Bộ Y tế đang là cơ quan đầu mối soạn thảo để trình Chính phủ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026), có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.
Theo Bộ Y tế, trong số nhiều nội dung sửa đổi, hai chính sách được đánh giá có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên bao gồm: Luật hóa lệnh cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác và cấm mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán.
Đây là hai đề xuất được xây dựng trên cơ sở bằng chứng khoa học, thực tiễn thi hành pháp luật tại Việt Nam và kinh nghiệm đã được kiểm chứng của nhiều quốc gia trên thế giới.
Sau 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt một số kết quả đáng khích lệ: Tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở nam giới trưởng thành giảm từ 23,8% (2010) xuống 20,8% (2021), tỷ lệ phơi nhiễm thụ động với khói thuốc tại hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc cũng giảm đáng kể.
Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới và đứng thứ 3 khu vực ASEAN. Theo ước tính từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu (Global Burden of Disease Study) được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trích dẫn, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người Việt Nam mỗi năm, trong đó 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hít phải khói thuốc thụ động. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra cho sức khỏe chiếm tới 1,14% GDP năm 2022, với tổng chi phí y tế ước tính 108,7 nghìn tỷ đồng.
Tháng 11/2024, Quốc hội đã ra Nghị quyết số 173/2024/QH15, thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên toàn quốc kể từ năm 2025. Đây là một quyết định chính sách được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Tuy nhiên, quy định này mới chỉ dừng ở cấp Nghị quyết của Quốc hội, chưa được luật hóa với các khái niệm, định nghĩa cụ thể trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khiến việc thực thi ở một số khâu, đặc biệt là xử lý linh kiện, bộ phận rời và tinh dầu dùng để lắp ráp thuốc lá điện tử, còn gặp khó khăn.
Dự thảo Luật lần này bổ sung đầy đủ các khái niệm "thuốc lá điện tử," "thuốc lá nung nóng," "thiết bị điện tử," "thuốc lá đặc chế" và "thuốc lá khác" (gồm cả các sản phẩm chứa nicotine dạng túi ngậm, dạng hít, shisha...), đồng thời quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm bao gồm cả việc sản xuất, mua bán, xuất nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp các sản phẩm này, nhằm bịt các lỗ hổng mà lệnh cấm hiện tại chưa bao quát hết.
Số liệu ban đầu sau khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 có hiệu lực cho thấy tác động tích cực rõ rệt. Theo dữ liệu từ Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã giảm khoảng 70% trong 10 tháng sau lệnh cấm so với cùng kỳ trước đó. Trước lệnh cấm, trung bình mỗi tháng có 5-6 ca cấp cứu liên quan (120 ca trong 22 tháng), một số trường hợp bị tổn thương não nghiêm trọng; sau lệnh cấm, con số này giảm còn 1-2 ca/tháng. Việc quảng cáo công khai sản phẩm bởi người có ảnh hưởng và bán công khai tại cửa hàng cũng giảm mạnh, gần như chấm dứt sau các đợt thanh tra, xử phạt.
Bộ Công an cũng ghi nhận xu hướng tương tự: Nếu như từ năm 2020 đến quý I/2024 (trước Nghị quyết 173), lực lượng công an cả nước phát hiện, xử lý 728 vụ với 883 đối tượng liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thì trong 10 tháng đầu năm 2025 (sau khi lệnh cấm có hiệu lực), con số này giảm mạnh còn 5 vụ được phát hiện, 2 vụ khởi tố với 17 bị can.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã nhiều lần ghi nhận Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu trên thế giới về cấm toàn diện thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tiến sỹ Angela Pratt - Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, nhận định: "Kể từ khi Quốc hội bỏ phiếu thông qua lệnh cấm vào năm 2024, Việt Nam đã được cả thế giới ghi nhận vì vai trò tiên phong trong việc cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng."
Đề xuất cấm hoàn toàn mọi hình thức trưng bày thuốc lá
Quy định hiện hành tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 chỉ giới hạn việc trưng bày thuốc lá tại các đại lý, điểm bán lẻ ở mức "không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu," nghĩa là vẫn cho phép trưng bày. Dự thảo Luật lần này đề xuất một bước tiến xa hơn: Cấm hoàn toàn mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá, bao bì thuốc lá, hình ảnh sản phẩm hoặc bất kỳ hình thức nhận diện nhãn hiệu nào tại điểm bán khiến người tiêu dùng có thể nhìn thấy. Bởi về bản chất, trưng bày tại điểm bán là một kênh quảng cáo trá hình thông qua các kệ trưng bày, ánh sáng, vị trí đặt sản phẩm bắt mắt, trong khi Luật Quảng cáo và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành đã cấm quảng cáo thuốc lá dưới mọi hình thức khác.
Điều 13 Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá của WHO (WHO FCTC) mà Việt Nam là thành viên yêu cầu các quốc gia cấm toàn diện quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, bao gồm cả việc trưng bày sản phẩm tại điểm bán. Việc duy trì kẽ hở này trong khi đã cấm các hình thức quảng cáo khác được xem là không đồng bộ và làm giảm hiệu quả tổng thể của chính sách kiểm soát thuốc lá.
Dự thảo đã được Bộ Y tế xây dựng qua đầy đủ quy trình lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, đối tượng chịu tác động và đã được Bộ Tư pháp thẩm định (Báo cáo thẩm định số 439/BCTĐ-BTP ngày 12/8/2026), với ý kiến thống nhất cơ bản về nội dung tiếp thu, giải trình của Bộ Y tế. Theo kế hoạch, hồ sơ dự án Luật sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sau đó trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và biểu quyết thông qua tại kỳ họp thứ 2, dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026, và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.
Với nền tảng bằng chứng khoa học vững chắc từ trong nước và kinh nghiệm quốc tế đã được kiểm chứng, hai chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng giúp Việt Nam đạt các mục tiêu đề ra tại Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại thuốc lá đến năm 2030: giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36%, ở nữ giới xuống dưới 1%, đồng thời ngăn chặn một thế hệ thanh thiếu niên mới bị lôi kéo vào thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
