchia đang đối mặt tương đồng với các quốc gia khác trong khu vực.
“Chúng tôi phải đối mặt với nhiều thách thức chung: bệnh truyền nhiễm, biến đổi khí hậu, thiếu nhân lực y tế, tài chính y tế, già hóa dân số, các bệnh không lây nhiễm và sự phát triển nhanh chóng của AI cũng như y tế số”, ông nói. Theo Bộ trưởng Chheang Ra, không quốc gia nào có thể tự mình bảo vệ sức khỏe người dân.
Các quốc gia cần tăng cường hợp tác và chia sẻ thông tin nhằm nâng cao khả năng phát hiện, ứng phó với các đợt bùng phát dịch bệnh, đồng thời trao đổi kinh nghiệm về đào tạo và hoạch định nguồn nhân lực y tế. “Mỗi quốc gia phải có quyền lựa chọn và có tiếng nói. Y tế toàn cầu phải được cùng nhau xây dựng”, ông Chheang Ra nhấn mạnh.
