Phát biểu tại phiên thảo luận “Nguồn thu trong thời đại số: Không chỉ quảng cáo, báo chí phải bán được nhiều thứ hơn!” diễn ra ngày 20/6 trong khuôn khổ Diễn đàn báo chí Toàn quốc 2025, ông Lê Quốc Minh, Uỷ viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đã có những chia sẻ sâu sắc về thực trạng và định hướng phát triển của báo chí Việt Nam trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ.
Quảng cáo vẫn là nguồn thu chủ lực
Đồng chí Lê Quốc Minh khẳng định rằng quảng cáo vẫn chiếm khoảng 50% nguồn thu của các cơ quan báo chí, đặc biệt là báo in. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng các cơ quan báo chí không thể mãi phụ thuộc vào quảng cáo mà cần đa dạng hóa mô hình kinh doanh. Một số cơ quan báo chí trên thế giới đã có những hướng đi mới để đa dạng hoá nguồn thu, như tổ chức sự kiện, liên kết tiếp thị, kinh doanh thương mại điện tử, khai thác dữ liệu, và thậm chí bán công nghệ. Đây được xem là những kinh nghiệm cần được nhân rộng tại Việt Nam. “Chúng ta cũng cần đẩy mạnh đa dạng hoá các mô hình kinh doanh, thay vì chỉ loay hoay với câu chuyện quảng cáo”, ông Minh khẳng định.
Ông cũng khuyến nghị các cơ quan báo chí trong nước cần tìm cách thu phí từ độc giả, bởi đây là nguồn thu bền vững nhất. “Nguồn thu từ độc giả chính là nguồn tiền bền vững nhất, có thể dựa trên nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, họ sẽ không chi tiền ra mua tin, mà chỉ chấp nhận mua bài – những nội dung thực sự có giá trị định hướng. Các cơ quan báo chí cần xác định rằng độc giả chỉ sẵn sàng trả tiền cho mình khi họ tin và tìm đến mình”, ông Minh đặc biệt nhấn mạnh.
Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra một thực tế đáng buồn là nhiều cơ quan báo chí Việt Nam vẫn ngần ngại thu phí vì cho rằng độc giả Việt không sẵn sàng trả tiền mua báo, đi ngược lại xu hướng báo chí chung trên thế giới hiện nay. Theo ông, điều này cần thay đổi, bởi nội dung chất lượng, chuyên sâu sẽ là thứ mà độc giả sẵn sàng chi trả.
Trách nhiệm của các bộ, ngành và doanh nghiệp trong hỗ trợ báo chí
Đề cập đến câu chuyện truyền thông chính sách, đồng chí Lê Quốc Minh nhấn mạnh đây là một điểm khác biệt lớn của báo chí Việt Nam. Ông cho rằng báo chí không chỉ có nhiệm vụ tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương trong công tác truyền thông. Thế nhưng ngược lại, các cơ quan này cần có trách nhiệm chi trả thỏa đáng cho những nỗ lực của báo chí.
“Các bộ, ngành, địa phương cần chi trả thỏa đáng cho công tác truyền thông chính sách. Nếu họ thấy báo này, đài kia truyền thông hiệu quả, lan tỏa tốt, họ sẽ dành ngân sách cho đơn vị đó. Tuy nhiên, mô hình này tuyệt đối cần tránh dẫn đến cơ chế xin-cho”, ông Lê Quốc Minh cho biết. Chủ tịch Hội Nhà báo cũng lưu ý rằng cơ chế phân bổ ngân sách cần minh bạch, dựa trên hiệu quả thực tế, tránh tình trạng chạy đua xin ngân sách, gây méo mó thị trường truyền thông.
Về phía doanh nghiệp, ông Minh kêu gọi các doanh nghiệp Việt Nam cần dành một tỷ lệ ngân sách thỏa đáng cho báo chí trong nước thay vì chỉ tập trung quảng cáo trên các nền tảng xuyên biên giới. Ông cảnh báo rằng nếu báo chí chính thống gặp khó khăn và suy yếu, chính doanh nghiệp sẽ chịu thiệt hại khi không còn kênh thông tin đáng tin cậy để bảo vệ họ.
“Doanh nghiệp phải có trách nhiệm với báo chí. Đừng nghĩ rằng tiết kiệm được một đồng quảng cáo trên YouTube hay Facebook là có lợi. Nếu báo chí chính thống khó khăn, đóng cửa, người dân chỉ còn đọc những thông tin sai lệch trên mạng xã hội, ai sẽ bảo vệ doanh nghiệp?”, ông Minh chỉ rõ
Vấn đề bản quyền: Thách thức lớn trong kỷ nguyên số
Một trong những vấn đề được đồng chí Lê Quốc Minh nhấn mạnh là tình trạng vi phạm bản quyền nội dung báo chí. Ông chỉ ra rằng không chỉ các bên thứ ba mà ngay cả các cơ quan báo chí cũng đang sử dụng nội dung của nhau mà không xin phép, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. “Chính báo chí chúng ta cũng đang “lấy” của nhau. Đây là tình trạng rất nghiêm trọng. Chúng tôi đã đề cập đến vấn đề bảo vệ bản quyền từ năm 2005-2006, nhưng đến nay vẫn chưa có tiến triển đáng kể”, ông Minh cho biết.
Ông Minh cũng bày tỏ lo ngại về việc các công ty công nghệ, đặc biệt là các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI), sử dụng trái phép nội dung báo chí để huấn luyện hệ thống của họ. Ông đề xuất rằng báo chí Việt Nam cần đồng thời bảo vệ bản quyền của mình và tìm cách hợp tác với các công ty công nghệ để sử dụng dữ liệu một cách hợp pháp, đảm bảo lợi ích cho cả hai bên.
“Chúng ta không cho họ dùng dữ liệu của mình để huấn luyện AI là đúng, nhưng nếu họ dùng dữ liệu lung tung cũng nguy hiểm. Cần có sự hợp tác để dữ liệu chính thống được sử dụng đúng cách”, ông Minh bày tỏ quan ngại.
Kết thúc bài phát biểu, đồng chí Lê Quốc Minh nhấn mạnh vai trò của báo chí chính thống trong việc cung cấp thông tin đáng tin cậy cho người dân và bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp cũng như đất nước. Ông kêu gọi sự đồng hành của cả chính quyền, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí để xây dựng một nền báo chí vững mạnh.“Báo chí chính thống không chỉ cần tồn tại mà còn phải tiếp tục phát triển”, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định.
Những chia sẻ của đồng chí Lê Quốc Minh không chỉ là lời cảnh báo về những thách thức mà báo chí Việt Nam đang đối mặt, mà còn là những định hướng hành động để các cơ quan báo chí đổi mới, doanh nghiệp và chính quyền đồng hành, cùng xây dựng một hệ sinh thái truyền thông bền vững và hiệu quả.
