Theo Tổng cục Hải quan (Bộ Tài chính), hiện nay, ngay sau khi nhận được thông tin về việc Trung Quốc cấm nhập khẩu 24 loại phế liệu và thấy phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam có chiều hướng tăng mạnh, Tổng cục Hải quan đã ban hành và chỉ đạo Cục Hải quan các tỉnh, thành phố triển khai kế hoạch ngăn chặn phế liệu, phế thải không đáp ứng quy định về bảo vệ môi trường vào Việt Nam.
Theo đó, phế liệu nhập khẩu chỉ được phép thông quan khi đáp ứng đầy đủ các quy định về pháp luật hải quan và pháp luật bảo vệ môi trường.
Thống kê của Tổng cục Hải quan cho thấy, cả nước đang có hơn 5.600 container phế liệu tồn đọng. Trong đó, nhiều nhất là cảng Cát Lái (tính đến 23/6, số container tồn trên 90 ngày kể từ ngày đến cảng là 2.068; 1.563 container tồn dưới 90 ngày); cảng Hải Phòng, tính đến 5/6 có 737 container tồn trên 90 ngày; 507 container tồn dưới 90 ngày; cảng Cái Mép (ICIT, TCCT), còn 772 container tồn dưới 90 ngày; Cảng Hiệp Phước, tính đến 23/6, còn 8 container tồn dưới 90 ngày.
Tổng cục yêu cầu các đơn vị trực thuộc rà soát, đánh giá, phân loại các doanh nghiệp, lô hàng phế liệu có dấu hiệu vi phạm, dấu hiệu rủi ro trên địa bàn toàn quốc để kiểm tra, điều tra, xác minh và xử lý kịp thời.
Đối với phế liệu là hàng hóa có nguy cơ rủi ro cao gây ô nhiễm môi trường, 100% các lô hàng đều phải kiểm tra thực tế hàng hóa tại cửa khẩu, không cho phép đưa vào trong nội địa để kiểm tra. Trường hợp phát hiện không đáp ứng các điều kiện quy định về bảo vệ môi trường thì phải tái xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.
Đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm, Tổng cục Hải quan cho biết đã chỉ đạo điều tra, xác minh hoạt động nhập khẩu phế liệu của một số công ty và qua kết quả điều tra đã phát hiện phương thức, thủ đoạn của doanh nghiệp như sử dụng giấy phép, văn bản thông báo về lô hàng phế liệu nhập khẩu để kiểm tra, thông quan giả. Hiện cơ quan hải quan đang hoàn tất hồ sơ để khởi tố theo quy định.
Để khẩn trương xử lý phế liệu tồn đọng tại cảng biển, tránh nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và ùn ứ tại cảng biển, Tổng cục Hải quan đang yêu cầu Cục Hải quan các tỉnh, thành phố thực hiện đồng loạt nhiều giải pháp.
Cụ thể, với hàng hóa tồn từ 30-90 ngày kể từ ngày đến cửa khẩu chưa làm thủ tục hải quan, Cục Hải quan các tỉnh, thành phố đề nghị doanh nghiệp kinh doanh cảng có thông báo cho doanh nghiệp nhập khẩu đứng tên trên vận đơn sớm làm thủ tục nhập khẩu hoặc tái xuất lô hàng (nếu không đủ điều kiện nhập khẩu).
Đối với hàng hóa nhập khẩu là phế liệu tồn trên 90 ngày kể từ ngày đến cửa khẩu chưa làm thủ tục hải quan, Cục Hải quan các tỉnh, thành phố phải có văn bản thông báo và yêu cầu chủ phương tiện vận tải, người điều khiển phương tiện vận tải hoặc người được chủ phương tiện vận tải ủy quyền có trách nhiệm vận chuyển hàng hóa đó ra khỏi lãnh thổ Việt Nam theo đúng quy định của pháp luật.
Cũng theo chỉ đạo, Cục Hải quan các tỉnh, thành phố yêu cầu doanh nghiệp kinh doanh cảng có trách nhiệm bố trí khu vực riêng lưu giữ hàng hóa là phế liệu tồn tại cảng, có biện pháp đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường và doanh nghiệp kinh doanh cảng phối hợp với hãng tàu thực hiện vận chuyển hàng hóa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam theo đúng quy định của pháp luật.
Theo lý giải của Tổng cục Hải quan, hiện đã có quy định trách nhiệm chủ phương tiện vận tải, người điều khiển phương tiện vận tải hoặc người được chủ phương tiện vận tải ủy quyền phải thực hiện vận chuyển hàng hóa tồn đọng gây ô nhiễm môi trường ra khỏi lãnh thổ Việt Nam nhưng chưa có quy định về chế tài xử phạt khi không thực hiện trách nhiệm nêu trên.
Tổng cục Hải quan hiện đang chuẩn bị trình Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật về chế tài xử phạt đối với trường hợp chủ phương tiện vận tải, người điều khiển phương tiện vận tải hoặc người được chủ phương tiện vận tải ủy quyền khi không thực hiện vận chuyển hàng hóa gây ô nhiễm môi trường ra khỏi lãnh thổ Việt Nam theo quy định tại Điều 58 Luật Hải quan năm 2014.
Ngoài ra, Tổng cục Hải quan sẽ nghiên cứu, trình Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ về việc hạn chế nhập khẩu mặt hàng phế liệu, tiến tới là cấm nhập khẩu phế liệu.
