Phát biểu khai mạc, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh mục đích phiên giải trình nhằm đánh giá tình hình triển khai thực hiện các luật, nghị quyết được ban hành trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo sau gần 9 tháng thực hiện; làm rõ tiến độ xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; kết quả bước đầu triển khai trên thực tế; những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện, phân tích nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, bất cập; làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện các quy định pháp luật.
Từ đó, đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện về chính sách, pháp luật; giải pháp trong tổ chức thực hiện phù hợp với thực tiễn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo đảm quy định của các luật, nghị quyết của Quốc hội được triển khai đồng bộ, thống nhất, hiệu quả trong thời gian tới, trong đó, đặc biệt là các quy định, giải pháp mang tính chất đột phá dành cho lĩnh vực này.
Phát biểu chỉ đạo, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, có ý nghĩa quyết định đối với tương lai dân tộc.
Thời gian qua, Quốc hội đã dành sự quan tâm đặc biệt cho việc hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực này, thông qua Luật Nhà giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); đồng thời ban hành Nghị quyết số 248/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 249/2025/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.
Để đưa các luật, nghị quyết vào cuộc sống, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành, địa phương đã triển khai khối lượng lớn công việc, tập trung xây dựng, ban hành các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và chuẩn bị các điều kiện để triển khai nhiều chính sách mới về nhà giáo, quản trị giáo dục, cơ chế tài chính, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực.
Tại phiên giải trình, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã báo cáo việc tổ chức triển khai thực hiện các luật, nghị quyết; tiến độ, chất lượng xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện đối với từng luật, nghị quyết.
Giải trình, làm rõ một số vấn đề liên quan đến đội ngũ nhà giáo, sắp xếp trường lớp, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, tình trạng thừa, thiếu giáo viên hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có việc một số địa phương chưa mạnh dạn tuyển dụng do chịu áp lực chung về tinh giản biên chế, trong khi đội ngũ giáo viên chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số biên chế.
Để giải quyết vấn đề này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng việc giao Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo quyền tuyển dụng, thuyên chuyển, điều động giáo viên theo Nghị quyết 248/2025/NQ-QH15, Nghị quyết về số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo là một giải pháp rất quan trọng. Thực tế tại một số địa phương cho thấy, tuyển dụng tập trung mang lại nhiều ưu điểm, vừa bảo đảm tổng thể nhu cầu của các trường, vừa tạo điều kiện để giáo viên đăng ký nguyện vọng trong một kỳ tuyển dụng chung.
Theo tính toán của Bộ Giáo dục và Đào tạo, khi áp dụng định mức mới, số giáo viên còn thiếu so với thực tế dự kiến khoảng trên 40.000 người. Con số này gần tương đương với số giáo viên đang làm việc theo chế độ hợp đồng và cũng tương ứng với số biên chế giáo viên đã được giao nhưng các địa phương chưa tuyển dụng hết. Bộ trưởng cho rằng, nếu thời gian tới các địa phương được giao số biên chế còn thiếu và tổ chức tuyển dụng đầy đủ thì cơ bản có thể đáp ứng nhu cầu.
Với những hiện tượng tiêu cực xảy ra trong kỳ thi vừa qua, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ Giáo dục đã phân tích nguyên nhân và đề xuất định hướng giải pháp, để vừa giữ được sự ổn định của kỳ thi, vừa tăng cường các biện pháp kiểm soát chất lượng. Trong đó, Bộ Giáo dục đã tăng cường ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu để giảm thiểu gian lận trong thi cử. Bộ trưởng nhấn mạnh quan trọng nhất là đảm bảo công bằng trong việc lựa chọn, đánh giá thí sinh vào các trường đại học, nâng cao chất lượng đào tạo và nguồn nhân lực.
Đề cập đến việc nâng cao năng lực đào tạo nhân lực cho các ngành chiến lược, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng, các trường đại học cần được đánh giá không chỉ qua số lượng, chất lượng đầu vào mà quan trọng hơn là năng lực đào tạo. Bộ trưởng cho biết, việc nâng cao chất lượng và năng lực đào tạo của các trường đại học còn nhiều nhiệm vụ phải triển khai. Chiến lược phát triển giáo dục đại học Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn 2045 cũng đặt ra nhiều giải pháp, trong đó có việc xây dựng các chỉ số đánh giá kết quả hoạt động của các cơ sở giáo dục đại học để theo dõi, đánh giá chất lượng và năng lực đào tạo…/
