Tại Mỹ, nơi được mệnh danh là “thủ phủ AI”, một giáo viên môn giảng dạy nhân văn lớp 6 Tristen Chang đang thiết kế lớp học của mình sao cho học sinh không thể ỷ lại vào các công cụ AI như chatbot.
“Công nghệ vốn luôn tác động đến giáo dục, nhưng AI mang lại một sự xáo trộn chưa từng có”, cô Chang chia sẻ. “Mọi quy chuẩn cũ đều đã bị phá vỡ”.
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo AI đang buộc các giáo viên trung học tại Mỹ phải định hình lại cách đánh giá năng lực người học. Theo ghi nhận của Reuters, phần lớn giáo viên đang chủ động cắt giảm bài tập về nhà, tăng cường viết luận và thảo luận trực tiếp. Các bài tập cũng được thiết kế lại nhằm đo lường tư duy của học sinh, thay vì chỉ tập trung vào đáp án cuối cùng.
Tuy nhiên, các hệ thống trường học vẫn chia rẽ sâu sắc về vấn đề này, đẩy nhiều giáo viên vào thế phải tự xoay xở trong giai đoạn chuyển giao. Có người muốn tích hợp AI vào giảng dạy, số khác lại muốn cấm sử dụng loại hình này, trong khi phần đông chọn lập trường trung lập.
“Người lớn đang tận dụng những công cụ này để tối ưu hóa công việc, nhưng chúng ta vẫn chưa thực sự định hình được vai trò của nó trong giáo dục”, ông Antero Garcia, Giáo sư tại Đại học Stanford, Chủ tịch Hội đồng Giáo viên Tiếng Anh Quốc gia (Mỹ) nhận định.
Sự hiện diện tất yếu của AI
Khi học sinh quá dễ dàng tiếp cận các chatbot AI trên điện thoại và laptop cá nhân, giáo viên bắt đầu đưa việc học quay trở lại không gian lớp học truyền thống.
Thầy Rusty Shabe, giáo viên tiếng Anh cấp hai tại San Francisco, nhận thấy học trò thường nhờ cậy đến AI ở nhà mỗi khi bị ngợp bài vở. Để khắc phục, thầy dành hẳn một tháng rèn viết luận cho học sinh lớp 7 ngay tại lớp.
Tương tự, thầy Bobson Wong, giáo viên Toán cấp ba tại New York cũng giảm bài tập về nhà và tăng thời lượng thực hành trên lớp để bám sát quá trình tư duy của học sinh. “AI không chỉ thay đổi cách học trò giải toán, mà còn thay đổi cả cách tôi dạy môn này”, thầy Wong nói. Đặc biệt với môn toán, khi AI có thể giải chi tiết từng bước - thầy Wong giờ đây yêu cầu học sinh phải giải thích lý do lựa chọn một phương pháp giải cụ thể.
Tác động thực sự của AI đối với giáo dục vẫn là một ẩn số. Một thử nghiệm của Đại học Harvard (2025) cho thấy, gia sư AI giúp nâng cao thành tích và sự hứng thú của học sinh. Ngược lại, nghiên cứu của MIT Media Lab cùng năm lại chỉ ra: người dùng ChatGPT viết luận nhanh hơn, nhưng lại cho thấy sự suy giảm trong khả năng tư duy.
Dù vậy, AI đã bám rễ sâu vào học đường. Một khảo sát của RAND năm 2025 tiết lộ phần lớn học sinh và giáo viên các môn Toán, Văn, Khoa học tại Mỹ đều đã dùng AI phục vụ việc học.
“Để biết học sinh có tư duy phản biện hay không, tôi buộc phải trực tiếp kiểm tra các em tại trường”, cô cô Meghan Hyland, giáo viên tiếng Anh tại New York nhấn mạnh. Để “đánh lừa” AI, nhiều giáo viên bắt đầu yêu cầu học sinh đưa ra những góc nhìn phân tích dị biệt. Hay cô Pian Rockfeld ở Bronx, lại giao các bài luận phân tích tài liệu học thuật có trả phí - những nguồn dữ liệu vốn bị khóa với các chatbot AI.
 |
Chiếc máy tính học tập của một học sinh nhỏ tuổi nằm chờ được sử dụng tại Los Angeles, California, Mỹ |
Khi màn hình máy tính gập lại
Sự trỗi dậy của AI vô tình đẩy nhanh làn sóng quay lưng với công nghệ trong lớp học. Nhiều giáo viên đang muốn học sinh rời xa màn hình để quay về với bút, vở và các dự án thực tế.
Thầy Rex Ovalle, giáo viên tiếng Anh ở ngoại ô Chicago, yêu cầu học sinh lấy vở chép tay ngay từ đầu giờ, giới hạn thời gian sử dụng laptop Chromebook xuống chỉ còn 10% thời lượng buổi học. “Mức độ tương tác tăng lên rõ rệt, vì các em không thể lẩn tránh đằng sau chiếc màn hình nữa”, thầy Ovalle nhận xét. Dù thiết bị thông minh từng bùng nổ trong đại dịch COVID-19, nhiều sở giáo dục hiện phải đánh giá lại hiệu quả của chúng trước lo ngại học sinh bị lạm dụng thiết bị điện tử.
Trong lớp của cô Hyland, học sinh bắt buộc phải viết tay. Cô cũng sáng tạo ra những phương pháp kiểm tra đọc hiểu mới mẻ, chẳng hạn như yêu cầu học sinh trình diễn nấu ăn để thể hiện sự am hiểu về cuốn “Hai số phận”. Một chiếc bánh quy đen trắng sẽ tượng trưng cho câu mở đầu kinh điển của cuốn sách về “thời kỳ tươi đẹp nhất và tăm tối nhất”. Cô luôn ưu tiên những bài học được thực hiện trực tiếp để học sinh thể hiện tư duy sáng tạo trong thời gian thực.
Dẫu vậy, không phải ai cũng bài xích AI. Nhiều giáo viên đang biến nó thành trợ thủ đắc lực trong việc tìm kiếm tài liệu, thiết kế không gian lớp học hay làm slide thuyết trình.
Thầy Michael Zagari, giáo viên Khoa học Xã hội tại New York, dùng AI để biên tập lại từ vựng trong các tài liệu lịch sử cho phù hợp với trình độ đọc của từng học sinh. Thầy còn khuyến khích các em dùng AI để tìm ý tưởng nghiên cứu, tin rằng kỹ năng đặt câu lệnh hiệu quả cũng là một cách rèn luyện tư duy phản biện.
“AI sẽ không biến mất”, thầy Zagari khẳng định rằng giống như Internet trước đây, nhiệm vụ của người giảng dạy giờ đây là dạy học sinh cách sử dụng AI một cách có trách nhiệm.
